Ermənistanda baş verən son hadisələr bu ölkə ilə Qarabağ münaqişəsini dinc müstəvidə həll etmək üçün hələ də danışıqlar prosesini yenidən başlatmağa imkan vermir. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan rəhbəri ilə Qarabağ münaqişəsinə dair danışıqları erməni tərəfdən kimin həyata keçirəcəyi hələ də dəqiq müəyyən olunmayıb. Burada Dağlıq Qarabağ danışıqlarında İrəvanı Ermənistan prezidentinin, yoxsa baş nazirin təmsil edəcəyi ətrafında hələ də mübahisələr gedir. Dəqiq müəyyənləşmənin nə vaxt olacağı isə bəlli deyil.
Bütün bunlara rəğmən, Azərbaycan Ermənistan tərəfdə vəziyyətin normallaşaraq Qarabağ danışıqlarının intensiv şəkildə davam etdiriməsinin tərəfdarı kimi çıxış edir. Amma söhbət nəticəsi olan danışıqlardan gedir. Azərbaycan xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov RİA “Novosti”yə verdiyi müsahibədə bu məqama bir daha xüsusi olaraq toxunub. ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin vasitəçiliyi ilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üzrə danışıqlar prosesinin artıq uzun illərdir davam etdiyinə toxunan nazir deyib: “Minsk Qrupunun mandatına dair sənəddə qeyd olunduğu kimi, Minsk Qrupu öz fəaliyyətində beynəlxalq hüququn müvafiq norma və prinsiplərini, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətanamələrini və Helsinki Yekun Aktının müddəalarını əsas tutur. Münaqişənin nizamlanması da məhz həmin başlıca müddəalara əsaslanmalıdır”. Nazir bir daha xatırladıb ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsilə bağlı qəbul etdiyi dörd qətnamə mövcuddur və həmin qətnamələr işğalçı qüvvələrin dərhal, tam və qeyd-şərtsiz Azərbaycan Respublikasının işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılmasını tələb edir. BMT Təhlükəsizlik Şurası qətnamələrinin vaxtı keçmir və icrası mütləqdir. Məmmədyarov, həmçinin, münaqişənin həlli istiqamətində substansiv danışıqların intensivləşdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb: “Minsk Qrupu tərəfindən təklif olunan mərhələli nizamlanma modeli çoxdan hamıya bəllidir. Rusiya, ABŞ və Fransa dövlət başçılarının birgə bəyanatlarında işğal faktına əsaslanan status-kvonun qəbuledilməzliyi barədə mövqe dəfələrlə ortaya qoyulub. Təəssüf ki, biz hələ də işğala son qoya bilməmişik. Nizamlanma prosesinin təşviqi üçün mövcud format və gündəmdə duran məsələlər çərçivəsində substantiv danışıqların intensivləşdirilməsini təmin etməyimiz vacibdir”. Nazir onu da əlavə edib ki, Azərbaycan nəticəyə hədəflənib və rəsmi Bakı münaqişənin nizamlanması istiqamətində substantiv danışıqların davam etdirilməsinə hazırdır.
Elmar Məmmədyarovun Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesinə dair fikirlərinə münasibət bildirən sabiq dövlət müşaviri Qabil Hüseynli qeyd edir ki, burada irəli sürülən təkliflər kifayət qədər konstruktivdir: “Bu təkliflər ətrafında erməni tərəfi ciddi düşünməli və seçim etməlidir. Çünki danışıqlar prosesi gündəlikdən çıxarılsa, danışıqların alternativi meydana gələcək ki, bu da ermənilər üçün heç əlverişli olmayacaq. Azərbaycan tərəfi indiyə qədər danışıqlar prosesində qət edilmiş məsafənin üstündən xətt çəkməmək şərtilə bu proseslərin davam etdirilməsini istəyir. Danışıqlar prosesi danışıqlar naminə aparılmamalıdır. Substantiv danışıqlar dedikdə biz danışıqlar prosesinin ardıcıl surətdə davam etdirilməsi, ortaya konkret müzakirə məsələlərinin çıxarılması və müzakirədə irəliyə doğru addımlar atılmasını nəzərdə tuturuq. Ermənistanın buna hazır olub-olmadığını demək çox çətindir. Çünki Ermənistan siyasi rəhbərliyi tez-tez fikirlərini dəyişir”. Politoloq vurğulayıb ki, münaqişənin həlli üçün müsbət istiqamətdə beynəlxalq səviyyədə bəyanatlar səsləndirilir: “Bunlardan biri NATO-nun zirvə toplantısında səsləndirilib və burada münaqişənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə əsaslanmaqla həll edilməsi