Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən pandemiya elan edilən COVID-19 virusu bütün dünyanı təhdid etməkdədir, canlar almaqdadır. Koronavirus təhlükəsindən qorunmaq üçün digər dövlərlərlə yanaşı, Azərbaycanda da kifayət qədər iş görülüb.
Məlumdur ki, martın 3-dən etibarən ali və orta ümumtəhsil məktəblərində tədris prosesi müvəqqəti olaraq dayandırlıb. Bu da distant təhsilin aktuallığını artırıb. Hazırda Azərbayanda distant təhsilin tətbiq edilməsinə ciddi zərurət yaranıb. Əlbəttə, bu, ilk növbədə, təhsilin fasiləsizliyinin təmin edilməsi ilə bağlıdır. Bilirsiniz ki, koronavirusla bağlı ali məktəblərin də üzərinə böyük işlər düşür və onlar bu vəziyyətdə distant təhsili gündəmə gətirməli, tələbələrə bu şəkildə dərslər keçməlidirlər. Tələbə evdən bayıra çıxmadan evində oturub mühazirələri dinləyə, müəllimlərlə sual-cavab edə bilər. Bu, bütün dünyada belədir. Koronavirus təhlükəsilə bağlı ölkəmizdə hələlik Gömrük Akademiyası distant təhsilə keçdiyini bəyan edib. O biri ali təhsil ocaqları isə həm bu prosesə hazır olmadıqları, həm də ölkəmizdə internetin keyfiyyətsizliyi üzündən distan təhsili tətbiq edə bilmirlər. Əgər ölkəmizdə tədrisin müvəqqəti dayandırılması prosesi uzadılarsa və distant təhsilə keçmək zərurəti yaranarsa, onda ali məktəblərin qarşısına ilk çıxan maneə internetlə bağlı olacaq. Təhsil müəssisələrinin özləri də açıq şəkildə olmasa da, dolayı şəkildə keyfiyyətli internet təminatının olmamasının onların işlərinə maneə törətdiyini bildirirlər.
Hüseyn Mirzəyev: “Distant təhsil üçün ən vacib iş sürətli və kəsintisiz internetin olmasıdır”
Bakı Mühəndislik Universitetinin Mühəndislik fakültəsinin dekanı, dossent Hüseyn Mirzəyev bizimlə söhbətində distant təhsilə əngəl olan kəsintisiz internet probleminin olduğunu qeyd etdi. “Distant təhsil üçün ən vacib iş sürətli və kəsintisiz internetin olmasıdır, bizdə internet qiymətləri kifayət qədər baha, sürət isə kafi deyil. Bu problemin aradan qaldırılması üçün “Aztelekom”un və mobil operatorların üzərinə böyük iş düşür. Türkiyə bir həftədən sonra distant təhsilə başlayır və bunun üçün bütün mobil operatorlar hər kəsə pulsuz 3 Gb internet ayırıb. Bizim mobil operatorlardan bir təklif varmı? Digər tərəfdən, hər bir müəllimin və tələbənin kompyuteri olmalıdır. Bizdə müəllimlərin bir qismi buna hazır deyil, digər qisminin normal kompyuteri yoxdur. Proqram təminatında problem var.
Düşünürəm ki, virtual auditoriya təşkil etmək, eyni zamanda, bütün sinfin və ya qrupun iştirakı ilə Webinar təşkil etmək, tələbələrin davamiyyətini qeydiyyata almaq sadaladığım problemlərə görə alınmayacaq. Ən yaxşısı “Google Classroom” və “Edmodo” kimi sistemlərdən, sosial şəbəkələrdən faydalanmaq olar. Burada müəllim sinif açır, tədris materiallarını oraya yerləşdirir, tələbələri ilə mütəmadi paylaşır, onlara tapşırıqlar, quizlər verir və s. Tələbələr bu tapşırıqları yerinə yetirib göndərir və müəllim də sistem üzərindən qiymətləndirmə aparır.
Əslində, çox sadə və rahatdır, mən 3 ildən çoxdur istifadə edirəm. Bircə çətinliyim tələbələrimin hamısını bu virtual auditoriyalara cəlb etmək və mühazirələrimi səsli və görüntülü olaraq video screen Capture etməkdir. Bəlkə də kompyuterim zəif olduğundan, bu iş ürəyimcə alınmır. “Xbox Game Bar”, “Active Presenter” və “Camtasia 2019” proqramlarından istifadə edirəm, ekranı yazmaqda problem yoxdur, amma səsi qeydə almır. Bu problemin həlli üçün yardım edənlər olarsa, öncədən çox-çox təşəkkür edirəm” - deyə qeyd edib.
