Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Donald Tusk ilə keçirilən görüşün yekununa həsr edilən brifinqdə Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Avropa İttifaqı və Azərbaycan arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi, tərəfdaşlıq haqqında gələcək saziş və Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı müzakirə aparılıb.
İqtisadi məsələlər arasında Avropanın enerji təhlükəsizliyinə yönələn energetika və nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsi, həmçinin, “Şərq-Qərb” və “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizlərinin yaradılması qeyd edilib: "Azərbaycan bütün bu layihələri həyata keçirməyə hazırdır və Avropanı onlara sərmayə qoymağa dəvət edir. Qarabağ münaqişəsinin həll edilməməşi Cənubi Qafqaz regionunun inkişafına ciddi təsir göstərir və beynəlxalq qurumlar Azərbaycanın ərazi bütövlüyü nəzərə alınmaqla, onu həll etmək üçün səylərini artırmalıdırlar”.
D.Tusk bildirib ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tanıyır. O, münaqişənin beynəlxalq prinsiplərə əsasən sülh yolu ilə həllinə çağırıb: "Prezident Əliyevlə söhbət zamanı biz bu məsələləri, habelə Azərbaycanda qanunun aliliyinə və insan hüquqlarına hörmətlə yanaşılmasının vacibliyini müzakirə etdik".
Göründüyü kimi, Tusk təmsil etdiyi Avropa İttifaqı adından Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə tam dəstəyini ifadə edib. Bu yanaşmanı necə dəyərləndirmək olar?
Zamin Axundov: “Tuskun bu pozitiv və proqressiv bəyanatı geosiyasi realizm kompleksilə assosiasiya olunur”
Politoloq Zamin Axundov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan-Aİ münasibətlərinin inkişafi, geosiyasi qorxular və s. amillər nəzərə alındıqda, məsələn, geosiyasi təhlükəsizlik, geoiqtisadi blokların fəaliyyətinə zəmanət və gələcəyin perspektivinin formalaşdırılması prosesində, Müstəqil Avropa Siyasətinin prioritetləri kimi mühüm vəzifələrin nəzərə alınmasını tələb etdiyi halda, müvafiq olaraq özünün geosiyasi təhlükəsizliyinə zəmanət yolları axtaran Azərbaycan üçün mürəkkəb bir regionda müstəqil xarici siyasət kursunun həyata keçirilməsini tələb edir: “Bu kontekstdə regional təhlükəsizlik və sair faktorlar nəzərə alındıqda balanslaşdırılmış xarici siyasət kursunun həyata keçirilməsi prosesi fövqəladə çətin missiyadır.
Paralel müstəvidə çoxfunksiyalı tərəfdaşlıq münasibətlərinin inkişaf dinamikası geosiyasi parametrlərin uyğunlaşdırılmasını tələb etdiyindən, çoxfunksiyalı strukturların qarşılıqlı inkişafının potensialından asılı olmayaraq, (institusional qurumlararası münasibətlər və s.) real siyasət və yaxud da geosiyasi realizm zaman-zaman Aİ - Azərbaycan münasibətlərində prinsipial faktor olub. Xüsusilə kontinental Avropanın təhlükəsizlik qayğıları nəzərə alındıqda, faktiki olaraq, transkontinental təhlükəsizlik sistemində, xüsusilə Avrasiya geostrategiyasında Anqlo-Amerikan dominantlığına adekvat Qərbi Avropanın köhnə oyunçularının, Fransa, Almaniya kimi iqtisadi və hərbi planda ciddi potensiala iddia edən dövlətlərin müstəqil xarici siyasət kursuna meylli geosiyasi davranışları daha geniş planda Avropanın periferiyasında gedən proseslərə Aİ lokal münasibətini müəyyən edir. Bu kontekstdə Aİ müstəqil xarici siyasət kursunun perspektivlərini formalaşdırarkən periferiyada geosiyasi üstünlük kompleksini nəzərdən keçirməməsi mümkün deyil”.
