Qarşıdan xalqımızın qədim və milli bayramı olan Novruz bayramı gəlir. Artıq Novruzaqədərki çərşənbələrin üçünü arxada qoymuşuq, üzü İlaxır çərşənbəyə gedirik. Həm İlaxır çərşənbənin, həm də Novruz bayramının özünəməxsus adət-ənənələri, inancları var ki, biz bunları yerinə yetiririk.
Məlum olduğu kimi, ölkəmizdə koronavirusun yayılmasının qarşısının alınması məqsədilə dövlət tərəfindən xüsusi tədbirlər həyata keçirilib, o cümlədən də respublikamızda Novruz bayramı ilə bağlı kütləvi tədbirlərin keçirilməsinin qadağan olunması ilə bağlı qərar qəbul edilib. Bunun da məqsədi insanların kütləvi toplantılardan kənar olmasıdır. Əlbəttə, kütləvi yerlərdə virusun yayılma risqi daha yüksəkdir və dövlət artıq bununla bağlı qabaqlayıcı təhlükəsizlik tədbirləri görüb.
Qeyd etdiyimiz kimi, Novruz bayramında icra etdiyimiz bir sıra adətlər var və onların da bir çoxu ünsiyyətlə, paylaşmaqla bağldır. O da məlumdur ki, Novruz bayramında qonşular, qohumlar bir-birinə bişmişlərdən, yaxud digər nemətlərdən pay göndərir, bayramlaşır, uşaqlar evlərə papaq atır, qızlar bir yerə yığışıb müxtəlif ayinlər icra edir, qulaq falına çıxır, çeşmə üstünə gedirlər. Əlbəttə, Novruzun bu maraqlı adətləri əsrlərdir qorunub saxlanır.
Onu da qeyd edək ki, Novruz bayramı ilə əlaqədar müxtəlif şirkətlər hədiyyələr hazırlayaraq satışa çıxarırlar. Rənglənmiş kağızlardan hazırlanan hədiyyə qutusunun içindəki şirniyyatların özü bir təhlükə mənbəyi ola bilər. Bilirik ki, həmin hədiyyələr adətən kütləvi yerlərdə, uşaq əyləncə mərkəzlərində, metroların qarşısında, səyyar ticarət yerlərində satılır. Hətta kiçik və iri mağazalarda da bu hədiyyələr satılır. Hesab edirik ki, bu hədiyyələrin satışı da məhdudlaşdırılmalıdır. Çünki heç kəs təminat verə biməz ki, o hədiyyələrin qablaşdırılmasında iştirak edənlər arasında virus daşıyıcısı olmasın.
Koronavirus təhlükəsinin yaxın olduğu bir zamanda biz Novruz bayramının hansı adətlərini müvəqqəti olaraq təxirə salmalıyıq ki, yoluxma hallarının qarşısını ala bilək?
“Uşaqlar evlərə papaq atır və sonra da o papaqlara qoyulan şirniyyatları yeyirlər, bu da sözsüz ki, xəstəlik risqini artırır”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Folklorşünaslıq İnstitutunun mərasim folkloru şöbəsinin böyük elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Atəş Əhmədli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Novruz adətləri əsasən bölgələrdə daha yüksək səviyyədə icra olunur. “Kütləvi tədbirlərin, o cümlədən də Novruz şənliklərinin təxirə salınması istiqamətində dövlətin verdiyi qərarı biz də dəstəkləyirik. Mənə elə gəlir ki, qohumların bir-birilə bayramlaşmağa getməsi, bir-birinə pay verməsi bu məsələdə elə də təhlükə törətməz. Amma kütləvi tədbirlər zamanı bu virusun yayılma risqi istisna deyil. Bizdə Novruzun ənənələrindən biri papaqatma mərasimidir ki, bu, əvvəllər tamam başqa vasitələrlə, məsələn, şal sallamaqla, torba atmaqla müşayiət olunub. Mən elə əvvəldən papaqatmanın əleyhinəyəm, bu adət əvvəlki vasitələrlə icra olunmalıdır. Uşaqlar evlərə papaq atır və sonra da o papaqlara qoyulan şirniyyatları yeyirlər, bu da sözsüz ki, xəstəlik risqini artırır. Ən azından, bu, gigiyenik cəhətdən doğru deyil. Həm də mənəvi cəhətdən, papağa münasibət baxımından qəbulolunmazdır. Müasir Novruz adətlərinə daxil olan papaqatma adətinin aradan qaldırılması vacibdir. Papaq yerə düşür, toz-torpağa bulaşır, sonra da uşaq götürüb həmin papağı başına qoyur”.
A.Əhmədli hesab edir ki, yerli şirkətlər xüsusi Novruz torbaları istehsal etməli və uşaqlar da evlərə həmin torbanı atmalıdırlar. Novruzun digər adətlərinə gəlincə, A.Əhmətli onların müvəqqəti olaraq təxirə salınmasına tərəfdar deyil. Onun fikrincə, bu adətlər əsasən kənd yerlərində lokal şəkildə qeyd edildiyi üçün virusun yayılması ehtimalını artırmır. Onun dediyinə görə, qızlar axar su üstünə gedir, qulaq falına çıxır və bu da çox dar çərçivədə baş verir.
A.Əhmədlinin fikrincə, Novruz bayramında ənənəvi olaraq həyata keçirilən təmizləmə işləri də koronavirusla mübarizəyə böyük təkan verəcək. Novruz bayramı ərəfəsində evlərin, həyət-bacanın tamamilə təmizləndiyini, yataq vasitələrinin, xalça-palazın belə çölə çıxarılıb havaya verildiyini deyən A.Əhmədlinin bildirdiyinə görə, Novruz adətlərinə daxil olan bu proses koronavirusla mübarizənin üsullarından biridir. Bununla belə, ekspert hesab edir ki, əhali dövlətin aidiyyəti qurumlarının verdiyi tövsiyələrə əməl etməli və kütləvi mərasimlərə qatılmamalıdır.
İradə SARIYEVA
