Son dövrlərdə Qafqazda geosiyasi duruma birbaşa təsir edəcək mühüm olaylar müşahidə olunmaqdadır. Söhbət ABŞ-ın regionda hərbi müstəvidə möhkəmlənmək niyyətindən gedir. Bu xüsusda region ölkələri arasında ABŞ-ın qonşu Gürcüstanla kifayət qədər sıx münasibətləri var. Amma görünən budur ki, ABŞ məqsədinə çatmaq üçün artıq Ermənistan kartından da faydalanmağı düşünür. Elə bu da regionun geosiyasi durumuna daha ciddi şəkildə təsir göstərməyə başlayır.
Ümumiyyətlə, görünən budur ki, Rusiyanın hiddətinə baxmayaraq, ABŞ region siyasətində qarşıdakı dövr ərzində Gürcüstan və Ermənistan kartından daha çox istifadə etməyə çalışacaq. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, yaxın vaxtlarda Gürcüstanda Amerikanın hərbi bazasının yaradılması gözlənir. Hələ bu ilin avqusunda belə məlumatlar yayılmışdı ki, Gürcüstanda üç ABŞ hərbi bazasının yaradılması nəzərdə tutulur: ikisi quruda, biri isə dənizdə. Bu yaxınlarda Gürcüstanın Müdafiə Nazirliyi də bəyan edib ki, yaxın günlərdə Amerika ilə əməkdaşlıqla bağlı üç illik müqavilə imzalanacaq. Bu hələ bazaların yaradılması ilə bağlı növbəti addım sayılır. Beləliklə, ABŞ Gürcüstanda öz hərbi mövcudluğunu gücləndirməkdədir. Bu da o deməkdir ki, belə gedişlə bir müddət sonra Gürcüstanda Amerikanın legitim hərbi qüvvələri Rusiyanın Abxaziya və Cənubi Osetiyadakı qüvvələri ilə qonşu ola bilər. Gürcüstan prezidenti Salome Zurabaşvili də etiraf edir ki, ABŞ burada hərbi baza yerləşdirməklə Rusiyanın diqqətini cəlb edəcək. Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ABŞ-ın planları təkcə Gürcüstanla məhdudlaşmır. Vaşinqton İrəvanın Moskva ilə münasibətlərində yaranan çatlardan istifadə edib, Ermənistandan da öz niyyəti üçün yararlanmğı düşünür. Bunu rus politoloq Vitali Arkov da təsdiq edir: “Amerikanın Gürcüstanda hərbi baza açması ilə Nikol Paşinyanın addımları arasında baglılıq var. Suriyadan çıxan hərbi kontingenti Gürcüstanın Cavaxetiya ərazisinə yerləşdirmək ideyası Ermənistan hökuməti və siyasi şərhçiləri tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb. Belə ki, Paşinyan və onun komandası ABŞ-ın Qafqazı partlatmaq ideyasını regionda dəstəkləyə biləcək yeganə zəif bəndidir. Amma Bakı bu məsələdə daha uzaqgörən siyasət yürüdür“. Onun sözlərinə görə, rəsmi İrəvan bəzi əsas detalları yaddan çıxarır:“Bunlardan ən vacibi Rusiya amilidir. Kreml ABŞ-ın bu addımına cavab olaraq, hətta Kubada hərbi baza aça bilər. Əlbəttə ki, ABŞ regionda Rusiyanın liderliyinə kölgə salmaga çalışır, amma yaddan çıxarmaq lazım deyil ki, Ermənistanın taleyi Moskvanın əlindədir. Paşinyan ABŞ-a arxalanaraq Qarabag məsələsində “nala-mıxa” vurmagı davam etdirsə, Bakı hərəkətə keçəcək”. Arkov əmindir ki, bu prosses baş verən kimi Ermənistan ABŞ-dan dəstək gözləyəcək, Vaşinqton isə kağız üzərində olan bir bəyanatla kifayətlənəcək: “Biz tərəfləri atəşkəs rejiminə riayət etməyə çagırırıq” deyəcəklər, vəssalam”. Amma ekspert bunların əvəzində Rusiyanın Ermənistanı ciddi şəkildə sıxacağını da xüsusi vurğulayır.
