Neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələr üçün bu məhsulun qiyməti ətrafında cərəyan edən hadisələr daim xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Azərbaycan üçün də proseslərin inkişafı maraqlıdır. Çünki cari ildə də ölkənin gəlirlərinin müəyyən bir hissəsi məhz neft ixracı hesabına formalaşacaq. Belə ki, 2020-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft Fonduna (ARDNF) təkcə Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar bloku üzrə mənfəət neftinin satışından 5 milyard 382,15 milyon ABŞ dolları vəsait daxil olması proqnozlaşdırılır.
Qeyd olunan yataq üzrə mənfəət neftinin həcmi 99,35 milyon barrel həcmində qiymətləndirilir. Ümumilikdə, Hasilatın Pay Bölgüsü sazişləri üzrə 2020-ci ildə mənfəət neftinin və qazın satışı üzrə fondun daxilolmalarının 6 milyard 213,8 milyon dollar olması proqnozlaşdırılır. Bu il “Şahdəniz” yatağı üzrə mənfəət qazının satışından fonda 709,15 milyon dollar daxil olması proqnozlaşdırılır. Bütün bunlar o deməkdir ki, neft və qazın dünya qiymətləri Azərbaycan üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Proseslərin gedişi göstərir ki, qeyd olunan xüsusda Azərbaycanın təşəbbüsü ilə yaranan OPEC+ formatı artıq xüsusi rol oynayır. Xatırladaq ki, beş il bundan əvvəl Prezident İlham Əliyev Dünya İqtisadi Forumunda OPEC-ə üzv ölkələrin və OPEC üzvü olmayan neft istehsalçılarının bir araya gəlməsi və birlikdə çalışması ilə bağlı çağırış etmişdi. Elə builki Davos Forumunda OPEC baş katibi Məhəmməd Barkindo da OPEC+ formatında əməkdaşlığın əsasının məhz Azərbaycan prezidentinin çağırışı sayəsində qoyulduğunu minnətdarlıq hissi ilə xatırlatdı:“Beş il bundan əvvəl bu Dünya İqtisadi Forumunda siz OPEC-ə üzv olan bütün ölkələrin və OPEC-ə üzv olmayan ölkələrin bir araya gəlməsi və birlikdə çalışması ilə bağlı çağırış edən dünya liderlərindən birincisi olmusunuz. Belə bir təşəbbüslə əvvəllər heç kim çıxış etməmişdi. Siz uzaqgörənsiniz, çox qətiyyətlisiniz. Bizim hamımızın bir araya gəlməsi və birlikdə çalışmağımız üçün buradakı qlobal platformadan istifadə edərək hamımıza çağırış etdiniz. Sizin uzaqgörən rəhbərliyiniz, çağırışınız nəticəsində biz işləməyə başladıq. Biz 2016-cı il dekabrın 10-da, 12 ay müddətində əməkdaşlıq bəyannaməsini 24 ölkə ilə imzaladıq. Tarixdə ilk dəfə idi bu baş verirdi. Sizin rəhbərliyiniz, sizin baxışınız sayəsində biz bunu etdik”.
Xatırladaq ki, İlham Əliyev Dünya İqtisadi Forumu çərçivəsində Davosda Rusiyanın “Rossiya-24” televiziya kanalına müsahibəsində bu xüsusda maraqlı fikirlər səsləndirib. Öncə dövlət başçısı qeyd edib ki, qiymətlərin bugünkü səviyyəsi həm istehsalçıları, həm də istehlakçıları qane edir:“Azərbaycana gəldikdə, bu il bizim büdcəmizdə neftin bir barrelinin qiyməti 55 dollar nəzərdə tutulub. Lakin indi qiymət xeyli yüksəkdir. Buna görə də düşünürəm ki, hər hansı fors-major vəziyyət yaranmasa, qiymət 55-65 dollar diapazonunda qalacaq. Üstəlik, OPEC+ formatı çox səmərəlidir və Azərbaycan bu formatın işində fəal iştirak edir. Biz öz üzərimizə götürdüyümüz öhdəliklərlə əlaqədar hasilatı azaldırıq və mahiyyət etibarilə bu gün OPEC-ə daxil olmayan ölkələr də özlərini OPEC üzvləri kimi aparırlar. Buna görə də OPEC+ çoxtərəfli əməkdaşlığın olduqca uğurlu formatıdır və bizim fikrimizcə, mahiyyət etibarilə bu gün neftin qiymətinin ədalətli olduğunu müəyyənləşdirib”.
Bundan əlavə, dövlət başçısı OPEC+ sazişinin müddətini uzatmağın zəruriliyinə də diqqət çəkib: “Əlbəttə, bu məsələ ən yaxın vaxtlarda müzakirə ediləcək. Lakin hesab edirəm ki, konkret nəticələr gördüyümüzü nəzərə alaraq bunun müddətinin uzadılması, əlbəttə, məqsədəuyğundur. Çünki müddət uzadılmasa, bazarın necə reaksiya verəcəyini bilmirik, yenidən müxtəlif spekulyativ meyllər yarana bilər. Buna görə hesab edirəm ki, müddətin uzadılmasının əhəmiyyəti var”.
Ekspertlər də bildirir ki, Azərbaycanın məsələyə yanaşması kifayət qədər düzgündür. Düzdür, ölkəmizin gündəlik neft hasilatı heç 1 milyon barrel səviyyəsində deyil, lakin qlobal neft bazarında yaranan mənfi situasiyalar, balansın pozulması kimi vəziyyətlərdə Azərbaycan hər zaman proseslərə dərhal reaksiya verir. Bu mənada, digər hasilatçılar da OPEC+ formatının uzanmasında maraqlıdır. OPEC üzvü olmayan böyük istehsalçılar və OPEC üzvləri arasında istehsalın azaldılması barədə razılıq, əlaqələndirmə indiki halda qarşılıqlı etibarı artırır. Hazırda neft bazarında müəyyən sabitlik yaranıb, OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin yaratdığı koalisiyanın birgə səyləri nəticəsində isə “qara qızıl”ın qiyməti 60-65 dollar ətrafında dəyişir. Bazarda tələb-təklif tarazlığı pozulan zaman isə Azərbaycanın da daxil olduğu OPEC+ ölkələri buna dərhal reaksiya göstərir. Bu da o deməkdir ki, indi Azərbaycan qlobal enerji bazarının mühüm aktorlarından biridir. Məhz Azərbaycanın qlobal enerji bazarı ilə bağlı uzaqgörən ideyaları dünyanın 14 nəhəng neft istehsalçısını bir araya toplayan OPEC, eləcə də digər neft hasilatçıları üçün də yol xəritəsi rolunu oynayır.
Ramil QULİYEV
