Məlum olduğu kimi, ölkəmizdə koronavirusla mübarizə tədbirləri çərçivəsində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə bu il mart ayının 3-dən etibarən Azərbaycanda tədris-təlim müəssisələrində tədris prosesi müvəqqəti olaraq dayandırılıb. Bu gün orta, orta ixtisas, peşə təhsili müəssisələrində və ali məktəblərdə təhsil alanlar evdə onlayn şəkildə dərslərini davam etdirirlər.
Bildiyimiz kimi, ölkəmizin ali məktəblərində təhsil həm ödənişli, həm də ödənişsiz əsaslarla həyata keçirilir. Bir çox ali məktəb tələbələrdən illik təhsil haqqının tam hissəsini alıb, bəziləri isə ödənişin iki dəfəyə həyata keçirilməsinə razı olub. Odur ki, bir sıra ali məktəblərdə ödəniş iki dəfəyə qəbul edilib. Tələbələrin də əksəriyyəti həm birinci, həm də ikinci yarımildə təhsilini davam etdirmək üçün ali məktəblərə ödənişlər ediblər.
Qeyd etdiyimiz kimi, pandemiya ilə əlaqədar olaraq tələbələr bir neçə aydır dərsə getmirlər. Onların xeyli hissəsi onlayn şəkildə təhsillərini davam etdirsə də, bəziləri müəyyən texniki səbəblərdən dərslərə onlayn davam etmirlər.
Pandemiya dövründə ali məktəblər tələbələrin ödədiyi təhsil haqqının müəyyən məbləğini geri qaytara bilərmi?
Ekspertlərin əksəriyyəti hesab edir ki, ali məktəblər keçilməyən dərslərə görə tələbələrin ödədiyi təhsil haqqının müəyyən faizini ya tələbənin özünə qaytarmalı, ya da növbəti tədris ilinə hesablamalıdırlar. Onlar qeyd edirlər ki, oxuduğu ali təhsil müəssisələrinə ikinci yarımil üçün ödəniş etməyən tələbələrə də universitetlər maliyyə güzəştləri etməlidirlər. Ekspertlərin sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin tapşırığına əsasən, Nazirlər Kabineti sosial baxımdan həssas əhali qrupuna aid edilən ailələrin üzvü olan tələbələrin təhsil haqqı xərclərinin ödənilməsi barədə qərar verib.
Ali məktəblər də dövlətin bu qərarına dəstək məqsədilə tələbələrin təhsil haqqına güzəştlər etməlidirlər. Bunun daha məntiqli olduğunu deyən ekspertlər hesab edirlər ki, bir çox tələbə təhsil haqqını tam ödəyib, onların təhsil haqqının müəyyən hissəsinin qaytarılması daha məntiqli olardı.
Bunun pandemiya dövründə tələbələrin özlərinə və ailələrinə müsbət təsir edə biləcəyini deyən ekspertlərin fikrincə, bu barədə ali məktəblər qərar verməlidirlər. Tələbə keçmədiyi dərsə görə vəsait ödəyibsə, o vəsaitin geri qaytarılmasının daha uyğun olduğunu deyən ekspertlərin bildirdiyinə görə, xüsusən də özəl ali məktəblər ilk olaraq bu addımı atmalıdırlar. Özəl ali məktəblərə sahibkarlıq subyekti kimi pandemiya dövründə dəyən ziyana görə dövlət tərəfindən maliyyə yardımı ayrıldığını qeyd edən ekspertlər bildirirlər ki, dövlət sahibkarın ziyanını ödəyirsə, sahibkarlıqla məşğul olan ali məktəb də tələbənin ziyanını ödəməlidir.
