Azərbaycanda artan qaz hasilatı cari ildə ölkənin ixrac həcminin artması ilə yanaşı, ümumi daxili məhsul istehsalının əhəmiyətli dərəcədə yüksəlməsinə də rəvac verəcək. Bunu məhşur “S&P Global Ratings” beynəlxalq reytinq agentliyi də təsdiqləyir.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, “S&P Global Ratings” 2023-cü ilin sonunadək Azərbaycanda orta iqtisadi artımın 2,5 faizədək olacağı qənaətindədir. İqtisadi artım bu yaxınlardakı vergitutma tədbirləri sayəsində istehlak səviyyəsinin bərpa olunması, 2018-ci ilin iyul ayında “Şahdəniz-2” layihəsinin icrasına başlaması, nəticədə ölkə təbii qazının Türkiyəyə ixracı ilə dəstəklənəcək: “Bütün ehtiyatlar işə salınanadək yaxın 4-5 il ərzində qaz ixracatının getdikcə artacağını, bunun da iqtisadi artıma müsbət təsir göstərəcəyini gözləyirik. 2020-ci ildə Azərbaycanda neft hasilatının, təqribən 3 faiz, yəni gündəlik 733 min barrelədək azalacağını, lakin bizim proqnoz əhatəmiz çərçivəsində 771 min barrel səviyyəsində sabitləşəcəyini gözləyirik. Çünki “Şahdəniz-2” və “Abşeron” bloklarındakı hasilat artacaq”.
Proqnozlara görə, 2020-ci ildə ölkədə ÜDM-nin gerçək artımı 1,7 faiz, 2021-ci ildə 3,2 faiz, 2022-2023-cü illər ərzində isə ildə 2,2 faiz olacaq. ÜDM-in nominal məbləği müvafiq olaraq 78 milyard, 79 milyard, 82 milyard, 85 milyard manat, adambaşı məbləği isə 2020-2021-ci illərdə 4600 dollar, 2022-ci ildə 4700 dollar, 2023-cü ildə4900 dollar səviyyəsində gözlənilir. Ölkə iqtisadiyyatına sərmayə qoyuluşu 2020-ci ildə ÜDM-in 19,6, 2021-ci ildə 18,7, 2022-ci ildə 18,4, 2023-cü ildə 18,2 faizi səviyyəsində, ixracatın artımı isə gerçək şəkildə müvafiq olaraq 0,3%, 3,8%, 2,6% və 1,5% olacaq.
Digər araşdırma institutları da eyni mövqedən çıxış edir. Bunun əsas səbəbi cari ilin yarısında “Transadriatik” (TAP) boru kəmərinin işə düşməsidir. Xatırladaq ki, Azərbaycan təbii qazını Avropaya çatdıracaq bu boru kəməri layihəsi üzrə işlərin 91 faizi yekunlaşıb.TAP-ın quru hissəsində, Yunanıstan, Albaniya və İtaliya marşrutunda boruların hamısı torpağa basdırılıb. Boru kəmərinin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olan ilkin layihəsi üzrə biri Yunanıstanda, digəri isə Albaniyada olmaqla ümumilikdə 2 kompressor stansiyasının inşası tamamlanıb. Ötən ilin noyabrında TAP-ın Yunanıstan hissəsində sınaq məqsədilə qaz nəqlinə başlanıb. Belə ki, Yunanıstandakı Evros çayı ilə Kipoidəki kompressor stansiyası arasında boru kəmərinin 2 kilometrlik hissəsinə təbii qaz qəbul edilib. Bu, boru kəmərinin istismara verilməsi prosesinin ilkin mərhələsidir. Həmin prosesin məqsədi boru kəməri infrastrukturunun tamamilə təhlükəsizliyini və işlər başa çatdıqdan sonra istismara hazır olmasını, eləcə də milli və beynəlxalq təhlükəsizlik, həmçinin istismar standartlarına uyğun olmasını təmin etməkdir. Təbii qazın boru kəməri sisteminə daxil edilməsi “Şahdəniz-2” qazının Avropaya tədarükünün başlanğıcı üzrə növbəti mərhələdir. TAP vasitəsilə ticari məqsədlə qaz nəqli bu ilin yarısında, yəni İtaliyaya qədər olan hissənin tam istifadəyə veriləcəyi və sınaqdan keçiriləcəyi vaxtda gözlənilir. İlk mərhələ istifadəyə verildikdən sonra təbii qaz tədricən boru kəmərinin Yunanıstan marşrutunun digər hissələrinə, eləcə də Albaniya və İtaliyaya mərhələli şəkildə nəql edilməyə başlanacaq. TAP konsorsiumu təbii qaz tədarükçülərinin maraqlarını ifadə etməyə imkan verəcək bazar sınaqlarına da başlayıb. Məqsəd sonrakı mərhələdə TAP-ın genişləndirilməsi imkanlarını araşdırmaqdır. Xatırladaq ki, TAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulur. TAP son mərhələdə “Snam Rete Gas” şirkətinin istismar etdiyi İtaliyanın qaz nəqliyyatı şəbəkəsinə birləşəcək. Layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün geniş imkanlar yaradır.
Baş verənləri şərh edən “Eurusian Strategic Consulting Gmbh“ şirkətinin direktoru Vladimir Kotenev da artan qaz ixracının Azərbaycan üçün əlavə imkanlar yaratdığını bildirir: “Azərbaycan özü qaz ixrac etməklə yanaşı, digər ölkələrin, ilk növbədə türkmən qazını da Avropaya yeni marşrutla çatdıra bilər. Türkmənistan, bildiyimiz kimi, böyük qaz ehtiyatlarına malikdir. Lakin son illər Azərbaycan qaz hasil edən qabaqcıl ölkələrdən birinə çevrilib. Bu səbəbdən də regionun qaz istifadəçiləri bir-biri ilə danışmalıdır. Azərbaycan Xəzər regionunun ən varlı ölkələrindəndir. Onun əsas sərvəti neftdir. Buna görə də Avropada Azərbaycana əhəmiyyətli tərəfdaş kimi baxırlar. Son illər Azərbaycan özünün qaz sənayesini də uğurla inkişaf etdirməkdədir. Bu gün Azərbaycanın artıq özünün mütəxəssisləri var. Beləliklə, Azərbaycan bu gün öz təcrübəsini digər ölkələrə ötürə bilər. Hesab edirəm ki, bu gün Azərbaycanın Rusiya və ümumiyyətlə regionun digər ölkələri ilə əməkdaşlığı uğurla inkişaf edir".
Ramil QULİYEV
