Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Ankarada “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti, “Rusiya Dəmir Yolları” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və “Türkiyə Dövlət Dəmir Yolları” arasında əməkdaşlığa dair anlaşma memorandumu imzalanıb. Memorandum Avrasiyadakı beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı və istismarı, o cümlədən xarici iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, eləcə də tranzit və ixrac-idxal daşımaları üçün optimal nəqliyyat şəraitinin təmin edilməsi məqsədilə koordinasiyalı siyasət həyata keçirilməsinə yönəlib.
Məlumata əsasən, tərəflər dəmir yolu sahəsində əməkdaşlığı, o cümlədən milli dəmir yolu şirkətlərinin nəqliyyat və tranzit potensialının artırılmasını “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin Qərb marşrutu çərçivəsində İran-Azərbaycan-Rusiya-Avropa marşrutları, eləcə də Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun infrastrukturu vasitəsilə Rusiya-Azərbaycan-Türkiyə marşrutu üzrə yük daşımalarının artmasına kömək edəcək tədbirlərin birgə həyata keçirilməsi yolu ilə inkişaf etdirmək niyyətindədir. Bundan başqa, "Rusiya Dəmir Yolları" ASC ilə "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC “Şimal-Cənub” dəhlizinin Qərb marşrutuna və digər marşrutlara konteyner qatarları ilə daşımalar üçün əlavə yüklərin cəlb edilməsi barədə razılığa gəlib. Digər tərəfdən, şirkətlər öz səylərini Şərq-Qərb istiqamətində tranzit daşımalarının inkişafına, ilk növbədə, Azərbaycanla Çin, eləcə də Çin və digər ölkələr arasında daşımaların Rusiya və Azərbaycan üzərindən həyata keçirilməsinə yönəldəcək. Yüklərin çatdırılma vaxtını azaltmaq üçün sərhəd və gömrük prosedurlarının optimallaşdırılması, o cümlədən elektron məlumat mübadiləsi və elektron şəkildə ilkin məlumatlandırma üzrə işlərin həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Bütün bunlar iştirakçı ölkələrin tranzit daşımalardan daha çox gəlir əldə etməsinə, qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrin daha da dərinləşməsinə hesablanıb. Bu fonda belə məlum olur ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu üzərindən də daşınan yüklərin həcmi xeyli artacaq. Xüsusən də görünən budur ki, Rusiya bu dəmir yolunun imkanlarından daha çox istifadə etməyə çalışır. Elə Ankarada da diqqətə çatdırılıb ki, Azərbaycan, Türkiyə və Rusiya arasında dəmir yolu sahəsini əhatə edən üçtərəfli əməkdaşlıq Bakı-Tiflis-Qarsın fəaliyyətində canlanma yaradacaq. O da vurğulanıb ki, əməkdaşlığın yeni forması Rusiyanın şərqindəki dəniz limanlarına daxil olan yüklərin Qafqazdan və Anadoludan keçməklə mənzilbaşına çatmasını təmin edəcək.
Aydındır ki, bu vəziyyətdə Bakı-Tiflis-Qarsın bir hissəsi ərazisindən keçdiyi üçün Gürcüstan da böyük həcmdə gəlir əldə edəcək. Amma görünən budur ki, gürcü tərəfi məsələnin onun üçün nə dərəcədə vacib əhəmiyyət kəsb etməsini qəbul etmək niyyətində deyil. Hər halda, Ankarada əldə edilən razılığa gürcülərin reaksiyası bunu deməyə əsas verir. Gürcüstanın baş naziri Mamuka Baxtadze bu xüsusda bildirib: "Bakı-Tiflis-Qars layihəsi Gürcüstan üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyə arasında imzalanmış Bakı-Tiflis-Qars layihəsinin reallaşdırılması ilə bağlı prinsiplər konkret olaraq müəyyən olunub. İşlərin böyük hissəsi başa çatdırılıb və biz bu layihəni artıq mövcud olan mühəndis həlli əsasında yekunlaşdıracağıq. Ankarada Rusiya, Türkiyə və Azərbaycan dəmir yolları idarələrinin imzaladığı memoranduma gəlincə, Bakı-Tiflis-Qars layihəsinə digər iştirakçıların qoşulması Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyə arasında birgə razılıq əsasında mümkün ola bilər”.
