Ölkəmizin əsas strateji mütəffiqi sayılan Türkiyənin bu gedişlə Aralıq dənizində çox dəhşətli bir savaşa cəlb olunması qaçılmaz sayılır. Bütün bunlara əsas səbəb Türkiyənin Fələstin, İran məsələsində ABŞ və İsrailə qarşı tutduğu mövqe, Rusiya ilə yaxınlaşma istiqamətində atdığı addımlardır. Digər tərəfdən Aralıq dənzində yeni mübahisəli qaz yatağı da prosesə çox ciddi təsir edir. Məhz belə bir vaxtda yunan Kiprində keçirilən beynəlxalq konfransda İsrail və Misirin səfirləri Türkiyəni hərbi hücumla hədələyib.
Xaricdə yaşayan yunanlarla bağlı keçirilən konfransda çıxış edən İsrailin Kiprdəki səfiri Ammi Ravel yunanların Aralıq dənizində mavi qaz axtarışının təbii haqları olduğunu bəyan edib. Səfir bildirib ki, Türkiyənin buna qarşı çıxması və təhdidləri müharibəyə əsasdır: “Ümid edirəm ki, türk təhdidləri səbəbilə İsrail hərbi müdaxiləyə əl atmaq məcburiyyətində qalmayacaq”.
İsrail səfirindən sonra tribunaya qalxan Misirin Kiprdəki səfiri Mai Taha Məhəmməd isə daha sərt çıxış edib. O, Ankaranı açıq şəkildə müharibə ilə hədələyib: “Gərəkirsə, Türkiyəyə qarşı hərbi güc tətbiq etməkdən çəkinməyəcəyik. Buna hazırıq”. Diqqətçəkən məqamlardan biri də odur ki, konfransda iştirak edən ABŞ-ın Kiprdəki səfiri Cazleen Doherti də İsraillə Misirin müharibə çağırışı edən səfirlərinə dəstək verib. O deyib ki, Türkiyənin yunanlara qarşı və Aralıq dənizindəki mövqeyi ABŞ üçün də qəbuledilməzdir.
Şərqi Aralıq təsir dairəsinin xəritəsini yenidən hazırlayan türkiyəli mütəxəssis Cihat Yaycının sözlərinə görə, Aralıq dənizinin şərq hissəsində Türkiyənin 572 illik təbii qaz ehtiyacını təmin edəcək qədər rezervlər var. Bu bölgə həm də gələcəyin enerji maddəsi hesab edilən qaz hidrat yataqları ilə zəngindir. Yunanıstan bu bölgəni ələ keçirmək üçün həmin ərazini Kiprin yunan hissəsi olaraq göstərməyə çalışır. Bu işdə İsrail də Afinaya dəstək verir. Bölgənin enerji mənbələrinin araşdırılması işini İtaliyanın ENİ şirkəti həyata keçirməyə cəhd edəndə Türkiyə döyüş gəmiləri ilə bunun qarşısını alıb. Hazırda Yunanıstan, yunan Kipri, Misir və İsrailin Türkiyəyə qarşı Aralıq dənizində yeni oyun qurduğu müşahidə olunur. Mütəxəssislər hesab edir ki, gələcəkdə Aralıq dənizinin şərq hissəsindəki təbii qaz yataqlarına görə dəniz müharibəsi başlaya bilər.
Xatırladaq ki, hələ bir müddət əvvəl ABŞ və İsrail şirkətlərindən ibarət konsorsium Aralıq dənizindəki mübahisəli “Tamar” təbii qaz yatağının genişləndirilməsinə 265 milyon dollar investisiya yatıracaqlarını açıqlayıb. İsrailin “Delek Drilling” və “Avner Oil Exploration” şikətləri ilə ABŞ-ın “Noble Energy” şirkətindən ibarət konsorsiumun bu qərarı isə Ankara tərəfindən çox sərt qarşılanıb. Ankara kəşfiyyat qazıntılarının aparılacağı ərazilərin mübahisəli olduğunu qabardaraq, Kiprin türklər qanadının və Türkiyənin maraqları nəzərə alınmayacağı təqdirdə, buna imkan verməyəcəyini bəyan edir. Ancaq ABŞ və İsrail şirkətləri 2009-cu ildə kəşf edilmiş və 2013-cü ildən istifadəyə verilən “Tamar”a yaxın ərazilərdə 238 milyard kubmetr təbii qaz ehtiyatı olduğunu bəyan edərək, geri çəkilmək niyyətində deyil. Əksinə, göründüyü kimi, müharibəyə belə hazır olduqlarını bəyan edirlər. Belə bir gərgin məqamda isə Misir də İtaliyanın ENI neft-qaz şirkəti vasitəsi ilə Aralıq dənizində qaz axtarışını genişləndirərək, Ankaraya rəqib ölkələrlə eyni çərgədə mövqe tutub. Ankara Kirp adasının ətrafındakı enerji ehtiyatlarının bütün ada əhalisinə, o cümlədən Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin vətəndaşlarına aid olduğunu və enerji ehtiyatlarından birtərəfli istifadənin yolverilməzliyini qeyd edib.
Bundan başqa, diqqət çəkən məqam həm də odur ki, Şərqi Aralıq dənizində 2010-cu ildən İsrail, ABŞ, Yunanıstan və Kipr adasının yunan hissəsi tərəfindən hər il birgə hərbi təlimlər keçirilir. Təlimlər Türkiyədən gələcək hər hansı təhlükənin yox edilməsi üzrə ssenariləşdirilir. Hərbi təlimlərə ilk olaraq 2010-cu ildə İsrail və ABŞ qatılıb. Sonradan isə təlimlərə Yunanıstan və Cənubi Kipr də cəlb edilib. Türkiyəyə qarşı ssenariləşdirilən təlimlərə İsrailin başçılıq etdiyini deyən türkiyəli ekspert Hasan Köni hesab edir ki, bu təsadüfi deyil. Onun sözlərinə görə, Türkiyə İsrailin NATO-ya girməsinə qarşı olan tək ölkədir, eyni zamanda Türkiyə NATO-da tək müsəlman ölkəsidir. Ehtiyatda olan general Fahri Erenel qeyd edib ki, Şərqi Aralıq dənizi bölgəsi strateji baxımdan əhəmiyyətli bir nöqtədir. Onun sözlərinə görə, baş verənlər İsrail və ABŞ-ın bu bölgəni nəzarətdə saxlamaq, eyni zamanda Rusiya və Türkiyənin hərəkət sahəsini məhdudlaşdırmaq cəhdidir: “Son bir neçə ay ərzində İsrail, Yunanıstan və Cənubi Kipr arasında razılıq əldə edildi. Bu razılıq Kipr adasının cənub hissəsində İsrailin bir baza qurmaq cəhdi idi. Bu baxımdan, Amerika İsraili dəstəklədi. Son vaxtlar İsrail ilə Yunanıstan arasında da münasibətlər genişlənir. İki ölkə arasında yaxınlaşmanın məqsədi Türkiyəni Egey dənizi istiqamətindən mühasirəyə almaqdır. İsrail hazırda Yunanıstanın bəzi strateji mövqeyi olan adalarında bazalar qurmağa cəhd göstərir. Əsl hədəfləri Türkiyəni cənubdan mühasirəyə almaq və Rusiya ilə Türkiyənin güclərinin birləşməsinə mane olmaqdır. Bu baxımdan, təlimlərin hədəfi, əlbəttə ki, Türkiyədir”.
Tahir TAĞIYEV
