Qardaş Türkiyədə cari ilin may ayında keçiriləcək prezident və parlament seçkiləri bu ölkənin özü ilə yanaşı, digər dünya dövlətləri, o cümlədən Azərbaycanın da xüsusi diqqət mərkəzindədir. Qeyd edək ki, seçkilərin vaxtı bir ay irəliyə çəkilib. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan bunun səbəblərini belə izah edib: “Bildiyimiz kimi, prezident və parlament seçkilərinin normal vaxtı iyunun 18-dir. Lakin biz bu tarixi yeniləməyə ehtiyac duyduq. Çünki bu tarix Qurban bayramı ilə üst-üstə düşür”.
Bunun ardınca Ərdoğan seçkilərin mayın 14-də keçiriləcəyini bildirib. Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) sədri Kamal Kılıçdaroğlu bununla razılaşdıqlarını bildirib: “Seçkilərin keçirilmə tarixini mayın 14-nə təyin edirlər. Bizim tərəfimizdən heç bir problem yoxdur. Yetər ki, söz millətin olsun. “Millət İttifaqı” da bunu istəyir”. Qeyd edək ki, ötən ilin oktyabrında Türkiyədə prezident seçkiləri ilə bağlı sorğu keçirilib. Qardaş ölkənin hazırkı dövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğan sorğuda birinci olub. "MetroPoll”un təşkil etdiyi seçki sorğusunda 42,1 faiz səs toplayan Ərdoğan bütün rəqiblərini geridə qoyub. O, ən yaxın rəqibi - Cümhuriyyət Xalq Partiyasının sədri Kamal Kılıçdaroğlunu 19,6 faiz üstələyib. Bundan əlavə, Mənsur Yavaş 16,9 faiz səs toplayıb, Əkrəm İmamoğlu isə siyahıda yer almayıb. Rəyi soruşulan respondentlərin 42 faizi prezident seçkilərində Ərdoğana səs verəcəkləri bildirib. 23 faiz respondent Kılıçdaroğlunu, 17 faiz Yavaşı, 12 faiz isə HDP-nin namizədini dəstəkləyəcəyini açıqlayıb. Beləliklə, Türkiyədə prezident seçkisində əsas rəqabətin Ərdoğanla ölkənin 6 müxalifət partiyasını birləşdirən “Altılı Masa”nın namizədi arasında gedəcəyi proqnozlaşdırılır. Amma indiyə kimi “Altılı Masa”nın vahid namizədinin adı açıqlanmayıb. Gözlənilir ki, “Altılı Masa”ya daxil olan Cümhuriyet Xalq (CHP), İYİ, Səadət, (SP), DEVA, Gələcək (GP) və Demokrat partiyalarının liderləri Kamal Kılıçdaroğlu, Meral Akşener, Temel Karamollaoğlu, Əli Babacan, Əhməd Davudoğlu və Gültekin Uysalın birgə məsləhətləşmələrindən sonra vahid namizədin kimliyi fevral ayında açıqlansın. İndilikdə isə qeyd edək ki, Ərdoğanın prezidentliyi dövründə Ankaranın, xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycana açıq siyasi dəstək verməsi Türkiyənin Azərbaycan üçün siyasi-mənəvi əhəmiyyətini daha da artırdı. Bununla belə, 2008-2010-ci illərdə Ankara ilə Bakı arasında gərginliyə səbəb olmuş Türkiyə-Ermənistan əlaqələrinin normallaşdırılması layihəsinin “ideya ataları” sayılan Əhməd Davudoğlu ilə Əli Babacanın “Altılı Masa”da təmsil olunmaları fonunda bu siyasi birliyin namizədi seçkidə qələbə qazanarsa, Türkiyə-Azərbaycan əlaqələrini hansı perspektiv gözləyir? Burada bir daha xatırladaq ki, 2008-ci ildə rəsmi Bakının əleyhinə çıxmasına rəğmən, Türkiyə hökuməti Ermənistanla “normallaşma prosesi”nin başlanması ilə bağlı bir sıra diplomatik cəhdlər etdi. Həmin ilin aprelində xarici işlər naziri Əli Babacan Ermənistan xarici işlər naziri Edvard Nalbandyana məktub göndərərək Türkiyənin Ermənistanla münasibətlərini normallaşdırmaq üçün dialoqa hazır olduğunu bəyan etdi. Həmin müddətdə pezident Abdullah Gül Türkiyə və Ermənistan milli komandalarının oyununu izləməkdən ötrü, Babacanın özü isə 2009-cu ilin aprelində Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının toplantısı üçün İrəvana səfər etdi. 2003-cü ildən başlayaraq, Abdullah Gülün baş nazir və prezidentliyi dövründə onun xarici siyasət üzrə baş məsləhətçisi olan Əhməd Davudoğlu 2009-cu ilin aprelində xarici işlər naziri kürsüsünə keçdikdən sonra da Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması siyasətini önə çəkərək İrəvanla dialoqu davam etdirdi. Davudoğlu Ankara ilə İrəvan arasında diplomatik əlaqələrin qurulmasını hədəfləyən tarixi “Sürix protokolu”nu Ermənistanın xarici işlər naziri Edvard Nalbandyanla birlikdə imzalamış, prezident Serj Sarkisyan iki ölkənin futbol üzrə milli komandalarının oyununu izləmək üçün Türkiyəyə səfər etmişdi. Türkiyə müxalifətindən və Azərbaycandan edilən təzyiqlərdən sonra bu sənədlər parlament ratifikasiyasına çıxarılmadan rəfə qaldırılmışdı. Beş il sonra Davudoğlu yenidən erməni-türk əlaqələrinin bərpası üçün təşəbbüs göstərdi: 2013-cü ilin dekabrında Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq təşkilatının İrəvanda keçirilmiş toplantısında şəxsən iştirak etdi.
