BBC televiziyasının “HARDTalk” proqramı, yəqin ki, dünyadakı bütün ermənilərin qətiyyən xoşlanmadığı, hər zaman xüsusi qəzəblə yanaşdığı verilişlərin başında gəlir. Çünki erməni təmsilçiləri hər zaman bu verilişdən, belə demək olarsa, suyu süzülə-süzülə ayrılmalı olublar.
Məsələn, 2019-cu ildə Ermənistanın o vaxtkı xarici işlər naziri Zöhrab Mnatsakanyan “HARDTalk” verilişində iştirak etməyinə sözün həqiqi mənasında peşman olub. Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, verilişin aparıcısı Stiven Sakur müsahibələri həqiqətən də hər zaman çətin suallar qarşısında qoyur. BBC-də mütəmadi olaraq yayımlanan həmin verilişdə dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan siyasi-ictimai xadimlər iştirak edir, aparıcının bu və ya digər mövzuda çətin və ziddiyyətli suallarına cavab verməli olurlar. “HARDTalk” proqramına dünya üzrə 80 milyondan çox tamaşaçı baxır. Mnatsakanyan da belə geniş auditoriya qarşısında çıxılmaz və çaşqın vəziyyətdə qalıb. O vaxt verilişin aparıcısı Stiven Sakur Ermənistanı "strateji əhəmiyyətli kiçik dövlət" adlandırıb və verilişin əsas mövzusunu "siyasi mənada Ermənistan Qərbə, yoxsa Şərqə baxır?" formasında qoyub. Çətin vəziyyətdə qalan Ermənistan xarici işlər naziri "dəridən-qabıqdan çıxaraq" aparıcını inandırmağa çalışıb ki, guya dəyişikliklər edilməsi və ölkədə korrupsiyanın tamamilə ləğv edilməsi üzrə siyasi iradə mövcuddur. Lakin Sakur konkret suallarla bunun əksini sübut edib. O, Ermənistan xarici işlər nazirinə Qarabağ məsələsində də dəyişikliklərin gözlənilən olduğunu, lakin Ermənistan hökumətinin münaqişəyə münasibətdə yeni təsəvvür ortaya qoymadığını deyib. Mnatsakanyan çaşqınlıqla cavab verib ki, Ermənistan xarici siyasəti dəyişməz olaraq qalır. Bu vaxr Sakur ona baş nazir Nikol Paçinyanın sülhdən uzaq fikirlər səsləndirdiyini xatırladıb. Mnatsakanyan bu və digər suallar qarşısında çox çətin duruma düşüb.
Eyni hal Nikol Paşinyanın da başına gəlib. 2020-ci ilin avqustunda Stiven Sakur Paşinyanı “HARDTalk” proqramında sözün əsl mənasında rüsvay edib. Veriliş boyu məşhur teleaparıcının obyektiv və faktlara əsaslanan sualları qarşısında aciz vəziyyətə düşən Paşinyan bir daha siyasi ritorika və natiqlik səviyyəsi baxımından çox primitiv olduğunu nümayiş etdirib. Məsələn, həmin verilişin əvvəlində aparıcının “Artıq böyük ümidlərlə hakimiyyətə gəldiyiniz "böyük məxməri inqilab" adlanan inqilabdan iki il ötür. Mən bu gün Ermənistana baxanda görürəm ki, ermənilərin böyük əksəriyyətinin ümidləri puç olub. Səhv nədə oldu” sualına cavabında Paşınyan ənənəvi ampluasına sadiq qalaraq xəyal etdiyi, heç özünün də inanmadığı “nailiyyətlərdən”, adını da çəkmədiyi beynəlxalq reytinqlərdə qazanılan “uğurlardan” danışıb. Stiven Sakur növbəti sualında “Sizin idarəetmənizdə bir çox insanların gözlədiyi kimi hər hansı bir dəyişiklik olmadı. Siz Azərbaycanla sülhə nail olmaq üçün hakimiyyətə gəldiniz. Lakin ötən ay biz yeni toqquşma, yeni münaqişə gördük” fikri ilə Paşinyanın da, sələfləri kimi, işğalçı və faşist mahiyyətini bir daha ifşa edib. Paşinyan özünün qeyri-səlis ingiliscəsi ilə bütün dünyaya məlum olan bu faktdan yayınmağa çalışsa da, aparıcı dərhal müdaxilə edərək bildirib: “Cənab baş nazir, lakin fəaliyyət sözlərdən daha güclü səslənir. Biz iyulun ortalarında gördük ki, Ermənistan silahlı