ABŞ və İran arasında hələlik sözdə davam edən savaşın bu gedişlə hərb müstəvisinə keçəcəyi barədə səslənən fikirlər artıq reallığa çevrilməkdədir. Belə görünür ki, tərəflər artıq döyüş meydanında da güclərini sınamaqda israrlıdır. Hətta indi savaşın gələn ay başlaya biləcəyinə dair də məlumatlar yayılır. ABC media korporasiyası Avstraliya hökumətindəki mənbələrə istinadən bildirir ki, Birləşmiş Ştatlar artıq növbəti ayda İranın nüvə obyektlərinə zərbələr vurmağa hazırdır.
Mənbələrin sözlərinə görə, Avstraliya mümkün hədəflərin müəyyən edilməsi üçün kömək etməyə hazırdır və Avstraliyanın məxfi xüsusi xidmət orqanları, ehtimal ki, Böyük Britaniyadan olan həmkarlarla birlikdə hədəflərin müəyyən edilməsində ABŞ-a kömək edəcək. Həmçinin, onlar bildiriblər ki, real hədəflər kağız üzərində müəyyən edilən hədəflərdən güclü şəkildə fərqlənə bilər. Xatırladaq ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp bir neçə gün əvvəl İranı hədələyib. Tramp bildirib ki, İran ABŞ-ı təhdid etməyə davam edərsə, bunun nəticələrindən əziyyət çəkəcək. Bundan saatlar sonra ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə məsləhətçisi Con Bolton Trampın İranla bağlı mövqeyini dilə gətirib. Boltonun sözlərinə görə, ABŞ prezidenti onunla söhbətində söz verib ki, İran yanlış hərəkətlərə yol verəcəyi halda, dünyanın yalnız bir neçə ölkəsinin ödədiyi əvəzi ödəyəcək: “Mən prezidentlə söhbət etdim. Prezident Tramp mənə dedi ki, İran nəsə yanlışlığa yol versə, Yer kürəsinin yalnız bir neçə ölkəsinin ödədiyi əvəzi ödəyəcək”. İran ordusunun Baş Qərargah rəisi Məhəmməd Baqiri isə belə bir vaxtda Tramp Adminstarsiyasının 1,5 ildir ABŞ ordsunun İrana hərbi müdaxiləsinə nail olmağa çalışdığını bildirib: “Hazırda ABŞ rəhbərliyi bizi müharibə ilə təhdid etmək istəyir. Amma əldə etdiyimiz məlumatlara görə, Tramp administrasiyası son 1,5 ildə ordunun İrana hərbi müdaxilə etməsinə nail olmağa çalışır. Düşmən əvvəlcə iqtisadi sanksiyaları işə salmaqla bizə təzyiq etməyə başlayıb”.
Bu fonda İran prezidenti Həsən Ruhani Amerika liderini “atəşlə oynamamağa” çağırıb: “Amerikalılar bilməlidir ki, İranla sülhün bərqərar edilməsi İranla müharibələrin anasıdır”. Ekspertlərə görə, Ruhani ABŞ-a hücum etmək təhdidi səsləndirməyib, amma İrana hücumun aqibətindən xəbərdar edib. “Bloomberg” agentliyi yazır ki, indi iranlılar Trampı Şimali Koreya lideri Kimdən daha çox qəzəbləndirir, həm də güclü olduqlarına yox, onunla birlikdə oynamaqdan imtina etdiklərinə görə: “İranlı liderlər, öz növbəsində, Trampla danışmağa meylli deyillər. İran rejiminin beynəlxalq səslərindən olan “Mehr” Xəbər Agentliyi bu yaxınlarda Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasına qatılarkən Ruhani ilə görüşmək üçün Trampın səkkiz dəfə onunla ünsiyyətdə olmaq istədiyini bildirib. Bunu agentliyə Ruhani administrasiyasının başçısı Mahmud Vaezi deyib. “Səkkiz dəfə” bəlkə də şişirtmədir, amma “Washington Post” da ötən il Trampın bir yığıncaqda Ruhani ilə maraqlandığını və Fransa prezidenti Emmanuel Makrondan bu məsələdə vasitəçilik etmək istəməsi barədə məlumat verib. Həmin cəhd də boşa çıxıb. Çox ehtimal ki, Tramp 2015-ci ilə qədər uzun müddət qüvvədə qalmış İranla çoxtərəfli nüvə razılaşmasında ABŞ baxımından maraqları üçün çox zəif olan məqamları yenidən müzakirə etmək istəyib. Beləliklə, İranın təhqirinin nəticəsi olaraq, may ayında Tramp ABŞ-ı müqavilədən çıxarıb. İsrail baş naziri Binyamin Netanyahu isə belə bir vaxtda İslam Respublikasının Suriyadakı iştirakına diqqət çəkdirərək, Trampı ustalıqla qəzəbləndirib. Liderləri Trampla rahat əlaqələr qurmaq üçün işləyən Səudiyyə Ərəbistanı da Trampın bölgədə İranın təsirinə maneə törətməsini istəyir. Görünür, İrana Trampın qəzəbi pis nəticələrlə davam edəcək”. Öz növbəsində İran da savaşa hazırlaşır. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Qüds qüvvələri komandanı, general Qasım Süleymani bu fonda Donald Trampın İranı hədəf alan ifadələrinə sərt reaksiya verib. Süleymani Həmədan şəhərində keçirilən bir anım tədbirində çıxışı zamanı bildirib: “Tramp, sənə səslənirəm. Sənə düşündüyündən daha yaxınıq. Bu savaşı siz başlada bilərsiniz, ancaq sonunu biz müəyyən edərik. Bu döyüş ABŞ-ın bütün imkanlarının yox edilməsi deməkdir. Bunun üçün İran Silahlı Qüvvələrinin bütün gücünə ehtiyac yoxdur. Qüds qüvvələri və mən kifayət edərik. Qorxudan tankların içərisində əsgərlərinizə uşaq bezləri bağlayırdınız, indi durub bizi təhdid edirsiniz?”. Bundan əlavə, İranın dini liderindən prezidentə və yüksək vəzifəli generallara qədər Tehranda hamı Hörmüz boğazı vasitəsilə neft ixrac edə bilmədikdə “heç bir ölkə bunu edə bilməyəcək” deyir. Hörmüz boğazı dünyanın ən əhəmiyyətli neft tranzit keçididir. Gündəlik nəql 18,3 milyon barrel təşkil edir ki, bu da bütün neft hasilatının 35 və dünya bazarında satılan neftin təxminən 20 faizi deməkdir. ABŞ Hörmüz boğazı vasitəsilə neft ixracının dayanmasını müharibəni tətikləyən daha bir faktor kimi qiymətləndirir.
Tahir TAĞIYEV
