“Azərbaycanda son 5 ildə özəl məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin sayı 3 dəfədən çox artıb”. Bu, Nazirlər Kabinetinin 2019-cu ildə fəaliyyəti haqqında Milli Məclis qarşısında hesabatında bildirilib.
Hesabatda qeyd olunur ki, ümumi təhsil müəssisələrində dövlət büdcəsi hesabına 5 yaşlı uşaqların məktəbəhazırlıq təhsili 2013-cü ildəki 24%-dən 2019-cu ildə 84,2%-ə çatdırılıb, 105 mindən çox uşaq təhsilə cəlb edilib. Növbəti ildə məktəbə hazırlığa cəlb edilmə göstəricisinin 90%-ə çatdırılması nəzərdə tutulur. Son 4 ildə məktəbəhazırlıq qruplarında işləyən 17 561 ibtidai sinif müəllimi təlimlərə cəlb edilib, yeni tədris materialları hazırlanaraq tətbiq olunub.
Məktəbəqədər təhsilin əhatə səviyyəsinin yüksəldilməsi ilə bağlı özəl təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti daim təşviq edilib, son 5 ildə onların sayı 3 dəfədən çox artaraq 41-dən 159-a çatıb.
“Özəl bağçaların sayının çox olması...”
Məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin sayının 3 dəfədən çox olmasına münasibət bildirən təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, uşaqların təlim-tərbiyəsi ilk növbədə ailədən başlayır. Daha sonra isə bu işi bağçalar və məktəblər yerinə yetirirlər. Azyaşlılar məktəbə gedən zaman onların bağçaya gedib-getməməsi həlledici rol oynayır: “Bağçaya gedən uşaqların məktəbə uyğunlaşması daha asan, təlim-tədris nəticələri isə üstün olur. Amma müstəqillikdən sonra dövlət uşaq bağçalarının özəlləşdirilməsi, fəaliyyətini dayandırması və infrastrukturdakı geriləmələr valideynləri özəl bağçalara üz tutmağa məcbur etdi.
Məlumat üçün bildirim ki, hazırda ölkəmizdə 1656 dövlət (717 kənd, 939 şəhər), 96 qeyri-dövlət (95 şəhər, 1 kənd) məktəbəqədər təhsil müəssisəsi var. Danılmaz faktdır ki, bağçalar körpələrin təlim-tərbiyəsində mühüm rol oynayır. Hər yaş dönəminin özünün xüsusiyyətləri, psixoloji, sosial, emosional standartları var. Uşaqlar o xüsusiyyətlərə, standartlara cavab verə-verə böyüyürlər. Beləcə, dünya praktikasında uşaq inkişafının standartları meydana çıxır. İndi həmin o standartların tətbiqi üçün bir müəssisə lazımdır. Amma 1656 dövlət uşaq bağçası cəmi 123 min uşağı qəbul etmək imkanına malikdir ki, bu da bağça yaşlı uşaqların cəmi 25 faizi deməkdir. Ona görə də son illərdə sürətlə özəl uşaq bağçalarının sayı artıb.
Kiçikyaşlıların bağçalara cəlb olunması baxımından Azərbaycandakı göstəricilər aparıcı dövlətlərlə müqayisədə çox aşağıdır. Hələ bağçaların sayının çox olduğu Bakı şəhərində məktəbəqədər yaş qrupunda olan uşaqların 25 faizi məktəbə bağçalardan gəlir. Təəssüflər olsun ki, maddi-texniki baza, binalar da bəs etmir ki, digər 75 faiz uşaq da bağçalara cəlb olunsun. Dünya təcrübəsindən qeyd edim ki, Amerikanı götürsək, bağçaların 80 faizi özəldir. Həmin bağçalarda olan şərait dövlət hesabında olan məktəbəqədər müəssisələrdən daha yaxşı qurulub. Dövlətin üzərinə az yük düşür.
Xatırladım ki, 2011-ci ildə Prezidentin sərəncamı ilə bağçalar Təhsil Nazirliyindən alınıb icra hakimiyyəti orqanlarına verildi. Bundan sonra bağçaların fəaliyyəti diqqətdən kənarda qaldı. Ancaq bizdə bu sahəyə kifayət qədər vəsait ayrılsa, özəl bağçaların şəbəkəsi genişləndirilməlidir. Elə-belə pərakəndə şəkildə olmamalıdır. İş adamları özəlləşdirmək istədikləri bağçaları standartlara uyğunlaşdırmalıdırlar. Bəzi vaxtlar özəlləşdirilən bağçalar məktəbəqədər müəssisə kimi də fəaliyyət göstərmir”.
Həmsöhbətimiz xüsusi olaraq vurğuladı ki, özəl bağçalarda istər qidalanma, istərsə də tədris dövlət bağçaları ilə müqayisədə yaxşı təşkil olunub. Burda çalışan işçi – tərbiyəçilər uşaqlara daha həssas yanaşırlar. Lakin özəl bağçalar müstəqil kommersiya fəaliyyəti həyata keçirdiyi üçün, hansısa təhsil qurumunun onun fəaliyyətinə müdaxilə etməsi, yoxlanılması mümkün deyil. Qanunvericilik yalnız onların təhlükəsizlik, vergi, sanitar qaydalara riayət edib-etməməsini yoxlaya bilir. Təəssüf ki, heç bir qurum bağçalarla bağlı yoxlama aparmır.
K.Əsədov hesab edir ki, bu gün özəl bağçaların sürətlə artması onlara olan tələbatla bağlıdır. Özəl bağçalarda qidalanmanın, təhlükəsizlik və infrastrukturun, təlim-tərbiyənin dövlət bağçaları ilə müqayisədə yüksək səviyyədə olması onlara marağı artırıb və nəticədə onların sayı ciddi şəkildə artıb: “Əslində, bu, rəqabət mühitinin inkişafı və keyfiyyətin yüksəldilməsi istiqamətində müsbət tendensiyadır. Özəl bağçaların sayının çox olması onlar arasında keyfiyyət rəqabətinin artmasına və uşaq cəlb etmək üçün qiymətlərdə enmələrə gətirib çıxaracaq.
Məktəbəqədər təhsil Avropada yüksək ictimai əhəmiyyət kəsb etməklə sosial xidmətlər qrupuna məxsusdur və Avropa İttifaqının siyasətinin prioritetlərindən biridir. Avropa İttifaqının üzvləri olan dövlətlər 3 yaşadək olan bütün Avropa uşaqlarının üçdə birinin və bütün 3-6 yaşlı uşaqların 90 faizinin keyfiyyətli məktəbəqədər təhsillə əhatə olunmasını hələ 2010-cu ilədək vəzifə olaraq qarşıya qoydular, 2020-ci ilədək isə uşaqların məktəbəhazırlıq təhsilinə cəlbolunma göstəricisinin yüksəldilməsini təklif ediblər. ABŞ-da məktəbəqədər təhsil icbari hesab edilmir. Lakin Amerikada uşaqların məktəbəqədər təhsillə əhatə olunması həm dövlət, həm də özəl sektor tərəfindən həyata keçirilir”.
Günel CƏLİLOVA