qüvvələri sərhəd boyunca kəndlərə atəş açır. Azərbaycana istinadla biz gördük ki, 76 yaşlı mülki vətəndaş qətlə yetirildi. Əlbəttə ki, bundan sonra daha da uzanan hərbi toqquşmaya gətirib çıxaran cavab atəşi açıldı. Bir daha qeyd etmək istəyirəm ki, sizin siyasətiniz sülhün bərqərar olmasına hesablanmayıb”. Paşinyan yenə də bu suala cavab tapmayıb kəkələyərək nəsə demək istəsə də, daha gülnüc duruma düşüb. Sakur isə BMT Təhlükəsizlik Şurasının sənədlərinə istinad edərək, açıq şəkildə Paşinyanı sülhməramlı olmamaqda, Azərbaycana qarşı işğalçılıq siyasətini davam etdirməkdə, həmçinin işğal olunmuş torpaqlara qanunsuz səfərlərə görə ittiham edib. Paşinyanın strategiyasında mənalı sülh elementinin olmadığını açıq şəkildə ifadə edən aparıcı baş nazirin əvvəlki sələfləri kimi göründüyünü, onlardan fərqlənmədiyini vurğulayıb. Ardınca isə Ermənistan silahlı qüvvələrinin 1980-ci illərin sonu, 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi cinayətləri xatırladıb və Paşinyana “bunları etiraf etməyə və Azərbaycan xalqından üzr istəməyə hazırsınızmı” sualını verib. Lakin Stiven Sakur dəfələrlə sualı təkrarlasa da, Paşinyandan dürüst cavab ala bilməyib.
Eyni şeyi bu dəfə Sakur Qarabağ separatçılarının qondarma “dövlət naziri” Ruben Vardanyanın başına gətirib. Məsələn, Sakur Vardanyana Rusiyadakı keçmiş həyatını xatırladıb, qeyd edib ki, o, korrupsiya sxemləri və Rusiya rəhbərliyilə əlaqələri sayəsində milyardlar qazanıb. Vardanyan açıq şəkildə belə bir ssenariyə hazır deyildi. Bunu müsahibənin qeyd edilən hissəsindən də görmək mümkündür: “Stiven Sakur: Məncə, keçmişinizə nəzər salmaq və bu gün niyə Qarabağda olduğunuzu özünüzdən soruşmaq gərəkdir. Siz Vladimir Putinin siyasi yüksəlişi ilə üst-üstə düşən Moskvada uğurlu biznes karyerasından ən azı 1 milyard dollar qazanmış çox varlı adamsınız. Və aydındır ki, siz Putinə çox yaxınsınız. Niyə keçən il Rusiya vətəndaşlığından imtina etmək qərarına gəldiniz? Bunun üçün Putindən xüsusi icazə tələb olunur, niyə Rusiyanı tərk edib Dağlıq Qarabağda məskunlaşmağa qərar verdiniz? Ruben Vardanyan: Əvvəla, mən biznesimə 1991-ci ildə amerikalı investorlarla 35 min dollarla başlamışam. Mən tərəfdaşlarımla regionun ən yaxşı investisiya bankını qurdum. Biz çoxlu investorları Rusiyaya, ən böyük şirkətlərə gətirdik. İngiltərədə biznesim var idi, ABŞ-da biznesim var idi. Xeyriyyəçilik və sosial layihələrdə iştirak etmişəm. Beləliklə, mənim Vladimir Putinlə yaxınlığım haqqında gəldiyiniz qənaət yanlışdır, çünki mən müxtəlif ölkələrdə, eləcə də özəl sektorda hakimiyyətdə olan çoxlu sayda insanlarla işləmişəm... Stiven Sakur: Yaxşı bilirsiniz ki, Korrupsiya və Mütəşəkkil Cinayətkarlığın Araşdırılması Mərkəzi və Navalnının Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Fondu sizi qanunsuz biznesdə ittiham edib. Sizə qarşı heç bir rəsmi ittiham irəli sürülməyib, lakin buna baxmayaraq, Vladimir Putinin nəzarəti altında oliqarxik sistemin bir hissəsi olmağınız barədə iddialar var və bu, sizin sərvətinizin mənbəyini böyük ölçüdə izah edir”. Bu suallara cavab verərkən Vardanyan çox gərgin və əsəbi görünürdü, üstəlik, söhbəti “Qarabağda hökm sürən humanitar fəlakət”ə yönəltmək üçün bir neçə dəfə uğursuz cəhd etdi. Lakin aparıcı hər dəfə ona xatırlatdı ki, oliqarxın əməlləri həm də regionda baş verən