Elşad Həsənov: “Təəssüf ki, müasir dövrdə beynəlxalq hüquq işləmir və məsələləri gücün gücü həll edir”
Türkmənistanın təşəbbüsü ilə BMT Baş Assambleyası “2028-ci il Beynəlxalq Hüquq İli” qətnaməsi qəbul edib. Türkmənistan Xalq Məclisinin sədri Qurbanqulu Berdiməhəmmədov prezident Sərdar Berdiməhəmmədova bu münasibətlə göndərdiyi təbrik məktubunda qeyd olunur ki, Türkmənistanın təşəbbüsü ilə hazırlanan qətnamə BMT Baş Assambleyasının 80-ci sessiyasının 106-cı plenar iclasında yekdilliklə qəbul edilib. Sənəd 78 dövlət tərəfindən birgə dəstəklənib.
2028-ci ili Beynəlxalq Hüquq İli elan etmək təşəbbüsü Türkmənistan Prezidenti tərəfindən 2025-ci ilin sentyabr ayında Baş Assambleyanın 80-ci ildönümü sessiyasının plenar iclasında irəli sürülüb.
Ümiyyətlə, beynəlxalq hüquq varmı? BMT də bu cür sənədlərin qəbul olunması dünyada praktik şəkildə beynəlxalq hüquqa bir təsiri olurmu? Yəni BMT-nin belə bir qətnamə qəbul etməsinin dünyada sülhə və təhlükəsizliyə zərrə qədər də olsun təsiri varmı?
Ekspertlər qeyd edir ki, Türkmənistanın təşəbbüsü müsbətdir, amma çox təəssüf, beynəlxalq hüquq dünayda beynəlxalq hüquq işləmir. Ekspertlərə görə,
ümumiyyətlə müasir dünyada beynəlxalq hüququn işləkliyi, təsiri ilə bağlı danışmaq mümkün deyil. Hətta bəzi ekspertlərin fikrincə, yalnız 2028-ci ilin deyil, 365 günün hamısı beynəlxalq hüquq günü elan edilsə də nəyinsə dəyişəcəyi yoxdur. Ekspertlər deyirlər ki, beynəlxalq hüququn işləmədiyini müasir dünyada hər kəs görür, eyni zamanda Azərbaycan uzun illər bunu praktik olaraq yaşayıb.
Siyasi ekspert Elşad Həsənov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Türkmənistanın təklifi ilə BMT-nin “2028-ci il Beynəlxalq Hüquq İli” qətnamə qəbul etməsi müsbət haldır. “Ancaq beynəlxalq varmı, beynəlxalq hüquq işləyirmi? Bu gün dünyanı idarə edən qanunun gücü deyil, gücün gücüdür. Bunu biz ABŞ-ın Venesuelaya, ABŞ və İsrailin İrana, Rusiyanın müstəqil Ukrayanaya hücumda görürük. Yəni biz əvvəllər bilirdik ki, BMT var, beynəlxalq hüquq, qəbul edilən qanunlar, qərarlar var, bunlar da icra olunur. Amma təəssüf ki, son illər, xüsusilə də Ermənistan Azərbaycan torpaqlarını işğal edəndən sonra BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının məlum 4 qətnaməsi icra olunmadı. Yəni o dövrdən biz görürük ki, BMT öz funksiyasını, qəbul etdiyi qərarları yerinə yetirə bilmir. Azərbaycan Prezidenti haqlı olaraq bir neçə dəfə bildirib ki, BMT-ni yenidən qurmaq lazımdır. Çünki onun qəbul etdiyi qərarlar icra olunmur. Bu mənada 2028-ci ilin “Beynəlxalq Hüquq İli” elan olunması özlüyündə müsbətdir. Amma beynəlxalq hüquqa qiymət verən, onu nəzərə alan, beynəlxalq hüququn tələblərini yerinə yetirən ölkə varmı? Bu gün yoxdur. Çətin bir dövrə gəlib çatmışıq. Təəssüf ki, müasir dövrdə beynəlxalq hüquq işləmir və məsələləri gücün gücü həll edir. Kim güclüdürsə o haqlıdır. Bu gün ABŞ öz gücünü dünyaya göstərir. Yəni ABŞ-ın gücünün qarşısına dura biləcək bir ölkə yoxdur ki, ona “dur” desin. Baxmayaraq ki, BMT öz sözünü deyir, Çin deyir ki, bunu etmək olmaz, ancaq ABŞ istədiyini edir, öz gücünü göstərir, ölkələri işğal edir. Ona görə də hesab edirəm ki, bu da dünyada anarxiyanın, qanunsuzluqların baş alıb getməsinə gətirib çıxarır.
Son dövrlər dünyanı bir xaos bürüyür. Beə gedərsə, dünya gücləri özləri dünyanın sonunu gətirəcəklər. Əllərində olan nüvə silahından istifadə edib bir-birini məhv edəcəklər. Bu da insanlığın, bəşəriyyətin məhvi deməkdir. Bu səbəbdən də hesab edirəm ki, dünya gücləri, dövlətlər BMT-nin qərarlarına qiymət verməlidir, onu yerinə yetirməlidir, beynəlxalq hüququn tələbləri yerinə yetirilməlidir.
2028-ci ilə hələ var. Amma indiki dövrdə beynəlxalq hüququn tələbləri yerinə yetirilmir”.
E.Həsənovun sözlərinə görə, bu da gələcəkdə dünya böyük güclər arasında yenidən bölündükdən sonra BMT-ni yenidən qursunlar, yaxud ona bənzər bir təşkilat yaratsınlar və bəlkə onda beynəlxalq hüquq işləsin. “Hesab edirəm ki, BMT-nin qanunlarını yerinə yetirlməsi üçün də həmi təşkilatın çox güclü ordusunun olması lazımdır. Bu da gələcəyin işidir. Amma hazırda dünyada beynəlxalq hüquq işləmir və ona görə də BMT-nin qəbul etdiyi qətnamələr yerinə yetirilmir”-deyə E.Həsənov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