vurğulanıb. Avropa Birliyi də dəfələrlə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını bildirib və Dağlıq Qarabağ probleminin ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll edilməsini tələb edib. Yəni beynəlxalq hüququn əsas prinsipi olan ərazi bütövlüyü məsələsi bu gün gündəmdə olan məsələlərdən biridir. Bu məsələnin həll edilməsi istiqamətində lazımi addımlar atılmalıdır”. Politoloqun sözlərinə görə, Ermənistan indiyə qədər danışıqlardan imtina edirdi: “Amma son dövrlər bəzi təzyiqlərdən sonra Ermənistan tərəfi danışıqlar prosesinə qatılmaq haqqında qərar verdi. Onların bu qərara əməl edəcəyi görünür. Çox təəssüflər olsun ki, Ermənistan siyasi rəhbərliyi hərdəmxəyal, eyni zamanda radikal xətt tutmağı özlərinə adət etmiş adamlardır. Onlar beynəlxaq ictimai fikri də qətiyyən nəzərə almaq niyyətində olmadıqlarını sübut edirlər. Bütün bunları nəzərə alaraq, qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan tərəfi Ermənistandan konstruktiv təkliflər gözləyir. Yəni işğal faktorunu aradan qaldıra biləcək təkliflər müzakirə olunmalıdır”.
Beləliklə, qeyd edilənlərdən aydın olur ki, Azərbaycan hələ də Qarabağ məsələsinin dinc müstəvidə həllində maraqlı tərəf kimi çıxış edir və bu xüsusda Ermənistanla danışıqları davam etdirməyə hazırdır. Amma problem ondadır ki, erməni tərəfi hələ konstruktiv dialoqa hazır olduğunu nümayiş etdirmir. Azərbaycan isə bu vəziyyətin uzun müddət davam etməsinə razı deyil və yaxın tezlikdə müvafiq addımlar atılmayacağı təqdirdə alternativ, yəni güc yolu ilə münaqişənin həllinə tam hazırdır. Bu vəziyyətdə İrəvanın Bakının qarşısında duruş gətirməsi tamamilə mümkünsüzdür. Özü də o vaxtda ki, Ermənistan artıq Rusiyanın himayəsindən də məhrum olur. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Ermənistan-Rusiya xəttində belə, demək olar ki, atəş səsləri susmur. Nikol Paşinyan hakimiyyətinin Moskva qarşısında mərkəzdənqaçma siyasəti Kremlin ciddi qəzəbinə səbəb olur. Lakin bağışlamağı sevməyən ruslar, hələ ki, ermənilərlə sərt dildə danışmaqla kifayətlənirlər. Ötən həftə Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov sabiq prezident Köçəryanın həbsinə münasibət bildirərkən Ermənistanda baş verənlərin onları narahat etdiyini açıqladı. Rusiya XİN-in sözçüsü Mariya Zaxarova isə qonşu ölkələrin Gürcüstandakı NATO təlimlərində iştirakından təəssüf hissi keçirdiklərini bildirdi. Bu təlimlərdə, Ermənistanla yanaşı, Türkiyə və Azərbaycan da iştirak edir. Lakin Ermənistan mediası Zaxarovanın məhz erməniləri nəzərdə tutduğunu yazır. Erməni siyasi şərhçi Aykazn Qaqriyanın fikrincə, Rusiya Ermənistanın Qərblə istənilən əməkdaşlığına qarşıdır və Kreml çətin ki, baş verənləri bağışlasın:“Rusiya və Ermənistan arasında “atışma” getdikcə şiddətlənir. Rusiya indi dilemma qarşısındadır: Ermənistanın yeni hökuməti ilə işləmək, yaxud da qırmızı xətti keçərək müdaxiləyə əl atmaq. İkinci yol nə qədər təhlükəli olsa da, Moskvanın müdaxiləni seçəcəyi daha çox inandırıcıdır”. Digər şərhçi Romella Mnasakanyan isə Qərbin Ermənistanı xilas etməli olduğunu bildirir. O, Gürcüstan və Ukrayna ssenarisini xatırladıb və Qərbin Rusiyanın müdaxiləsi qarşısında heç nə edə bilmədiyini qeyd edib: “Rusiya Gürcüstan və Ukraynada istədiyini etdi. Bununla göstərdi ki, o istəyəndə dağıda bilir. Bu baxımdan, Rusiya Ermənistana da müdaxilə edə bilər. Qərb bunu nəzərə alaraq keçmiş səhvlərini təkrarlamamlı və Ermənistanı xilas etməlidir. Çünki Rusiya, Ukrayna və Gürcüstanda olduğu kimi, Ermənistanda da “hibrid müharibəsi”nə başlayacaq. Halbuki, bu müharibə birbaşa Qərbə qarşıdır”. Erməni şərhçi iddia edir ki, belə vəziyyətdə Azərbaycan çox qısa müddətdə Qarabağ münaqişəsini istədiyi şəkildə həll edəcək. Çünki Ermənistanın başı yalnız daxili vəziyyətə qarışacaq və hətta bu fonda Qarabağdakı hərbçilərin bir qisminin İrəvana gətirilməsi də tamamilə gözləniləndir.
