Piter Teys: “Vaşinqtonda TAP layihəsi üzrə keçirilmiş danışıqlar D.Trampın Bakıya xüsusi diqqətini nümayiş etdirir” Rob Sobhani: “Tramp tərəfindən TAP-ın dəstəklənməsi enerji ehtiyatlarının ixracında Azərbaycanın etibarlılığını bir daha nümayiş etdirir” Deputat: “TAP-ın dəstəklənməsi hər şeydən öncə Azərbaycan Prezidenti tərəfindən həyata keçirilən ölçülüb-biçilmiş enerji siyasəti ilə bağlıdır”
ABŞ prezidenti Donald Tramp İtaliyanın Azərbaycan qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan Transadriatik boru kəmərini (TAP) tikib yekunlaşdıracağına ümid edir. “Trend”-in məlumatına görə, bunu Vaşinqtonda İtaliyanın Baş naziri Cuzeppe Konte ilə birgə mətbuat konfransı zamanı ABŞ Prezidenti Donald Tramp deyib.
ABŞ Prezidenti bildirib: "Boru kəmərinə gəlincə, mən rəqabətqabiliyyətli boru kəməri görmək istərdim. Cənab Baş nazir, mən ümid edirəm ki, siz bu rəqabətqabiliyyətli boru kəmərini tikə biləcəksiniz".
İtaliyanın Baş naziri Cuzeppe Konte deyib ki, TAP İtaliyanın enerji təchizatı üçün strateji layihədir. Baş nazir qeyd edib ki, bu məsələni ABŞ Prezidenti D.Trampla müzakirə edib və İtaliya hökuməti tam əmindir ki, bu, İtaliya, Cənubi Avropa və Aralıq dənizi ərazilərinin enerji təchizatı üçün strateji layihədir.
C.Konte bildirib: "Biz gözəl anlayırıq ki, TAP enerji sisteminin yenilənməsinə və bizim proqramın əsas hissəsi olan kömür istifadəsinin azalmasına müsbət təsir göstərəcək”.
Məsələyə münasibət bildirən qlobal siyasət və transatlantik münasibətlər üzrə amerikalı ekspert Piter Teys deyib ki, Vaşinqtonda ABŞ Prezidenti Donald Tramp və İtaliyanın baş naziri Cuzeppe Konte arasında Transadriatik boru kəməri (TAP) layihəsi üzrə keçirilmiş danışıqlar D.Trampın rəsmi Bakıya xüsusi diqqətini nümayiş etdirir.
O bildirib ki, TAP layihəsinə hər zaman ABŞ Energetika Nazirliyi və Dövlət Departamenti tərəfindən yüksək diqqət göstərilib.
P.Teys qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan hökuməti ekosistemin qorunması sahəsində unikal liderlik nümayiş etdirib, enerji sektorunda irimiqyaslı layihələr icra edib: “Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan tərəfindən təşəbbüs göstərilən və maliyyələşdirilən bu iri regional enerji layihələri ərazisi Azərbaycandan böyük olan və torpaqları qonşu ölkələrin qoşunları tərəfindən işğala məruz qalmayan ölkələrdə paxıllıq və heyrət doğurub. Azərbaycan bütün dünyaya göstərdi ki, ərazilərinin 20 faizinin Ermənistan qoşunları tərəfindən işğal olunmasına baxmayaraq öncül texnologiyalara, siyasi iradə və inkişaf etmiş infrastruktura sahib ölkədir. Bütün bu amillər Cənub-Şərqi Avropa və onun hüdudlarından kənarda strateji maraq oyadan regional enerji layihələrinin reallaşdırılmasına xidmət edir”.
“Caspian Group Holdings”in baş direktoru Rob Sobhani isə bildirir ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən TAP-ın dəstəklənməsi enerji ehtiyatlarının ixracında Azərbaycanın etibarlılığını bir daha nümayiş etdirir.
Onun sözlərinə görə, bu bir daha onu nümayiş etdirir ki, İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan enerji ehtiyatlarının ixracında Avropa və ABŞ-ın sabit və etibarlı tərəfdaşına çevrilib.
O bildirib ki, ABŞ, Azərbaycan və Avropa ümumi geostrateji hədəfi paylaşır: Xəzər hövzəsindən enerji ehtiyatlarının Avropa və onun hüdudlarından kənarda istehlakçılara fasiləsiz ixracı: “Bu, Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün çox vacibdir. “Şahdəniz” və digər yataqlardan Avropaya təbii qaz tədarükü ölkəyə sabit gəlirləri təmin edəcək”.
R.Sobhani əlavə edib ki, Prezident İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən müstəqil xarici siyasət dünyanın enerji xəritəsində Azərbaycana xüsusi yer təmin edib: “İnvestorlar üçün Azərbaycan təbii qaz və neftin sabit və etibarlı ixracatçısıdır. Bu, gələcəkdə müəyyən gəlirlər əldə etməyə imkan verəcək və Azərbaycan xalqına xeyir gətirəcək”.
