Bütün ermənilərin katolikosu II Qaregin avqustun 2-də Eçmiədzində Ermənistan parlamentinin 9-cu çağırışının "Güclü Ermənistan" (həbsdə olan milyonçu Samvel Karapetyanın tərəfdarları) və "Ermənistan" (rusiyayönümlü sabiq prezident Robert Köçəryanın tərəfdarları) fraksiyalarının deputatlarını qəbul edib.
Fraksiya rəhbərləri görüş zamanı bildiriblər ki, parlamentin ilk iclasında katolikosun ənənəvi xeyir-duasının səsləndirilməsinə imkan verilmədiyi üçün onlar Eçmiədzinə gələrək onun xeyir-duasını almağı mənəvi borc hesab ediblər.
II Qaregin çıxışında qeyd edib ki, məlum səbəblərdən parlamentin ilk iclasında iştirak edə və ənənəyə uyğun olaraq deputatlara müraciət edə bilməyib.
Katolikos ölkədəki daxili siyasi vəziyyəti narahatlıq doğuran kimi qiymətləndirib. O bildirib ki, Ermənistan həm xarici, həm də daxili çağırışlarla üz-üzədir və onların aradan qaldırılması dövlət institutlarının, milli qurumların və cəmiyyətin birliyini tələb edir.
O, ölkədə siyasi qütbləşmənin, cəmiyyət daxilində parçalanmanın və hakimiyyətin Erməni Apostol Kilsəsinə qarşı atdığı addımların milli birliyə, demokratiyaya və hüququn aliliyinə mənfi təsir göstərdiyini iddia edib. Katolikos bu addımları qanunsuz və antikonstitusion adlandırıb.
II Qaregin vurğulayıb ki, Erməni Apostol Kilsəsi tarix boyu erməni xalqının və dövlətçiliyinin dayaqlarından biri olub və bundan sonra da ölkənin inkişafı və rifahı naminə fəaliyyətini davam etdirəcək.
O, yeni seçilmiş deputatları qanunvericilik fəaliyyətində məsuliyyətli olmağa, dövlətin təhlükəsizliyi, müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və xalqın rifahı naminə çalışmağa çağırıb. Katolikos deputatlara ədalət, dürüstlük və vicdanlılıq prinsiplərinə sadiq qalmağı tövsiyə edib.
Görüşün sonunda II Qaregin Ermənistanda sülh və inkişaf üçün dua edib, həmçinin hakimiyyətin kilsəyə qarşı kampaniyasını tənqid edərək, kilsəni müdafiə etdiyinə görə həbsdə olan iş adamı Samvel Karapetyan barədə də danışıb və onu müdafiə edən deputatlara təşəkkürünü bildirib.
Ermənistanda kilsə ilə hakimiyyət arasında gərginlik yeni parlamentin fəaliyyətə başlamasından sonra da davam edir. Bütün ermənilərin katolikosu II Qareginin parlamentdə təmsil olunan yalnız iki müxalifət fraksiyasının – "Güclü Ermənistan" və "Ermənistan" blokunun deputatlarını Eçmiədzində qəbul etməsi təkcə dini xarakterli görüş deyil, həm də siyasi məzmun daşıyan hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.
Görüşün əsas səbəbi parlamentin ilk iclasında ənənəyə uyğun olaraq katolikosun xeyir-duasının səsləndirilməməsi göstərilsə də, verilən mesajlar bundan daha geniş məna kəsb edir. Müxalifət nümayəndələri bunu hakimiyyətin kilsəyə münasibətinin göstəricisi kimi təqdim edərək Eçmiədzinə gedib katolikosun xeyir-duasını almağı mənəvi borc adlandırıblar. Bununla onlar həm dini institutla həmrəylik nümayiş etdiriblər, həm də hakimiyyətə siyasi mesaj verməyə çalışıblar.
II Qaregin də çıxışında ölkədə yaranmış vəziyyəti kəskin tənqid edib. O, Ermənistanın həm xarici, həm də daxili çağırışlarla üzləşdiyini, cəmiyyətdə parçalanmanın dərinləşdiyini, siyasi qütbləşmənin artdığını bildirərək, hakimiyyətin Erməni Apostol Kilsəsinə qarşı addımlarını qanunsuz və antikonstitusion adlandırıb. Katolikosun bu bəyanatları göstərir ki, kilsə artıq yalnız dini institut kimi deyil, siyasi proseslərə təsir göstərməyə çalışan ictimai aktor kimi çıxış edir.
Diqqət çəkən digər məqam görüşə yalnız müxalifət nümayəndələrinin dəvət olunmasıdır. Bu, kilsənin mövcud hakimiyyətlə münasibətlərinin son dərəcə gərgin olduğunu göstərməklə yanaşı, Paşinyan hökumətinin əsas rəqiblərinə mənəvi və siyasi dəstək mesajı kimi də qəbul oluna bilər. Xüsusilə "Güclü Ermənistan" fraksiyasının həbsdə olan iş adamı Samvel Karapetyanın tərəfdarlarını, "Ermənistan" fraksiyasının isə keçmiş prezident Robert Köçəryanın siyasi düşərgəsini təmsil etməsi görüşün siyasi çəkisini daha da artırır.
Bu hadisə həm də göstərir ki, Ermənistanda hakimiyyətə qarşı çıxan müxtəlif siyasi və ictimai mərkəzlər arasında koordinasiya meylləri güclənir. Kilsə və keçmiş hakimiyyət nümayəndələri və müxalif siyasi qüvvələr bir çox məsələlərdə eyni mövqedən çıxış edərək, Paşinyan hökumətinin siyasətini tənqid edirlər. Bu isə müxalifətin gələcək fəaliyyətinin daha koordinasiyalı ola biləcəyini istisna etmir.
Xarici auditoriya üçün də bu görüş müəyyən mesajlar verir. Ermənistan daxilində siyasi sabitlik və milli birliklə bağlı problemlərin davam etdiyi, hakimiyyətlə ən nüfuzlu milli institutlardan biri olan Erməni Apostol Kilsəsi arasında qarşıdurmanın aradan qalxmadığı nümayiş etdirilir. Bu vəziyyət Paşinyan hökumətinin daxili siyasi manevr imkanlarına da təsir göstərə bilər.
Nəticə etibarilə, II Qareginin yalnız müxalifət deputatları ilə görüşü dini mərasimdən daha çox siyasi hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Bu addım həm hakimiyyətə etirazın davam etdiyini göstərir, həm də Ermənistanda kilsənin siyasi proseslərdə təsir imkanlarını qorumağa və müxalifətin mühüm dayaqlarından biri kimi çıxış etməyə çalışdığını nümayiş etdirir.
Akif NƏSİRLİ
