Şərq və Qərb sivilizasiyalarının qovuşduğu məkan olan Azərbaycanda İslam mədəniyyəti uzun əsrlərdir təşəkkül tapıb. Vaxtaşırı olaraq ölkəmizdə İslam mədəniyyəti ilə bağlı tədbirlər, simpoziumlar, forumlar keçirilir.
İyulun 10-da başa çatan UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasına uğurla evsahibliyi edən Bakıda indi də “İslam Sivilizasiyası Qafqazda” II Beynəlxalq Simpoziumunun təşkili təqdirəlayiq haldır.
Məlum olduğu kimi, iyulun 11-də öz işinə başlayan “İslam Sivilizasiyası Qafqazda” II Beynəlxalq Simpozium islamın Qafqaz xalqlarının həyatında tutduğu əhəmiyyətli mövqe ilə bağlıdır. Bu simpozium Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu, İslam Tarixi, İncəsənəti və Mədəniyyəti Araşdırma Mərkəzi və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunun birgə təşkilatçılığı ilə keçirilir.
Qeyd edək ki, “İslam Sivilizasiyası Qafqazda” I Beynəlxalq Simpoziumu Heydər Əliyevin birbaşa təşəbbüsü ilə 9-11 dekabr 1998-ci il tarixdə Bakıda keçirilib. Azərbaycanın dünyada tolerantlıq və multikulturalizm ideyalarını təbliğ və tətbiq edən nümunəvi bir ölkə kimi tanındığı məlumdur.
Qafqazda İslam sivilizasiyasının inkişafında qafqazlı, xüsusən də azərbaycanlı alimlərin özünəməxsus yeri danılmazdır.
Bir sıra islamşünas alimlərin, təşkilat rəhbərlərinin qatıldığı simpoziumda əsas vurğulanan məsələlərdən biri ksenofobiyanın mədəniyyətlər və dinlər arasında dialoqun inkişafına ciddi təhdid olması ilə bağlı olub. İslam dininin sülh, barış, həmrəylik dini olması bu dinin özəl xüsusiyyətlərindən biri kimi diqqəti çəkir. Azərbaycan İslam dünyasının bir parçası olduğundan, onun mədəniyyətində islam elementləri də qabarıq şəkildə əks olunub.
Bakıda keçirilən “İslam Sivilizasiyası Qafqazda” II Beynəlxalq Simpoziumun əhəmiyyətinin böyük olduğunu deyən ekspertlər bildirirlər ki, İslam sivilizasiyasının Qafqazda yayılması, ilk növbədə, Azərbaycanla bağlı olduğundan, belə bir tədbirin burada reallaşması çox məqsədəuyğundur.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, İslam dini Azərbaycanda yayılmağa başlandığı dövrdən dərin kök salıb, insanların davranışına, düşüncəsinə, mənəviyyat və mədəniyyətinə müəyyənedici təsir göstərib.
Azərbaycan ərazisində dini təsəvvür və əqidələr ən qədim zamanlardan mövcuddur. Qafqazda islamın yayılması və inkişaf etməsi bölgə xalqlarının tarixinin böyük bir hissəsini təşkil edir.
Simpoziumda “Azərbaycanda İslam mədəniyyətinin təkamül yönləri”; “Cənubi Qafqazda İslam mədəniyyətinin öyrənilməsində arxeoloji tədqiqatların rolu və əhəmiyyəti”; “Xilafət dövründə Azərbaycanda pul dövriyyəsi və sikkə zərbi”; “İslam dininin Azərbaycan şifahi xalq dastanlarının təşəkkülündə rolu”; “Qədim orucluq ayini və siriu-şira kultu”; “Azərbaycanda tolerantlıq, dini və etnik rəngarənglik keçmişdən bu günə (Şirvanşahlar dövlətinin nümunəsində)”; “Batum müslümanları (1918-1921)”; “Azərbaycanın XVIII əsrin sonları – XX əsrin əvvəllərinə aid maddi-mədəni irsində inanc sistemi (Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin materialları əsasında)”; “İslam numizmatikasının inciləri – Sacilər dövrünə aid Azərbaycan sikkələri”; “Cənubi Azərbaycanın Xalxal bölgəsinin sosial-mədəni inkişafında dini müəssisələrin-zaviyələrin rolu (XVIII əsrin əvvəlləri)”; “Müasir Azərbaycan ailə institutunun qorunmasında İslam dəyərlərinin rolu”; “Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində müasir dini durum” mövzularında məruzələr də əhəmiyyətlidir.