bədbəxtliklərin səbəbidir, çünki Rusiya elitası ilə yaxından əlaqəsi olan Vardanyanın gəlişi vəziyyətin pisləşməsindən başqa heç nə gətirməyib. Bu xüsusda Sakur qeyd etdi: “Bilirsiniz, Qarabağda insanlar var və onlar hesab edirlər ki, sizin dövlət naziri kimi çalışdığınız dövr bədbəxtlik gətirdi. Bella Lalayan deyir ki, sizin etdiyiniz hər şey daha çox problem yaratmaq və insanların təhlükəsizliyini pozmaqdır. Bəziləri sizin oranı elə indi tərk etməyinizi istəyir”. Bundan əlavə, Vardanyan Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü, biznesi ilə bağlı suallardan, eləcə də Ermənistan rəhbərliyindən fərqli olaraq, Rusiya sülhməramlılarını tənqid etməkdən mümkün qədər yayınıb. “Rusiya sülhməramlıları niyə yolu açmır” sualına cavabı zamanı erməni oliqarx sülhməramlıların sayının azlığından və onların yüngül silahlarla silahlandığından və ümumiyyətlə atəş açmaq hüququna malik olmadıqlarından danışaraq, konret cavabdan yaılnmağa cəhd edib. Amma Stiven Sakur Vardanyana xatırladıb ki, əsl səbəb Kremlin Ukraynada müharibə ilə məşğul olması və Rusiyanın hərbi resurslarının getdikcə azalmasıdır. “Bu sizi çox həssas vəziyyətdə qoyur, elə deyilmi? Çünki Putindən dəstək gözləmək lazım deyil”, - deyə aparıcı istehza ilə bildirib. Erməni milyarder müsahibə zamanı, ümumiyyətlə, Rusiya haqqında heç bir açıqlama verməməyə çalışıb, həmçinin Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü ilə bağlı suallardan inadla yayınıb. Sakur Ermənistan hökuməti ilə Ruben Vardanyan arasındakı ziddiyyətlərdən də danışıb. Bu xüsusda o qeyd edib: “Sizin fikriniz Ermənistanda yaşayan ermənilərin fikri ilə heç də eyni deyil, çünki onlar Putinin Ukraynaya təcavüzünün nəticələrindən çox narahatdırlar. İrəvandakı Siyasi və İqtisadi Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Benyamin Poqosyandan sitat gətirəcəyəm. O deyir ki, Rusiya Ukraynadakı müharibədən salamat çıxsa belə, artıq Rusiyaya arxalana bilməyəcəyimiz aydınlaşır. Onlar Ermənistanı Belarusla ittifaq dövlətinə daxil etmək istəyəcəklər və bu heç də bizim istədiyimiz deyil. Bunu istəyirsiniz?”. Stiven Sakurun aşağıdakı sualı da Vardanyanı pis vəziyyətdə qoyub: “Maraqlıdır ki, baş nazir Nikol Paşinyan başda olmaqla Ermənistan hökuməti indi Moskvanı çox tənqid edir, Rusiya sülhməramlılarını öz vəzifələrini yerinə yetirməməkdə ittiham edir. Amma maraqlısı odur ki, siz Moskvanı daha az tənqid edirsiniz. Niyə? Belə görünür ki, ruslardan sizə nəinki kömək yoxdur, hətta Ermənistanla, xüsusən də baş nazir Paşinyanla münasibətləriniz getdikcə daha "zəhərli" olur. Və görünür, İrəvan hökuməti sizinlə heç işgüzar münasibət qurmaq istəmir”. Ruben Vardanyan bu sual qarşısında aciz qalaraq, sadəcə aşağıdakıları qeyd etməklə kifayətlənib: “Nə danışırsınız, bilmirəm. Bu fərziyyədir, məncə, söhbətimizdə bunu müzakirə etmək mənasızdır”. Vardanyan saxtakarlıq edərək, guya 1980-ci illərdə Azərbaycan məktəblərində öyrədilən tarix kitabında “bu ərazilərin ermənilərə aid olduğu”nun yazıldığını iddia edib. Halbuki, Artsak adı qədim türk sözüdür və sak türklərinin yaşadığı yerdir. Kitablarda da belə bildirilib. Bununsa ermənilərə heç bir aidiyyəti yoxdur. Ümumiyyətlə, Ruben Vardanyanın BBC efirində bu və digər suallara cavabları onun da digər ermənilər kimi biabrıçı vəziyyətə düşməsi ilə nəticələnib.
Samirə SƏFƏROVA
