Xalqımızın hər bir nümayəndəsi milli-mənəvi dəyərlərimizi qorumağa borcludur. Azərbaycan xalqına mənsub ünsiyyət və bayramlaşma mədəniyyəti özəlliyi ilə diqqəti cəlb etsə də, təəssüf ki, son zamanlar bu sistemin də parçalandığını müşahidə etmək məcburiyyətində qalırıq.
Bayramlar, xüsusən də milli və dini mahiyyət daşıyan bayramlar insanların, yaxın və uzaq şəxslərin, qohum-qonşuların bir-birilə daha sıx, səmimi ünsiyyət qurmasına, yardımlaşmasına, bir-birinə diqqət göstərməsinə şərait yaradır. Əsrlərdir insanlar xoş sözlərlə, isti-səmimi bayram arzuları ilə bir-birinin könül qapısını döyüblər. Lakin son zamanlar ortaya çıxan bəzi nəsnələr nəinki qonşuların, uzaq qohumların, hətta doğma bacı-qardaşların belə səmimi ünsiyyət qurmasına mane olur.
Mobil telefonlardan istifadə etməyin bir sıra müsbət tərəfləri var. Ünsiyyəti çevikləşdirir, tez bir zamanda qohumlarla ünsiyyət yaratmağı reallaşdırır. Amma bununla yanaşı, mobil telefonlarda, eləcə də müxtəlif internet resurslarında yaradılan tətbiqlər insanların bir-birilə sözlə ünsiyyət qurmasının qarşısına sərt, aşılmaz, soyuq bir divar çəkir. Bilirsiniz, söhbət hansı mobil tətbiqlərdən gedir? Bir sıra şirkətlər, qurumlar son illər müxtəlif səsli, görüntülü təbrik mesajları hazırlayaraq mobil telefon istifadəçilərinin xidmətinə veriblər. Bu mobil tətbiqlərin təqdim etdikləri təbrik mesajlarını biz əsasən Qurban, Ramazan bayramlarında, Novruzaqədərki çərşənbələrdə, eləcə də Novruz bayramı zamanı tez-tez alırıq. Məsələn, insanları narazı salan və hiddətləndirən ən xoşagəlməz tətbiqlər, video və fotolar qoyun-quzu təsvirlərinin yerləşdirildiyi tətbiqlərdir. Bir qayda olaraq, mobil telefon istifadəçiləri bu müqəddəs bayram günündə bir-birinə qoyun-quzu təsviri olan videolar, şəkillər göndərirlər. Gün ərzində eyni video bu yolla yüzlərlə istifadəçiyə ötürülür. Əlbəttə, bir çox halda bu narazılıq yaradır. Hətta bəziləri bundan o qədər əsəbləşirlər ki, sosial şəbəkələrdə “xahiş edirəm mənə qoyun-quzu şəkilləri, videoları göndərməyin, kim göndərərsə, dərhal dostluqdan çıxaracağam” kimi statuslar yazırlar. Bundan isə nəticə çıxarmağa heç kəs tələsmir.
“Videolarda qoyunların səsini imitasiya edən aktyorlar peyda olur və onlar...”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Folklor İnstitutunun əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qiymət Məhərrəmli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu mobil tətbiqlər insanlar arasında xoş və səmimi ünsiyyəti kökündən baltalayır. O hesab edir ki, insanlar milli-mənəvi dəyərlər sisteminə daxil olan bir çox ünsiyyət vasitəsini unutmaqla mənəviyyatımıza, ünsiyyət, bayramlaşma mədəniyyətimizə zərbə vururlar: “Biz indi Novruz bayramı ərəfəsindəyik. Bundan əvvəl də dörd çərşənbəni qeyd etdik. İlk çərşənbə daxil olandan indiyə qədər eyni videolar, eyni fotolar, eyni səsli “bayram təbrikləri” “Facebook”, “WhatsApp”da və digər platformalarda yayılıb. Mobil şirkətlərin Novruza aid hazırladğı videoları, fotoları insanlar bir-birinə göndərir. Bəzən eyni fotonu, videonu sənə yüz insan birdən göndərir. Ən acınacaqlı vəziyyət isə müqəddəs Qurban bayramında yaşanır. Bir çox insanın profilini, statusunu qoyun-quzu videoları, şəkilləri “bəzəyir”. Videolarda qoyunların səsini imitasiya edən aktyorlar peyda olur və onlar insanları qoyun-quzunun “dilindən” təbrik edirlər, bu yolverilməzdir. Yaxud bir də görürsən ki, qoyun-quzu təsviri olan videoları hansısa görkəmli aktyorun səsi ilə təqdim edirlər. Ümumiyyətlə, bayramlaşmanı, bayram təbriklərini bu şəkildə təhrif etmək, onun üzərində müxtəlif biznes maraqları qurmaq olmaz. İnsanlar, lap elə yaxın qohumlar, qardaş-bacılar bir-birini öz səsilə, yaxud yazdığı gözəl səmimi mesajlarla təbrik etməlidirlər. Axı səsdə, yazıda ifadə olunan səmimiyyəti hansısa bir qoyun-quzu təsviri ilə vermək olmur. Hesab edirəm ki, bayram təbrikləri adı ilə “ixtira” edilən mobil tətbiqlər nəinki insanlar arasında səmimi bir körpü rolunu oynamır, hətta bu, birbaşa milli-mənəvi dəyərlərimizin özəyini sarsıdır. Bizim gözəl dilimiz var, əsrlərdən bəri formalaşan bayramlaşma mədəniyyətimiz mövcuddur, amma biz bundan istifadə etmək, onu yaymaq, genişləndirmək, yeni nəslə təlqin etmək əvəzinə, onları başqa səmtə yönəldirik. Bu gün gənclik görür ki, valideyni öz yaxın qohumları ilə bu şəkildə bayramlaşır, o da sabah bunu təkrarlayacaq. Halbuki, biz qoyun-quzu şəkillərini, videoları göndərmək əvəzinə, “bayramınız mübarək” yaza bilərik. Bu daha səmimidir”.
Q.Məhərrəmli qeyd etdi ki, bu gün insanların sözdən, danışıqdan az istifadə etməsi halları yaranıb. Bir-birinə hansısa bir hissini ifadə etmək istəyən insanların çoxu bunu sözlə ifadə etmək əvəzinə, müxtəlif smaylklardan istifadə edirlər. Bu halın da ünsiyyət mədəniyyətinə ciddi zərər vurduğunu deyən alim hesab edir ki, dilimizi, eləcə də yaşam mədəniyyətimizi, dəyərlərimizi yaşatmaq üçün sözdən daha çox istifadə etməliyik. O, həmçinin, qeyd etdi ki, bayramlarla, ünsiyyət mədəniyyətilə, rəftar və əlaqə qaydaları ilə bağlı folklorumuzda kifayət qədər örnək var.
Müsahibimiz hesab edir ki, biz ünsiyyət və bayramlaşma mədəniyyətimizi yalnız yazıda, kitablarda yaşatmalı deyilik, keçmişlə əlaqəmizin itməməsi üçün, həmçinin, onu həyat tərzimizə çevirməliyik.
İradə SARIYEVA
