Cənub qonşumuz olan İranın daxilində maraqlı proseslər baş qaldırıb. Teokratik rejimin ən möhkəm dayaqları olan sistemlər ölkənin quruluşunun dəyişilməsi, hətta Prezidentin həbsini tələb edirlər. İranda benzinin bahalaşmasına etiraz olaraq başlayan və bütün ölkəni bürüyən üsyanın yatırılmasından sonra İnqilab Keşikçiləri Korpusunun keçmiş komandanı, hazırda bu korpusun bölmələrindən birinin komandiri olan general Məhəmməd Əli Cəfəri Prezident Həsən Ruhaninin həbsini tələb edib.
General Ruhaninin və onun administrasiyasının üzvlərinin məhkəməyə cəlb edilməli olduğunu deyib. Cəfəri ölkəni bürümüş etirazlara görə məsuliyyətin Prezident və administrasiyasının üzərində olduğunu bildirib.
İranda xidmətdə olan generalın Prezidentə qarşı bu cür çıxış etməsi nadir hadisədir. Məhəmməd Əli Cəfəri 2019-cu ilin əvvəllərinə qədər qüdrətli İnqilab Keşikçiləri Korpusuna komandanlıq edib, lakin daha sonra hansısa əməliyyatın uğursuz alınmasına görə vəzifəsi kiçildilib və korpusun bölmələrindən birinə komandir təyin edilib.
Cəfəri Prezident Administrasiyasını bacarıqsızlıqda ittiham edərək deyib ki, hökumətin benzinin bahalaşması barədə son qərarı həm mahiyyətcə, həm icra baxımından uğursuz idi. Çünki hökumət bu addımın xalqın güzəranına təsirini hesablamamışdı və aztəminatlı ailələrin bahalaşmadan zərər çəkməməsi üçün əvvəlcədən tədbirlər görməmişdi.
Qeyd edək ki, İranı idarə edən əsas instututlardan olan ayətullahların da ölkənin idarəetmə sisteminin dəyişdirilməsi ilə bağlı tələb irəli sürdüyü bildirilir. Dünyanın bir sıra nüfuzlu nəşrlərində bu məlumatlar yer alıb. Məlumat verilir ki, adları çəkilməyən bir neçə nüfuzlu ayətullah belə bir tələblə ölkə rəhbərliyinə və dini liderə müraciət edib.
Bütün bu ciddi proseslər bir məsələnin dəqiqləşdirilməsini zəruri edir: İranda nə baş verir?
Politoloq Nəzakət Məmmədova “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, ölkəmizin yaxın qonşusu olan İranda doğrudan da maraqlı proseslər yaşanır: “Sirr deyil ki, 1979-cu ildən bəri İranda qərar qəbuletmə piramidasının başında Ali dini lider dayansa da, sözün həqiqi mənasında, "dövlət içində dövlət" olan İslam Keşikçiləri Korpusu, prezident də daxili və xarici siyasət məsələlərində aparıcı söz sahibləridir. ABŞ-da "göyərçinlər" və "qırğılar" adlandırılan qruplar kimi, İran xarici siyasətində də mühafizəkarlar və islahatçılar qanadı proseslərə təsir etmək gücünü qoruyub-saxlamağa çalışır. Onlar arasında ziddiyyətlər, yaxud razılaşma ölkənin daxili və xarici siyasətinin hansı istiqamətdə cərəyan etməsində xüsusi rol oynayır. Bu həm də regional proseslərə, İran-ABŞ, İran-İsrail, İran-Körfəz ölkələri münasibətlərində öz izini buraxmaya bilməz.
Pasadaran emissarlarının kisələrlə dolu pulu təyyarələrdə “Hizbullah” və Yaxın Şərqdəki digər şiə təşkilatlarına çatdırdığı vurğulanır. Təbii ki, bu ilin aprel ayında ABŞ-ın terrorçu təşkilatlar siyahısına daxil etdiyi Pasadaran Prezident Ruhani ilə qarşıdurma şəraitində fəaliyyətini davam etdirir. 1979-cu ildə nizami orduya balans olaraq Ruhulla Xomeyni tərəfindən yaradılan və dini fanatiklərdən təşkil olunmuş “Sepah” indi də Ali dini liderə sadiqdir. Prezident və Ali dini lider arasındakı ziddiyyətlərdə “Sepah” Xamneyinin yanında yer almaqdadır. Lakin artıq “Sepah”ın məğlubedilməzlik stereotipləri də yavaş-yavaş dağılmaqdadır. Əhfazdakı hərbi paradda terror aktı zamanı “Sepah”ın onun qarşısını ala bilməməsi, bir neçə pasadarançının həlak olması bu fikirləri daha da möhkəmlətdi.
Bu günlərdə İran İslam Keşikçiləri Korpusu briqadasının komandirlərindən biri Məhəmməd Əli Cəfərinin Prezident Ruhanini ölkədəki iğtişaşların səbəbkarı kimi məsuliyyətə cəlb etmək çağırışı “Sepah”la Prezident arasında münasibətlərin son dərəcə gərgin həddə çatmasından xəbər verir. Bu yaxınlara qədər Ali dini lider Xamneyi başda olmaqla, ölkənin dini-siyasi elitası "benzin iğtişaşları"nda xarici qüvvələri, ABŞ və İsrailin simasında beynəlxalq imperializm və sionizmi ittiham edirdilər. Lakin, görünür, ölkədaxili siyasi mübarizə o həddə çatıb ki, xarici düşmən axtarışını arxa plana keçirməklə, daxili siyasi qarşıdurma ön plana keçib”.
Politoloqun sözlərinə görə, Xamneyinin mötədil Prezident Ruhanini tənqid etməsindən sonra Ali dini liderə tabe olan “Sepah”ın keçmiş komandirlərindən birinin belə bir açıqlaması göstərişin baş ayətullahdan gəldiyinə şübhə yeri qoymur və vəziyyətin gərginləşəcəyini deməyə əsas verir: “Doğrudur, Ruhani prezidentliyə namizəd olanda da Xamneyinin öz namizədi var idi və Ali dini lider indiki Prezidentin bu vəzifəyə gəlməsini istəmirdi. Lakin Ruhaninin prezident seçildikdən sonra “Sepah”ın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmaq planları onlar arasında münasibətləri son həddə qədər gərginləşdirdi. İndiki sanksiyalar və Yaxın Şərqdəki proseslər fonunda, “Sepah”ın yerinin möhkəmlənəcəyini, ABŞ-la danışıqlar tərəfdarı olan Prezidentin isə mövqelərinin daha da zəifləyəcəyini proqnozlaşdırmaq olar”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