Politoloqun sözlərinə görə, məhz bu fakt Aİ-Azərbaycan münasibətlərində, xüsusilə Qərbi Avropa dövlətlərinin Azərbaycana və onun geosiyasi çəkisinə simpatiya kompleksini meydana çıxarır: “Çünki Azərbaycan geosiyasi planda maksimum müstəqil xarici siyasət kursu ilə çıxış edir. Bu siyasətin çoxfunksiyalı obrazı, heç şübhəsiz, Avroatlantik strukturlara inteqrasiya siyasətinə zəmanət verdiyi halda, digər tərəfdən, regional təhlükəsizliyi transformasiya edir. Müvafiq olaraq bütün bu pozitiv amillər Avroatlantik strukturlara inteqrasiya siyasətinin prioritetlərinə intellektual reaksiya fonunda geosiyasi və geostrateji müstəvidə xüsusi region anlayışını geosiyasətin predmetinə çevirir. Yeni dövrün komplikasiyonları nəzərə alındıqda həm geosiyasi, həm də geoiqtisadi parametrlərin ön plana çıxması faktı sübut edir ki, xüsusilə Fars körfəzi başda olmaqla, Orta Şərq, Şərqi Avropa və s. geostrateji toqquşma zolaqlarında Transkontinental Təhlükəsizlik Sisteminin mühüm komponentləri, Birləşmiş Ştatların Avrasiya geostrategiyası və Avropanı strateji platsdarm kimi nəzərdən keçirməsi faktı müstəqil Avropa siyasətinin mühüm komponentlərini meydana çıxarır.
Məhz belə bir Avropanın geosiyasi davranışları həyat qabiliyyətli geosiyasi sistemin transformasiyasına zəmanət verə bilər, əsasən o halda ki, onun müəyyən prinsipləri və dəqiq geosiyasi hədəfləri olsun. Konkret olaraq yuxarıdakı mülahizələr nəzərə alındıqda Aİ-Azərbaycan münasibətlərini həm geosiyasi, həm geoiqtisadi, həm də Transkontinental Təhlükəsizlik Sistemi kontekstində dərk etmək lazımdır. Regional təhlükəsizliyin transformasiyası və paralel müstəvidə daha geniş regionda iqtisadi və siyasi əlaqələrdə baş arbitr qismində çıxış və s. proqressiv komponentlər Azərbaycan-Aİ münasibətlərinin indeksini müəyyən edir. Bu çərçivədə Aİ-nin Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləməsi, prinsipcə, Aİ təhlükəsizlik qayğılarının dərki fonunda da əhəmiyyətlidir. Böyük ehtimalla, Aİ- Azərbaycan strateji əməkdaşlıq münasibətlərinin bu trenddə inkişaf perspektivi yaxın gələcəkdə də davam edəcək. Xüsusilə Azərbaycanın xarici siyasətindəki müstəqil xəttin uzunmüddətliyi və təcrübəsi Aİ geosiyasi davranışlarına təsir etməkdədir. Hər hansı bir şəraitdə Aİ özünün siyasi kimlik anlayışını qlobal geosiyasi proseslərdə, daha prinsipial formada təqdim etmək şansını əldə etsə, onda Azərbaycan - Aİ münasibətlərinin perspektivi müəyyən bir sistemin daxilində həyat qabiliyyətli olardı. Faktiki olaraq, Aİ öz geosiyasi qayğılarına zəmanət yolları axtarır və bu dramatik reallıq Aİ - Azərbaycan münasibətlərində realist bir baxışı, geostrateji tərəfdaşlıq kompleksini geosiyasi arqument kimi xarici siyasətin predmetinə çevirir. Məhz cənab Tuskun bu pozitiv və proqressiv bəyanatı yuxarıda verilmiş geosiyasi realizm kompleksilə assosiasiya olunur. Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü müstəqil xarici siyasət kursu və onun perspektivli bir baxışı rəhbər tutan ideologiyası, balanslaşdırılımış xarici siyasət strategiyası Aİ -Azərbaycan münasibətlərinin potensialını formalaşdırır. Böyük ehtimalla, bu siyasət yeni dövrün komplikasiyonlarına intellektual reaksiya fonunda, xüsusilə əlaqələrin inkişafında öz rolunu oynayacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
