Azərbaycanın MDB məkanında da kifayət qədər etibarlı tərəfdaş qismində qəbul edilməsi, bununla bağlı ölkəmizlə əməkdaşlığı daha da dərinləşdirmək istəyən postsovet ölkələrinin mövcudluğu heç kimə sirr deyil. Proseslərin real təhlili isə qarşıdakı dövr ərzində Ukrayna və Belarus kimi postsovet ölkələri ilə Azərbaycan arasında əlaqələrin daha yüksək səviyyəyə çatacağını göstərir.
Həmin ölkələrlə münasibətlərin inkişafı müəyyən parametrər baxımından Azərbaycan üçün olduqca önəmlidir. Ən azı o baxımdan ki, adıçəkilən ölkələr hərbi müstəvidə indiyə qədər Azərbaycanın əsas tərəfdaşlarından biri olub.
Digər tərəfdən, bu vaxta kimi Ermənistan və erməni diasporu Ukrayna və Belarusun Azərbaycanla əlaqələrinə xələl gətirmək istəsə də buna nail olmayıb. Əksinə, baş verən son proseslər Kiyev və Minskin Azərbaycana marağını getdikcə artırır. Bunun ümdə səbəblərindən biri Azərbaycanın böyük iqtisadi gücüdür. Məsələn, artıq məlumdur ki, bu il Azərbaycan Ukraynaya qoyduğu sərmayə həcmini onqat artıraraq 1,5 - 2 milyard dollar səviyyəsinə çatdırmaq niyyətindədir. Azərbaycanın Ukraynadakı səfiri Azər Xudiyev bu istiqamətdə işlərin Azərbaycanın həmin ölkədəki ticarət evləri vasitəsilə görüləcəyini qeyd edib. Azərbaycan səfiri, həmçinin, Ukraynada “çoxlu sayda” birgə müəssisə yaratmaqla bağlı yerli sahibkarlarla razılaşmalar əldə edildiyini bildirib:“Burada sərmayə yatırmaq fikrindəyik. Bu yaxınlarda iqtisadiyyat nazirimizlə söhbətim olub. Tezliklə Ukrayna, Belarus, Moldova səfərinə yollanacaq. Azərbaycan Prezidenti də bu regionda iqtisadi mövqelərimizi gücləndirmək barədə tapşırıq verib”. Azərbaycanın Ukraynadakı sərmayələrinin strateji əhəmiyyət daşıya biləcəyi ehtimalı da irəli sürülüb. ”BNE İntelliNews” bu fonda yazır ki, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə qarşılıqlı sərmayələrin “qızıl üçbucağ”ını yaradır və bu bloka Ukraynanın da qoşulması formalaşan bazarın həcmini və potensialını, təsir dairəsini xeyli artıracaq. Bu durumda Azərbaycanın Ukranya üzərindən Belarusa neft göndərməyə hazırlaşması isə vəziyyəti bir qədər də dəyişir.
Qeyd edək ki, Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) martın 20-də Belarusun “Belneftexim” konserninə neft nəqlinə başlamağı planlaşdırır. SOCAR-ın İctimaiyyətlə əlaqələr və tədbirlərin təşkili İdarəsinin rəis müavini İbrahim Əhmədovun sözlərinə görə, “Belneftexim" konserni üçün nəzərdə tutulan ilk partiyanın həcmi 85 min tona yaxındır. O qeyd edib ki, Azərbaycan neftinin olduğu ilk tanker Supsa limanından göndəriləcək. İ.Əhmədov əlavə edib ki, Belarusa ikinci neft tankerinin satışı və çatdırılma müddəti ilə bağlı danışıqlar davam edir.
Qeyd edək ki, daha əvvəl “Belneftexim” konserninin mətbuat katibi Aleksandr Tişenko bildirib ki, SOCAR Odessa limanına iki tanker neft nəql edəcək. Belarusa nəql ediləcək ümumi neft həcmi 160 min ton nəzərdə tutulub. Azərbaycan nefti Odessa-Brodı boru kəməri vasitəsilə Ukraynadan Belarusun Mozır neft emalı zavoduna nəql olunacaq. Ukrayna Ali Radasının Energetika məsələləri üzrə Komitəsinin rəhbəri Andrey Qerus vurğulayır ki, Azərbaycan neftinin Belarusa tədarükünü ucuzlaşdıracaq Odessa-Brodı neft boru kəmərinin istifadəyə verilməsi Ukrayna tərəfi üçün də əlverişli olacaq:“İnfrastrukturumuzun istifadə olunmasında maraqlıyıq. Söhbət həm qaz, həm də neft boru kəmərlərindən gedir. Əlbəttə, texniki detallar var, ancaq bu, həll oluna bilən problemdir. Əsas odur ki, infrastrukturumuz həm Ukraynaya, həm də digər ölkələrə xeyir versin. Bütün bunların işə yaraması bizim maraqlarımıza uyğundur. Ukraynanın Belarusla, o cümlədən, prezidentlər və hökumətlər səviyyəsində normal dialoqu var. Əlbəttə ki, öyrənilməli olan texniki detallar var. Ancaq ümumi bir anlaşma baxımından Ukrayna, Azərbaycan və Belarus arasında əməkdaşlıq mövzusunda suallar yoxdur. Bu layihənin işləməsi üçün hər şey ediləcək”.
Xatırladaq ki, Belarus və Rusiya rəhbərləri 2020-ci ildə neftin satış qiyməti və vergitutma məsələləri ilə bağlı razılığa gələ bilməyib. Hətta mətbuatda rəsmi Moskvanın neft güzəştləri qarşılığında Belarusdan öz suverenliyindən Rusiyanın xeyrinə qismən imtinasını tələb etdiyinə dair iddialar yer alıb. Elə bundan sonra bəlli olub ki, Belarus Rusiyadan kənarda bazar qiymətləri ilə neft almaq və neft məhsullarının satışının rentabelliyini təhlil etmək niyyətindədir. Belarus alternativ olaraq neft almaq üçün bir neçə Avropa ölkəsinə, eləcə də Azərbaycana müraciət edib. Azərbaycandan Belarusa neft tədarükü, ekspertlərə görə, Ukrayna ilə yanaşı, Baltikyani limanlarından da həyata keçirilə bilər. Amma indiki halda Odessa-Brodı boru kəməri daha əlverişli sayılır. Belarus neft emalı zavodları artıq Azərbaycandan gətirilən nefti emal etməyə hazırdır. Hesab edilir ki, bundan əvvəl olduğu kimi, indi də Azərbaycan Belarusu çətin vəziyyətdə qoymayacaq. Eyni zamanda Azərbaycan, Ukrayna və Belarus arasında işbirliyinin daha da möhkəmlənməsi bu durumda qaçılmaz sayılır. Təbii ki, belə vəziyyət adıçəkilən ölkələrdə Azərbaycanın mövqelərinin daha da güclənməsi deməkdir.
Nahid SALAYEV
