Şimal qonşumuzla Ermənistan arasında münasibətlərin gedərək pisləşməsi özünü daha qabarıq şəkildə büruzə verməkdədir. İndi bu fonda diqqət çəkən məqam Rusiya hərbi qüvvələrinin Ermənistandan çıxarılmasıdır. Qeyd edək ki, Ermənistanda hazırda sosial şəbəkələr vasitəsilə 102-ci bazanın ölkədən çıxarılması haqda çağırışların tirajlanmasına başlanıb.
102-ci bazanın çıxarılmasına əsas səbəb kimi onun Ermənistanın maraqlarına xidmət etməməsi göstərilir. Bu prosesə hakimiyyətin şərait yaratması barədə də məlumatlar səslənir. Rusiyanın “rosbalt” portalı yazır ki, bundan əvvəl rus sərhədçilərinin də Ermənistandan çıxarılması gündəmə gətirilib və belə vəziyyət Moskva-İrəvan münasibətlərini əhəmiyyətli dərəcədə zədələyəcək: “İrəvanın ölkədəki Rusiya sərhədçilərinin statusunu yenidən nəzərdən keçirməsi haqda ziddiyyətli məlumatlar yayılır. Eyni zamanda hərbçilərin buradan çıxarılması barədə fikirlər yayılır. Nədir bu: Moskvanı şantaj, yoxsa hakimiyyətdə ixtilaf? Ermənistan müdafiə naziri David Tonoyan İrəvanın respublikanın Türkiyə və İranla sərhədlərində, habelə paytaxtın Zvartnots aeroportunda xidmət aparan Rusiya sərhədçilərinin statusunu yenidən nəzərdən keçirmək niyyəti haqda jurnalistlərə məlumat verib. Tonoyanın izah etdiyi kimi, müqavilə - hüquqi dəyişikliklər tələb edən problemlər meydana çıxıb. O əmin edib ki, bu dəyişikliklər hökmən ediləcək.
Ya nazirdə məsuliyyət çatışmazlığı var, ya da o, “kinli polis” rolunu oynayır. Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan Rusiya mediasında müsahibəsində bunları təkzib etməyə çalışır. O deyib ki, baza Ermənistanın təhlükəsizlik sisteminin olduqca önəmli hissəsidir. Baş nazir qeyd edib ki, amma bu, onunla bağlı problemin olmadığını göstərmir. Paşinyan öz üzərinə “yaxşı” polis rolunu götürüb və bu daha çox şəkləndirir. Ermənistan rəhbərliyinin xarici siyasətdə davranış manerası bu halda artıq həddindən artıq çoxlaylı görünür. Ya da sadəcə çox axmaqcasına: üzrü günahından betər. Bəs müdafiə nazirinin, az qala, kütləvi antirusiya əhvali-ruhiyyəsi fonunda səslənən bəyanatının arxasında nə gizlənir? Hansı məqsədi güdür? Hərbi sahədə Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin gerçəkdən yenidən nəzərdən keçirilməsi? Qərbdə eşidilmək və onu razı salmaq arzusu? “Sınaq şarı” buraxmaq və cavabında, politoloq Levon Şirinyanın “Lragir”dəki ifadəsinə görə, “Ermənistanın var-yoxunu hərfi mənada oğurlayan” Moskvanın necə “təngə gələcəyinə” baxmaq? Onun sözlərinə görə, həm də indi “ Paşinyan Moskvanın tabeçiliyindən birtərəfli qaydada” çıxmağa cəhd edir və bunun üçün onda xalqın “mandatı” var.
Politoloqun dediyi kimi, Moskva “Ermənistanı üzüyola, Rusiyaya təvəkkül edən qismində görməyə vərdiş edib. Amma Rusiya Ermənistanı bir dəfə də xilas etməyib, əksinə, onu satıb və yalançı vədlərlə yemləyərək Azərbaycanla münasibətlər qurub. İndi bərabərhüquqlu tərəfdaşlığa razılaşmalı olacaq… Ermənistanla münasibətlər olmadan isə Rusiyanın Yaxın Şərq siyasəti, o cümlədən Suriyada, sıfıra enir… Və Rusiya bu bədəli ödəməlidir… Xalqımızın şüuruna yeritmək lazımdır ki, ruslar bizim yekə qardaşımız, biz isə onun böyük qardaşıyıq… Əks halda hərbi bazanın qalmasının qanunvericilik əsasları haqda düşünmək lazım gələcək. Qoy bizi türklərlə qorxutmasınlar”.