Bununla yanaşı diqqət həm də ona yönəldilir ki, artıq Kreml Paşinyanın “məxməri inqilabını” maliyyələşdirənləri sıradan çıxararaq indiki İrəvan hakimiyyətinə qarşı olduğunu daha açıq nümayiş etdirir. Məlumdur ki, “məxməri inqilabı” maliyyələşdirənlər sırasında Rusiyada yaşayan çoxsaylı erməni “elitar” dairələr də olub. Bunu hələ ötən ay Sankt-Peterburqada erməni sahibkarlarla görüşən Nikol Paşinyan özü etiraf edib və bildirib ki, inqilabın davam etdirilməsi üçün Rusiyadan ilk pullar Saxalindən göndərilib. Lakin Paşinyanın bu etirafı onun Rusiyadakı sponsorlarına baha başa gəlib. Paşinyanın açıq şəkildə Rusiyadakı tərəfdaşlarını işfa etməsi isə orada yaşayan və özünü indiyədək Rusiya yanlısı kimi qələmə verən erməni biznesmenlərinin narahatlığına səbəb olub. Aydınlaşıb ki, onların bu narahatlığı əsassız deyil. Rusiyanın televiziya kanallarına istinad edən erməni mediası bildirir ki, Rusiyadakı “Qazbank”ın lisenziyasının əlindən əlinması, onun sahiblərindən biri – “Rosnano”nun sədr müavini, erməni oliqarx Vladimir Avetisyanın biznes-imperiyasının çöküşü onların məhz Ermənistandakı hakimiyyət çevrilişinin sponsorları olması ilə əlaqədardır. Qeyd olunur ki, “Qazbank” guya “dostları üçün” digər banklarda dəfələrlə irimiqyaslı pul köçürmələri həyata keçirib. Bunu əsas gətirərək, Rusiya Mərkəzi Bankı onun lisenziyasını əlindən alıb, bankın idarə heyəti isə Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin nəzarətinə düşüb. Lakin görülən tədbirlərin başlıca səbəbi bankın Ermənistandakı siyasi çevrilişi maliyyələşdirməsi və Avetisyanın “məxməri inqilab”in sponsoru olmasıdır. Hətta onun Paşinyanın qohumu olduğu da iddia edilir. Ermənistandakı aprel hadisələrini Rusiyanın Samara əyalətinin kredit təşkilatı – rəhbərlərindən birinin Qriqori Ohanesyanın olduğu “AktivKapital Bank”ın da maliyyələşdirdiyi bildirilir. Bu bankın da lisenziyası əlindən alınıb. Məlumatlara görə, Ohanesyan bankdan oğurladığı 25 milyard rubl pulla Ermənistana gedib və inqilabçılara dəstək olub. Həmin pulların bir qismi Paşinyanın küçə aksiyalarının təşkilinə xərclənib. Amma indi bu qüvvələr sıradan çıxarılır. Erməni mediası yazır ki, yaxın tezlikdə Moskva Ermənistanın daxili ictimai-siyasi həyatında da aktivləşərək, burada Paşinyan iqtidarını zəiflətmək üçün destabil bir durum yaradacaq. Məhz bu da, öz növbəsində, Qarabağ münaqişəsinin həllində yeni bir vəziyyət yaradacaq. Elə bu səbəbdən hesab edilir ki, İrəvan üçün ən yaxşı çıxış yolu konfliktin həllini Azərbaycanla danışıqlar masasında tapmaqdır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