Faiq Ələkbərli: “İslam dini heç bir milli mədəniyyətə qarşı olmayıb, bu dini yalnız ərəb və sami mədəniyyəti kimi də təqdim etmək düzgün deyil”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, tarixçi-alim Faiq Ələkbərli bizimlə söhbətində bildirdi ki, Bakıda keçirilən “İslam Sivilizasiyası Qafqazda” II Beynəlxalq Simpoziumunda bir alim kimi o da iştirak edir. O bu simpoziumun əhəmiyyətinin böyük olduğunu deyərək qeyd etdi ki, belə bir tədbirin Azərbaycanda keçirilməsi üçün kifayət qədər tarixi əsaslar var. “Belə bir simpoziumun Bakıda keçirilməsi tamamilə əsaslıdır. Bu simpoziumda olduqca maraqlı məsələlər müzakirə edilir. İslam dininin Qafqaza gəlişi və bundan sonra gedən proseslər, tarixi-ideoloji, siyasi hadisələr gündəmə gətirilib. Bilirsiniz ki, bu tədbir ikinci dəfədir keçirilir. Belə simpoziumların Bakıda keçirilməsi, İslam dininin Qafqazda, o cümlədən də Azərbaycanda necə yayılması, necə inkişaf etməsi prosesinin özü diqqətçəkəndir. Ölkəmizdə İslam sivilizasiyasının inkişaf mərhələlərinin özü çox maraqlıdır. Bu gün dünyada islam dini ilə bağlı meydana çıxan bir sıra problemlər, Qərb dünyasında islamı başqa istiqamətlərə yönəltmək cəhdləri var. Qərb islam fundamentalizmi deyilən bir nəsnəni meydana atıb. Bu konfransın da əsas mahiyyəti odur ki, İslam dininin bəşəri, humanist, haqq-ədalət, sülh-barış dini olduğunu bir daha ortaya qoysun. Əsasən son əsrlərdə İslam dini ilə bağlı Qərb dünyasında yanlış təsəvvürlərin formalaşdırılması düzgün deyil. “İslam mədəniyyətində millilik və dünyəvilik” mövzusunda çıxış etdim. İslam dini heç bir milli mədəniyyətə qarşı olmayıb, bu dini yalnız ərəb və sami mədəniyyəti kimi də təqdim etmək düzgün deyil. İslam dininin digər milli mədəniyyətlərlə uzlaşdırılması, sünni və şiə məzhəbləri ilə bağlı ortaya çıxan məsələlərdə ayırımçı deyil, başqa səbəblər tapmaq lazımdır. Bütövlükdə, bu konfransda Türkiyə, Rusiya, Qazaxıstan və digər Orta Asiya respublikalarından, eləcə də ərəb ölkələrindən nümayəndələr iştirak edirlər. Onların da fikirlərindən aydın oldu ki, İslam dininin yeni formada, yeni istiqamətdə, ruhda təbliğ olunmasına ehtiyac var. Ümumiyyətlə, bu tədbirin məqsədi həm də son əsrlərdə İslam dininə yamaq edilən və onunla heç bir əlaqəsi olmayan bəzi nəsnələrin ortadan götürülməsinə, eyni zamanda da İslam dini ilə bağlı təhriflərin aradan qaldırılmasına yönəlib. Bakıda keçirilən “İslam Sivilizasiyası Qafqazda” II Beynəlxalq Simpoziumun Qafqazda İslam dininin yaranması, təbliğ edilməsi, islami dəyərlərin təhrifsiz şəkildə çatdırılmasında böyük əhəmiyyəti var. Azərbaycan bir islam ölkəsidir, lakin burada islam amili digər dinlərin, konfessiyaların təmsilçilərini sıxışdırmır. Əksinə, onlarla həmrəy şəkildə mövcuddur. Azərbaycan multikultural bir ölkədir və burada bütün dinlərin nümayəndələri sülh içində yaşayırlar. Əlbəttə, burada İslam dininin də başqa dinlərə münasibətdə tolerant bir din olduğu təsdiqlənir”.
F.Ələkbərli qeyd etdi ki, bu gün İslam dini bütün yüksək göstəriciləri ilə Azərbaycan mədəniyyətində, mənəvi dünyasında özünə yer tutub. Onun bildirdiyinə görə, Qafqazda İslam mədəniyyətinin qorunması sahəsində Azərbaycan böyük inkişafa nail olub.
İradə SARIYEVA