İtaliyanın Baş naziri Cuzeppe Konte ilə birgə mətbuat konfransı zamanı ABŞ Prezidenti Donald Trampın TAP-la bağlı danışmasını, hər şeydən öncə Azərbaycanın həyata keçirdiyi bu layihənin Qərb üçün nə qədər strateji əhəmiyyətə malik olduğunun göstəricisi sayan Milli Məclisin deputatı Hikmət Babaoğlunun sözlərinə görə ki, nəzərə almaq lazımdır ki, bu layihənin müəllifi, təşəbbüskarı və icraedicisi Azərbaycandır və Tap Cənub Qaz Dəhlizi layihəsinin əsas seqmentlərindən biridir: “Baxmayaraq ki, TAP Cənubi Qafqaz, TANAP seqmentlərilə müqayisədə bir xeyli qısadır, ancaq layihənin Cənubi Avropa ayağını təşkil etdiyi üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Təsadüfi deyil ki, zaman-zaman TAP-ın icrası ilə bağlı müxtəlif güc mərkəzləri tərəfindən ən müxtəlif etiraz aksiyaları təşkil edildi, təbiətsevərlər bu etiraza qoşuldu və s. Ancaq hazırda layihənin reallaşdırılmasında heç bir problem yoxdur. Bu layihə bütün dünyada böyük dəstək gördü. Bu hər şeydən öncə Azərbaycan Prezidenti tərəfindən həyata keçirilən ölçülüb-biçilmiş enerji siyasəti ilə bağlıdır”.
H.Babaoğlu vurğulayıb ki, Avropa enerji bazarına Azərbaycan qazının çıxarılması həm biznes, həm də strateji maraqlar baxımından sadə məsələ deyil: “Çünki bu böyük və sabit bazar bir çox enerji istehsalçılarının maraq dairəsinə daxildir və ciddi rəqabət meydanıdır. TAP-la bağlı etirazların təşkil olunmasının arxasında duranlardan biri də Avropanın qaz bazarında öz inhisarını yaratmaqla bu qitəyə siyasi təzyiq rıçaqları əldə etmək istəyən güc mərkəzləri idi. Ancaq Azərbaycanın düşünülmüş, ardıcıl diplomatik səyləri Avropa bazarı üçün yeni alternativ enerji marşurutu yarada bildi”.
Deputatın fikrincə, əslində bu layihə, Avropa üçün olduğu qədər, Azərbaycan üçün də strateji əhəmiyyətlidir: “Elə ABŞ Prezidentinin İtalyanın baş naziri ilə görüşündə səsləndirdiyi fikirlər də bir daha bunu təsdiq edir. Donald Tramp baş nazirə xitabən bildirdi ki, TAP-a gəlincə, rəqabətqabiliyyətli boru kəməri görmək istəyir. Burada diqqət həm kəmərin strateji əhəmiyyətinə, həm də iqtisadi baxımdan onun rəqabətqabiliyyətli olmasına yönəldilir. Eyni zamanda burada İtalyanın baş nazirinə bir çağırış və dəstək var. Bu həm də elə Azərbaycana olan dəstəkdir. Çünki bayaq qeyd etdiyimiz kimi, uzun illər belə bir dəhlizlə bağlı müxtəlif adlarda və variantlarda layihələr olsa da, heç biri baş tutmadı. Yalnız Azərbaycanın müəllifi olduğu bu mühüm layihə reallaşdırıla bildi. Onun reallaşması isə birbaşa Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin adı ilə bağlıdır”.
TAP Türkiyə-Yunanıstan sərhədində birbaşa TANAP-la birləşəcək və Yunanıstan, Albaniya ərazilərindən, həmçinin Adriatik dənizindən keçərək təbii qazı Cənubi İtaliyaya nəql edəcək. Təbii qazın Azərbaycandan Avropa bazarlarına ixracının ən qısa və birbaşa marşrutunu təşkil etdiyi üçün TAP-ın Avropa Birliyinin enerji təhlükəsizliyi və enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə görə strateji məqsədlərində əsas rol oynayacağı gözlənir. Bundan əlavə, TAP lazımi təqdirdə təbii qazı Cənub-Şərqi Avropaya yönəltmək üçün texniki imkanlara malik olacaq. TAP layihəsi üzrə Albaniya, İtaliya və Yunanıstan respublikaları arasında “Hökümətlərarası Saziş” 2013-cü ilin fevral ayında imzalanıb. TAP-ın təməlqoyma mərasimi 17 may 2016-cı il tarixində keçirilib. Boru kəmərinin uzunluğu 878 km təşkil edəcək və fəaliyyətə başlaması 2020-ci ildə gözlənir. İlkin nəql qabiliyyəti 10 milyard kubmetr olacaq (illik 20 milyard kubmetrə kimi artırıla bilər).
TAP boru kəmərinin Yunanıstanda yerləşən hissəsi Türkiyə-Yunanıstan sərhədinin yaxınlığında Kipoi məntəqəsindən başlayaraq Leropigidən cənub-qərbdə Yunanıstanın Albaniya ilə sərhədində başa çatır və uzunluğu təxminən 550 km təşkil edir. TAP boru kəmərinin Albaniyada yerləşən hissəsi Korça bölgəsində Yunanıstanla sərhəddə Bilisht Qender-dən başlayaraq, təxminən 215 km uzunluğa malikdir. TAP boru kəməri Albaniyada Fier-dən 17 km şimal-qərbdə, sahil xəttindən 400 metrə qədər quruya doğru çıxır. Albaniyanın ərazi sularında dənizdə yerləşən seksiyanın uzunluğu təxminən 60 km-dir. TAP boru kəmərinin Adriatik Dənizində yerləşən hissəsi Albaniya sahilindən İtaliya sahilinə doğru dəniz dibi ilə təxminən 105 km uzanır.TAP boru kəməri İtaliyanın cənubunda, San Foca yaxınlığında yerləşən Melendugno bələdiyyə ərazisinin Lecce məntəqəsindən sahilə çıxır. İtaliya ərazi sularında boru kəmərinin dənizdə yerləşən hissəsi təxminən 45 km, qurudakı hissəsi isə təxminən 8 km təşkil edir. Bu yer isə öz növbəsində 11 alternativ kəmər marşrutu qiymətləndirildikdən sonra ekoloji, təhlükəsizlik və sosial nöqteyi-nəzərdən ən məqsədəuyğun yer kimi seçilib.