Lakin ermənilər türklərdən nahaq yerə qorxmur. Bu arada hərbi baxımdan Moskvadan asılı Ermənistan artıq açıqca NATO ilə əməkdaşlığa can atır. Keçən il əvvəlki hökumətin dönəmində alyansın təlimlərinə qatılmaqdan imtina edib, bu il isə avqustda Gürcüstanda keçiriləcək “Nobel partner” təlimlərinə qoşulacaq. Və yenə də haça-paça: müdafiə naziri Tonoyan əmindir ki, “Ermənistanın NATO ilə əməkdaşlığı KTMT üzrə müttəfiqlik öhdəliklərinə zidd deyil”.
Amma Ermənistanın nə KTMT-də, nə də NATO-da “öz səsi” var və bu cür aşkar ziddiyyətli xarici siyasətlə, çətin ki, qazansın. Ümumiyyətlə, Ermənistan xarici siyasətinin məntiqsizliyi olduqca üzücü olub. Bir tərəfdən dəridən-qabıqdan çıxır ki, Qərbi razı salsın, ondan böyük yatırımlar əldə etsin və respublikanı Rusiyanın təsirindən çıxartsın. O biri yandan, Paşinyan Moskvaya “şirin nəğmələr” oxuyur, çünki Azərbaycan və Türkiyədən, “yanğın halında” NATO-nun əl uzadacağına güvənməyin mümkünsüzlüyündən qorxur. Həm də Ermənistanın bütün hərbi strukturu sovet və Rusiya nümunəsinə uyğundur və NATO ladına keçmək alyansın böyük pullarını və uzun vaxt tələb edir. Başlıcası isə, Qərbin respublikaya həm bunu, həm də o birini sərf etmək arzusunu. Bu isə hələlik görünmür. Bax, belə çıxır ki, suveren dövlət, sayıldığına baxmayaraq, hamıdan asılıdır. Amma xeyli dərəcədə Rusiyadan. O, yeni hakimiyyətin “qeyri-kafi” davranışından sonra ucuz silah krediti alacaqmı? Şübhəlidir: Moskva çox ciddi zəmanət tələb edir, pulla vacib deyil, amma mütləq Rusiyanın Ermənistanda hərbi iştirakıyla. Artıq söz-söhbət və şantaj olmadan.
Bir də nə silah?! Paşinyan Moskvanın həmin radiosunun efirində bildirib ki, nüvə energetikası olmasa, Ermənistan ötüşə bilməz və Metsamordakı AES-in istismar müddəti yeni atom reaktorunun inşasınadək - 2040-cı ilə qədər uzadılacaq (Avropa Birliyi stansiyanın bağlanmasını tələb edir). Kim inşa edəcək? Qərbyönlü erməni lider burada da Rusiyanın yardımına bel bağlayır. Burada hansı müstəqillik var? Bununla belə, Ermənistan hökuməti yenə də öz içində “rus məsələsi” üzrə anlaşmalıdır, əks halda onun hər bir bəyanatı artıq olduqca qeyri-ciddi görünəcək: müdafiə naziri baş nazirə, baş nazir isə özünə və elementar məntiqə zidd danışır. Deyilənlərin təsdiqi kimi Paşinyandan daha bir “əsər”: “Əlbəttə, Ermənistan NATO-ya girməyə can atmır – məqsədi “KTMT-ni daha effektli etməkdir”. Amma “NATO ilə əməkdaşlıq davam edəcək”. Paşinyan əmin edib ki, bu heç kimə qarşı yönəlməyib. Bu cür boşboğazlıq fonunda Rusiyaya münasibətdə və onun Ermənistanda iştirakı haqda bəyanatlarla erməni xalqının siyasi gözləntilərinin icrasını xəfifcə dəyişdirmək mümkündürsə, onda bu, inqilabçıların, çeynənmiş olsa da, təcrübədən yaxşı keçmiş üsuludur. Amma onun effektivliyi “daxili istehlak” seqmentində uzunömürlü deyil, xarici münasibətlərdə isə son dərəcə təhlükəlidir”.
Nahid SALAYEV
