Məlum olduğu kimi, 2025-ci il sentyabrın 1-də ATƏT Nazirlər Şurası tərəfindən ATƏT-in Minsk Prosesi və əlaqəli strukturlarının bağlanmasına dair qərar qəbul olunub.
Qərara əsasən, Azərbaycan Respublikasının prezidenti və Ermənistan Respublikasının baş nazirinin ABŞ prezidentinin dəvəti və iştirakı ilə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqton şəhərində baş tutmuş görüşü çərçivəsində Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinə ünvanlanmış birgə müraciət məktubuna uyğun olaraq, ATƏT-in Minsk Prosesinin, ATƏT-in Fəaliyyətdə olan Sədrinin ATƏT-in Minsk Konfransının məşğul olduğu münaqişə üzrə Şəxsi Nümayəndəsinin və Yüksək Səviyyəli Planlaşdırma Qrupunun fəaliyyətinə sentyabrın 1-dən etibarən xitam verilib.
Sözügedən strukturların bağlanmasından irəli gələn təşkilati və texniki məsələlərin 2025-ci il dekabrın 1-dən gec olmayaraq yekunlaşdırılması ATƏT Katibliyinə tapşırılıb. Qərarda, həmçinin keçmiş Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ilə bağlı ATƏT çərçivəsində vaxtilə qəbul edilmiş bütün qərarlar qüvvədən düşmüş və etibarsız elan olunub. Beləliklə, vaxtilə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin nizama salınması məqsədilə təsis edilmiş sözügedən institutların münaqişənin həlli nəticəsində yaranmış yeni şəraitdə lüzumsuz olması bütün ATƏT iştirakçı dövlətləri tərəfindən qəbul edilərək, həmin institutların bağlanması rəsmiləşdirilib. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi bildirir: “Sözügedən qərarın qəbulu, Azərbaycan Respublikasının vaxtilə işğal edilmiş əraziləri üzərində suveren nəzarətini və ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi və bununla da Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə son qoyulması ilə bağlı reallığın və Azərbaycan tərəfindən irəli sürülmüş sülh gündəliyinin beynəlxalq müstəvidə qəbul edilməsinin göstəricisi olmaqla yanaşı, 2025-ci il 8 avqust tarixli Vaşinqton görüşündə Azərbaycan və Ermənistan arasında normallaşma prosesi ilə əlaqədar əldə edilmiş razılıqların praktiki icrası istiqamətində mühüm addımdır. Azərbaycan Respublikası bundan sonra da regionda sülhün və sabitliyin gücləndirilməsi istiqamətində beynəlxalq hüquqa əsaslanan prinsipial və ardıcıl mövqeyini davam etdirəcək”. Artıq ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri, Finlandiyanın xarici işlər naziri Elina Valtonen və ATƏT-in Baş katibi Feridun Sinirlioğlu Ermənistanın və Azərbaycanın birgə müraciətindən sonra Minsk Prosesinin və əlaqədar strukturların bağlanması barədə Nazirlər Şurasının qərarını alqışlayıblar. Valtonen qeyd edib: “Mən bir daha Ermənistana və Azərbaycana sülh və münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində əldə etdikləri tarixi razılaşmalara, onların tez bir zamanda həyata keçirilməsinə dair qətiyyətli qərarlarına görə səmimi təbriklərimi çatdırmaq istəyirəm. Mən onların birgə müraciətinə dərhal cavab verdim və bu prosesdəki mükəmməl əməkdaşlıqlarına görə tərəflərə səmimi minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Həmçinin bu konsensusa nail olmaqda nümayiş etdirdikləri əməkdaşlıq ruhuna görə iştirakçı dövlətləri də alqışlayıram”. Nazirlər Şurasının qərarı ATƏT-in qərarı bütün 57 iştirakçı dövlətinin konsensusu ilə qəbul olunub. Feridun Sinirlioğlu bildirib: “Bu, diplomatiyanın onilliklər boyu davam edən münaqişə və etimadsızlıqdan sonra da nələrə nail ola biləcəyini göstərən tarixi bir hadisədir. Bu, tərəflərin ortaq məxrəcə gəlmək istiqamətində ortaq iradə nümayiş etdirdikdə razılığın mümkün olduğunu sübut edir”.
Rusiyanın ATƏT-dəki daimi nümayəndəsi Aleksandr Lukaşeviç vurğulayıb: “Tərəflər Minsk qrupunun qorunub saxlanmasını məqsədəuyğun hesab etməsələr, onun dağılmasının qarşısını almaq üçün heç bir səbəb görmürük. Beləliklə, qrup 31 ildən artıq fəaliyyətindən sonra ləğv edilir”. Ekspertlərin fikrincə, Minsk qrupunu buraxılması barədə qərar Azərbaycan diplomatiyası üçün növbəti mühüm nailiyyətdir. Çünki uzun illər ərzində bəzi beynəlxalq dairələr Minsk qrupunun fəaliyyətini davam etdirmək və münaqişəni açıq saxlamaq üçün cəhdlər göstərirdilər. Lakin Azərbaycanın qətiyyətli mövqeyi, beynəlxalq hüquqa əsaslanan prinsipləri və sabitlik gündəliyi bu cəhdlərin qarşısını aldı. ATƏT Nazirlər Şurasının qərarı da məhz bu reallığın təsdiqidir. ATƏT institutlarının bağlanması Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması istiqamətində mühüm psixoloji və siyasi baryerlərdən birinin aradan qalxması deməkdir. Azərbaycan bir daha nümayiş etdirdi ki, regionda uzunmüddətli sülh və təhlükəsizlik yalnız faktiki vəziyyətin qəbul edilməsi, ərazi bütövlüyü və suverenliyə hörmət əsasında mümkündür. Bu addım Azərbaycanın mövqeyinin hər zaman hüquqi və siyasi baxımdan haqlı olmasının növbəti sübutudur. Maraqlıdır ki, Minsk qrupunu buraxılması ilə bağlı atılan addımlara rəğmən, Ermənistanda hələ dı müəyyən qüvvələr nostalgiya hisslərindən əl çəkə bilmir. Erməni hüquq müdafiəçisi Artak Beqlaryanın sözlərinə görə, Minsk qrupu Budapeşt sammitində yaradılıb və o, yalnız sammitin qərarı ilə buraxıla bilər. Beqlaryanın fikrincə, bu səssiz razılıq üsulu nəzərdə tutulmayıb: “Nazirlər Komitəsinin statusu zirvə toplantısından aşağıdır və ATƏT-in nizamnaməsində açıq-aydın yazılıb ki, heç bir qərar daha aşağı statuslu qurum tərəfindən ləğv oluna bilməz, əgər o qərar daha yüksək statusa malik olan orqan tərəfindən qəbul edilibsə”. Erməni müxalifəti Bakının Minsk qrupunun buraxılması tələbinin yerinə yetirilməsini güzəşt hesab edir. “İşıqlı Ermənistan” partiyasının sədri Edmon Marukyan qeyd edir: “Üstəlik, Nikol Paşinyanın bu məsələyə yanaşması bir neçə dəfə dəyişib. Bakı 44 günlük müharibədən sonra qrupun təqaüdə göndərilməsi haqqında danışmağa başladı. Sonra bu istək ilkin şərt oldu. Ermənistanın baş naziri bunu icra etdi”.
Tahir TAĞIYEV