Bunlar fonunda Rusiyanın Ermənistandakı 102-ci bazasını gücləndirməsi də təsadüfi sayılmır. Bazanın rəhbəri Nikolay Martınyuk bildirib ki, hərbi hissənin potensialı yeni və modernizasiya edilmiş silahlar, texnika ilə təchiz edildikdən sonra təxminən iki dəfə artırılacaq. Rusiyanın Cənub Hərbi Dairəsinin general-leytenantı Sergey Kuzovlev 102-ci bazanın tam şəkildə yeni silah və texnika ilə təchiz ediləcəyini bildirib. Ekspertlər isə bunları təsadüfi saymır. Çünki Moskva birmənalı şəkildə Paşinyan iqtidarının ona qarşı xəyanətkar mövqedə olduğunu bilir. Artıq məlumdur ki, Ermənistanın siyasi dairələrində və güc strukturlarında mühüm post tutan rusiyameylli simalar vəzifələrindən uzaqlaşdırılıb. Onlardan bəziləri həbs edilib. Paşinyan öz komandasına, əsasən anti-Rusiya siyasətçilərini toplayıb. Onun komandasında nazirlərin mütləq əksəriyyəti “Sorosun uşaqları” adlandırılan siyasətçilərdir ki, onlar da birbaşa Amerika ilə bağlı şəxslərdir. Eyni zamanda, Paşinyan ABŞ və Qərblə əməkdaşlığı Rusiyanın maraqlarına zidd müstəvidə inkişaf etdirməkdə də maraqlıdır və belə vəziyyət Moskva tərəfindən heç də xoş qarşılanmır. Bu fonda da İrəvanın xarici siyasətində Rusiya ilə münasibətlər nəzərəçarpacaq dərəcədə pisləşib. Ermənistanın “İrates” qəzeti yazır ki, bunlara əsas səbəb Ermənistanın hazırkı hakimiyyətinin Rusiya ilə yalnız sözdə əlaqələr qurmasıdır. Məlumata görə, son zamanlar parlamentdənkənar bəzi xadimlərlə rus diplomatların görüşü zamanı ruslar Ermənistan hakimiyyətindən narazılıq edib və qeyd ediblər ki, problem getdikcə böyüyür. Bunların fonunda xatırlanır ki, Ermənistanın müdafiə naziri David Tanoyan bu ilin yayında Rusiya sərhədçilərinin ölkəsindəki dislokasiya məsələsinə yenidən baxılmasının mümkünlüyü haqda fikir səsləndirib. Kreml isə bunu İrəvana bağışlamaq niyyətində deyil. Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin elan etdiyi silah tenderində Rusiyanın silah şirkətlərinin iştirakı nəzərdə tutulsa da, tenderin müəmmalı şəkildə ləğv edilməsi də Kremlin yadından çıxmayıb. Rusiyanın Ermənistan münasibətlərində getdikcə daha çox korrektələr etməsi də elə bundan qaynaqlanır. Görünən budur ki, Ermənistanın, xüsusən də baş nazir Nikol Paşinyanın siyasətdə yol verdiyi naşılıqlar, xətalar işğalçı ölkəni əsas himayədarlarından, o cümlədən Rusiyadan məhrum edir. İndi ABŞ-ın regionda möhkəmlənmək üçün erməni kartından da istifadə etmək niyyəti, ekspertlərə görə, Rusiyanın Ermənistana qarşı siyasətində daha sərt hərəkətə keçməsi ilə nəticələnəcək. Hər halda, hadisələrin gedişi Ermənistanın Rusiya və ABŞ arasında qalıb əziləcəyini istisna etmir. Bölgədə yalnız Azərbaycanın neytral xarici siyasət nəticəsində ABŞ və Rusiyanın yeni Qafqaz çəkişməsinin təsirlərindən kənarda qalacağı da əsas proqnozlar sırasında yer alır.
Tahir TAĞIYEV