“Təhsil Nazirliyi tədrisin məsafədən idarə olunması ilə bağlı lazım olan addımları atdı”
Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov bizimlə söhbətində məsələyə belə şərh verdi: “Bildirim ki, universitetlərdə ödəniş haqqı I kursda ilin əvvəlində tələb olunurdu, I kursdan sonra isə iki dəfəyə ödənilirdi. Keçən il Təhsil Nazirliyi ali məktəblərə çox humanist bir çağırış etdi. Nazirlik, eyni zamanda, ali məktəblərə tövsiyə etdi ki, universitetlər insanların maddi durumunu nəzərə alsınlar. Yəni kimin imkanı varsa, təhsil haqqının tam məbləğini ilin əvvəlində ödəyə bilər, kimin onu hissə-hissə ödəmək imkanı varsa, ona hissə-hissə ödəmək imkanı yaradılsın. Ali məktəb müəssisələri nazirliyin bu humanist çağırışına qoşuldular və təhsil haqqının bir neçə mərhələdə ödənilməsinə şərait yaratdılar. O ki, qaldı tədrisin məsafədən idarə edilməsi, pandemiya ilə əlaqədar olaraq tədris müəassisələrinin bağlı olması səbəbindən ödənişlərin geri qaytarılması məsələsinə, açığı, mən burada bir qədər fərqli düşünürəm. Düşünmürəm ki, ali məktəblər həmin vəsaiti tələbəyə geri qaytarmalıdırlar. Çünki, əslində, pandemiya dönəmində Təhsil Nazirliyi tədrisin məsafədən idarə olunması ilə bağlı lazım olan addımları atdı. Hətta Azərbaycan dövlətinin məsafədən təhsillə bağlı reallaşdırdığı nümunəni dünyanın elm və təhsil tutumlu ölkələrindən biri olan Böyük Britaniya ay yarım sonra olduğu kimi öz ölkəsində tətbiq etdi. Məsələn, İngiltərə Azərbaycan versiyası olan teledərslərə keçən həftədən start verdi. Bu işi Azərbaycan nümunəsi üzərində qurdu. Yaxud 2 aydan sonra Ukraynada bu proseslər Azərbaycan nümunəsinə uyğun həyata keçirildi. Yəni Azərbaycan teledərslərin timsalında yeni bir nümunə yaratdı və bəzi ölkələr də bizdən götürüb həmin nümunələri tətbiq etdilər. Təhsil Nazirliyi təkcə orta məktəblərdə, orta ixtisas müəssisələrində deyil, həmçinin, ali məktəblərdə də təhsil alanların tədrisdən geri qalmaması üçün yenə də universitetlərə tələb olunan bütün dəstək və köməkliyi göstərdi. Düzdür, ADA, UNEC və bəzi ali məktəblər öz imkanları hesablarına distant təhsilə start verdilər. Distant təhsilin təşkil olunması ilə bağlı UNEC-də olanda gördüm ki, distant təhsil keçilir və bu proses ənənəvi təhsildən heç də geri qalmır və tələbələrin dərsə davamiyyət məsələsi yalnız tələbənin istəyindən asılıdır. Doğrudur, dərsdə iştirak etməməklə bağlı heç bir cəza metodları yoxdur. Amma tələbələr istəyirlərsə, bu dərslərə qoşula bilərlər. Eyni zamanda, həmin dərslər elektron variantda bazada yerləşdirilir, ondan sonrakı mərhələdə də istifadə etmək olar. Ali təhsil müəssisələrinin çoxu baxmayaraq ki, məsafədən tədrisi idarə edir, amma növbəti mərhələdə bu prosesə qoşuldular. Demirəm ki, hamısında dərslər idealdır, amma qoşulublar”.
İ.Orucov qeyd etdi ki, bu məsələdə ali məktəblər yalnız zamanında distant təhsilə keçidlə bağlı lənglik göstərdiklərinə görə qınana bilərlər. “Bu prosesin vaxtında icra olunmaması ali məktəblərdə birbaşa rektorların günahıdır. Məsələn, necə olur ki, Gəncədəki Aqrar Universitetdə məsafədən təhsil mükəmməl şəkildə həyata keçirilir, amma Bakının mərkəzində olan ali məktəbdə distant təhsillə bağlı problem yaranır. Məsələ burasındadır ki, pandemiya dövründə bizim universitetlərin çoxunun belə hallara, fövqəladə vəziyyətlərə hazır olmadığı, müasir çağırışlardan geri qaldıqları məlum oldu” - deyə İ.Orucov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