Gürcüstanın iqtisadiyyat və davamlı inkişaf naziri Natia Turnava isə məsələyə bir qədər də sərt yanaşıb: “Gürcüstanın iştirakı olmadan Bakı-Tiflis-Qars layihəsinin konfiqurasiyasına hər hansı dəyişikliyin edilməsi mümkün deyil”. Nazir deyib ki, Bakı-Tiflis-Qars Gürcüstan üçün strateji layihədir və ölkənin suveren maraqlarına cavab verir: “Layihə üç dövlət tərəfindən razılaşdırılıb və təsdiqlənib. Hansısa bir iştirakçı dövlət birtərəfli qaydada layihəyə dəyişiklik etmək hüququna malik deyil. Biz bu layihəni təsdiq olunan formada reallaşdırırıq”. Turnava qeyd edib ki, layihə ilə bağlı müxtəlif formatlarda müxtəlif görüşlər keçirilə bilər: “Bu görüşlər bizim bölgəyə yüklərin cəlb olunması ilə bağlı ola bilər. Gürcüstanın iştirakı olmadan layihəyə hər hansı bir dəyişiklik edilə bilməz. Ankarada Rusiya, Türkiyə və Azərbaycan dəmir yolları idarələri rəhbərlərinin görüşü, çox güman ki, digər mövzularla bağlı olub”. Gürcüsütanın Ankara görüşünə belə aqressiv yanaşmasının səbəbləri bəlli olmasa da, real vəziyyət, əslində Tiflisin özünün də maraqlarına cavab vermir. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan və Türkiyə Bakı-Tiflis-Qarsa daha çox dövlətin qoşulmasını istəyir. Bura böyük ixrac potensialına malik Rusiya da daxildir. Bu mənada, Ankarada imzalanan sənəd əslində mühüm uğur sayıla bilər və belə vəziyyət Gürcüstanın da gəlirlərinin artması deməkdir. Amma bunu müsbət qarşılamaq əvəzinə, gürcü rəsmilərinin məsələyə reaksiyası anlaşılmaz mahiyyət daşıyır. Rusiya isə, gürcü tərəfinin mövqeyinə rəğmən, yüklərinin Bakı-Tiflis-Qarsla daşınmasında maraqlı tərəf kimi çıxış edir. İndinin özündə də Rusiyanın Maqnitoqorsk Metallurgiya kombinatının yükləri bu dəmir yolu vasitəsilə nəql edilməkdə davam etdirilir. Bu vaxta kimi Rusiyada istehsal edilən təbəqə dəmir Türkiyəyə konteynerlər vasitəsilə daşınırdısa, artıq nəql prosesinin yük vaqonları vasitəsilə həyata keçirilməsinə başlanılıb. Daha çox yükgötürmə qabiliyyətinə malik vaqonlar vasitəsilə daşımanın həyata keçirilməsi iqtisadi cəhətdən səmərəli sayılır. Xatırladaq ki, bu vaxta kimi Maqnitoqorsk Metallurgiya Kombinatı öz məhsulunu Türkiyəyə Qara dəniz vasitəsilə çatdırırdı. Ümumiyyətlə isə, bu Kombinat Türkiyəyə ayda 60 min tona yaxın dəmir məhsulu göndərir ki, onun da bir hissəsi artıq Bakı-Tiflis-Qarsla nəql edilir. Rusiya bu dəmir yolu ilə taxıl, taxta və digər məhsullar da daşımaqda maraqlıdır. Bütün bunlar iştirakçı ölkələr, o cümlədən də Gürcüstan üçün əlavə gəlirlər deməkdir. Bu mənada, Tiflisin məlum Ankara razılaşmasına qarşı çıxması sadəcə təəccüb doğurur.
Nahid SALAYEV