İndiki vəziyyətdə isə millətçilik ideologiyasına əsaslanan İYİ Partiyasında hesab edirlər ki, təşkilatın Azərbaycanla bağlı siyasəti AKP iqtidarınınkından fərqli deyil. Partiyanın beynəlxalq məsələlər üzrə sədr müavini, millət vəkili Əhməd Kamil Erozan BBC-yə bu xüsusda bildirib: “Azərbaycan siyasəti bir dövlət siyasətidir, iqtidardan iqtidara çox dəyişməz. Klassik cümlələrlə ifadə etmiş olsaq, “bir millət iki dövlət” və Azərbaycanın torpaq bütünlüyünün qorunmasının vacibliyi prinsipi bizim üçün də əsasdır”. Bununla belə, Erozan hesab edir ki, Qarabağda hərbi əməliyyatların bitməsi və atəşkəs barədə Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderlərinin birgə bəyanatı ilə Rusiya ordusunun bölgəyə nəzarət etməsinə Türkiyə iqtidarı razılıq verməməli idi: “İqtidar ruslara “yox” deyə bilmədiyi üçün ruslar oradadırlar. Nə zaman çıxacaqlar? Bu çoxmu lazım idi? Mən buna Türkiyənin razılıq verməməli olduğunu düşünürəm. İqtidar bununla müəyyən mənada Azərbaycanda Rusiyanın varlığına “hə” dedi”. Azərbaycandan “Türkiyə üçün çox-çox önəmli, çox strateji və qardaş ölkə” kimi bəhs edən mühafizəkar Gələcək Partiyasından Ümid Yardıma görə, ölkələr arasındakı əlaqələrdə bir nömrəli prioritet qurumlar arasında əlaqələr sisteminin qurulmasıdır. O hesab edir ki, İkinci Qarabağ müharibəsi prosesində rəsmi Ankara önəmli yerdə olsa da, imzalanan anlaşma zamanı və sonrakı proseslərdə diplomatik masada olmaması Türkiyənin yeri və gücü baxımından qəbuledilməz vəziyyətdir: “Əgər Azərbaycanla Ermənistan arasında problemlər varsa – təbii ki, var - deməli, Qarabağ problemi hələ də çözülməyib. Bu problemin həllində mütləq Türkiyə də olmalıdır. Ermənistana Moskva, ya da Brüssel Türkiyədən dahamı yaxındır”. Ana müxalifət partiyası Cümhuriyyət Xalq Partiyasında da Türkiyə hakimiyyətinin Azərbaycan siyasətini yüksək qiymətləndirirlər. Burada qeyd edilir ki, partiyanın Azərbaycan siyasəti ilə bağlı hakimiyyətlə heç bir fikir ayrılığı yoxdur. Səadət Partiyası sədrinin beynəlxalq əlaqələr üzrə müavini Mustafa Kaya isə qeyd edir ki, Türkiyədə Azərbaycanla əlaqələr partiyaların maraqları üstündə olan bir anlayışla yürüdülür: “Azərbaycan mövzusu Səadət Partiyası üçün milli mövqe hesab edilir və hər hansı siyasi dəyişikliyə, siyasi seçimə görə formalaşmır. Qarabağ məsələsində, xüsusilə Rusiyanın bufer zonada öz hərbi qüvvələrini yerləşdirməsi, bu bölgəyə Türkiyənin qarışa bilməməsi və ən azı masada özünü tam hiss etdirə bilməməsi bizim tənqid etdiyimiz nöqtədir. Rus ordusunun mövcudluğu ilə Azərbaycanın qazanclarının hər an bir problem yaşayacağına dair narahatlığımız var. Bufer zonada yalnız rus ordusunun yerləşdirilməsi və bölgənin Rusiyanın arbitrajlığına verilməsi zamanı Türkiyə daha effektiv ola bilərdi. Azərbaycanla Rusiya arasındakı əlaqələr, təbii ki, bölgənin reallıqlarına baxdığımızda lazımdır. Eynilə, Türkiyənin Rusiya ilə əlaqələrini davam etdirdiyi kimi. Amma Ermənistanın hər dəfə çətinliyə düşəndə ABŞ-ın, Fransanın, Rusiyanın birbaşa müdaxiləsi üçün müraciət etməsi fonunda Türkiyə diplomatik masada bir az daha aktiv olmalıdır”.
Nahid SALAYEV