Nadir İsrafilov: “Ölkədə kütləvi olaraq distant təhsilə keçilməməsinin əsas səbəbi kimi internetin zəif olması göstərilir”
Tanınmış təhsil eksperti Nadir İsrafilov isə hesab edir ki, ali məktəblər özləri bu məsələyə hazır olmalıdırlar. Onun fikrincə, bu sahədə bütün universitetlər UNEC-in təcrübəsini öyrənməlidir. “Distant təhsil internet resursları üzərindən həyata keçirilən prosesdir. Biz Boloniya prosesinə qoşulmuşuq və burada əsas məsələlərdən biri ali məktəblərdə distant təhsilin reallaşdırılmasıdır. Yəni tələbə gündəlik dərsə getmədən sərbəst şəkildə distant təhsil almaqla təhsilini davam etdirir. Bu, dünya təcrübəsində belədir. Açıq etiraf edək, biz Boloniya prosesinin kredit sistemindən başqa bütün şərtlərinə lazımi səviyyədə əməl etmədik. Bunun nəticəsində də distant təhsil kimi vacib bir istiqamət diqqətdən kənarda qaldı. Koronavirus təhlükəsi yarandıqdan sonra distant təhsil məsələsi yenidən aktuallaşdı. Bilmək olmaz, koronovirusla bağlı elə təhlükəli vəziyyət yarana bilər ki, yeganə çıxış yolu distant təhsil ola bilər. Bilirsiniz ki, bu gün dünyanın çox yerində, eləcə də Azərbaycanda orta və ali məktəblər müvəqqəti olaraq fəaliyyətini dayandırıb. Yəni proseslər kollektiv şəkildə həyata keçirilmir. Bundan çıxış yolu da distant təhsildir. Bilirsiniz, təhsildə fasiləsizlik prinsipi var və bu fasiləsizliyin təmin olunması vacibdir. Heç kəs təminat verə bilməz ki, koronavirus təhlükəsi nə zaman sovuşacaq və təhsil prosesi nə zaman tam bərpa olunacaq. Bu bizlik məsələ deyil. Bilirsiniz ki, artıq ÜST bu virusu pandemiya elan edib. Bu virus daha da şiddətlənə, güclənə bilər, tədris prosesinin təxirə salınması daha da uzanar. Bu barədə dəqiq proqnoz vermək çətindir. Koronavirus nə qədər təhlükəli olsa da, o bizə bir daha xatırlatdı ki, təhsilin fasiləsizliyini təmin etmək üçün bizim əlavə rezervlərimiz, vasitələrimiz, yollarımız olmalıdır. Bu baxımdan distant təhsil tətbiq edilməlidir. Bu gün Azərbaycanda distant təhsilin ilk dəfə tətbiq edildiyi Dövlət İqtisad Universitetinin təcrübəsi öyrənilməlidir. Bu ali məktəb hələ virus yayılmamışdan əvvəl bu işə başlayıb. UNEC-də o bazanı yaradıblar. Digər universitetlərdə də buna cəhdlər başlayıb”.
N.İsrafilov da hesab edir ki, ölkədə internetin keyfiyyəti və fasiləsizliyinin təmin edilməsi üçün aidiyyəti qurumlar öz üzərlərinə düşən işin öhdəsindən gəlməlidirlər. “Ölkədə kütləvi olaraq distant təhsilə keçilməməsinin əsas səbəbi kimi internetin zəif olması göstərilir. Distant təhsil də, dediyim kimi, isternet üzərindən aparılan bir prosesdir. Bizdə internet çox zəifdir, bir də görürsən ki, internet çökdü. Bu probelmin həllinin hansı qurumdan asılı olması da aydınlaşmalıdır” - deyə N.İsrafilov vurğuladı.
Osman Gündüz: “Bu məsələdə əsas problem, iş Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin üzərindədir”
“Multimedia” İnformasiya Sistemləri Texnologiyaları Mərkəzinin direktoru Osman Gündüzün fikrincə də distant təhsilin tətbiqinə mane olan əsas məsələlərdən biri internet problemidir: “Düşünürəm ki, distant təhsilin tətbiqi üçün internet həm keyfiyyətli, həm də əlçatan olmalıdır. Distant təhsilin təşkilində qanunvericiliklə, təhsilin rəqəmsallaşdırılması, universitetlərdə yaradılmalı olan distant təhsil mərkəzləri və s. bağlı problemlər mövcuddur. Yəni bunun bir neçə komponenti var, bunun biri də internetlə bağlıdır. Təhsil alan tələbə üçün internet əlçatan olmalıdır. Təhsil Nazirliyinin teledərsləri onun göstəricisidir ki, bizdə internet əlçatan və keyfiyyətli deyil. Görünür, Təhsil Nazirliyi bundan xeyli ehtiyatlanıb və distant təhsili yox, teledərs layihəsini həyata keçirir. Problemdən çıxış yolu nədir? Bu məsələdə əsas problem, iş Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin üzərindədir. Nazirlik bir monitorinq aparmalıdır ki, nə üçün distant yox, teledərs? Bunun səbəbi də internetin əlçatan olmamasıdır. Nə üçün internet əlçatan deyil, keyfiyyətsizdir. Nazirlik bunun səbəblərini araşdırmaq üçün regionlarda, Bakıda monitorinqlər aparmalıdır. Burada Azərbaycanın internet bazarında sərbəst, azad rəqabətlə bağlı problemlər də var. Yəni dövlət internet provayderlərinin xüsusi çəkisi yüksəkdir, onlar üçün daha münbit şərait var və dövlət provayderlərinin də internet xidməti kifayət qədər keyfiyyətsizdir. Rəqabətli mühit olmadıqda internet də inkişaf edə bilmir. Bu gün özəl provayderlər internet çəkmək işindən həm regionlarda, həm də Bakıda kənarlaşdırılıb. Ona görə də hesab edirəm ki, aidiyyəti qurumlar baş verənlərdən nəticə çıxarmalıdırlar. Hökumət araşdırmalıdır ki, nə üçün ölkəmizdə distant təhsil texnologiyasından istifadə etmək olmur? İndi aidiyyəti qurumlar bundan ibrət dərsi götürüb ciddi işlər görməlidirlər” - deyə O.Gündüz qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
