Çağdaş mətbuatın inkişafı, söz və məlumat azadlığının daha yüksək səviyyədə inkişaf etdirlməsi dövlətin əsashədəflərinə daxildir. Bu gün fikir, söz və məlumat azadlığının, plüralizmin inkişaf etdirilməsi məsələsi qanunvericiliklə tənzimlənir.
Əlbəttə, bu sahədə azadlığın olması o demək deyil ki, KİV subyektləri, jurnalistlər bundan aşırı dərəcədə istifadə etməlidir. Belə olmalı deyil. Bilirik ki, bəzən mətbuatda həqiqətəuyğun olmayan informasiyalar gedir, ayrı-ayrı şəxslərə qarşı müxtəlif məqsədlərlə qarayaxma yazları da dərc olunur. Bəzən qəzetlər, saytlar buna görə qarşı tərəfdən üzr istəyib təkzib verirlər, bəzən isə iş məhkəməyə qədər uzanır. Bunun da acı nəticələrini müşahidə etmişik. Bütövlükdə, KİV-lər arasında qanunu pozmağa meyilli olanlar yox deyil, sanki bütün qanun-qaydalar bunlar üçün deyil. Bu baxımdan, sözügedən sahədə diqqət çəkəcək qədər problemlər müşahidə edilir, şikayətlər çoxalır.
KİV-lərdə qanunu pozanlar maliyyə cəriməsi ödəyəcək...
Ekspertlər təəssüflə qeyd edirlər ki, bəziləri uzun illərdir kütləvi informasiya vasitələrində sui-istifadə edub xoşagəlməz işlərlə məşğul olur. Bir sıra ekspertlər vurğulayırlar ki, bu məsələyə üzdən yanaşmaq olmaz, hansısa şəxsə qarşı qərəzli yazıya, informasiayaya görə, mütləq mənada media subyektləri cərimə ödəməlidir. Ekspertlər deyirlər ki, sui-istifadənin geniş yayılmasına səbəb bu istiqamətdə konkret maliyə cərimələrinin olmaması idi. Amma bu qanunla tənzimləndikdən sonra bu kimi hallara yol verilməyəcəyini qeyd edən ekspertlər bildirir ki, bu kimi hallara yol verən bəzi media qurumları təkzib, cavab və düzəliş verilməsi qaydasını da pozurlar. Bu isə artıq bu məsələnin qanunla tənzimlənməsinin vacibliyini diqtə edir.
Mətbuatda gedən məlumata görə, İnzibati Xətalar Məcəlləsinə təklif edilən yeni dəyişikliyə görə Azərbaycanda media orqanları tərəfindən təkzib, cavab və düzəliş verilməsi qaydasını pozanlar 1500 manat cərimələnəcək. Dəyişikliyə əsasən, media subyektləri tərəfindən təkzib, cavab və düzəliş verilməsinin "Media Haqqında" qanunla müəyyən edilmiş qaydalarının pozulmasına görə, vəzifəli şəxslər 300 manatdan 600 manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər 1000 manatdan 1500 manatadək məbləğdə cərimə ediləcək.
“...Təklif edilən dəyişiklikləri dəstəkləyirik”
Tanınmış media ekperti Müşfiq Ələsgərli bizimlə söhbətində bildirdi ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsinə edilən yeni dəyişikliklər KİV və cəmiyyət münasibətlərində məsuliyyəti yükünü artıracaq: “
İnzibati Xətalar Məcəlləsinə təklif edilən dəyişikliklərdə nəzərdə tutulan hüquqpozmalar media fəaliyyətində çox intensiv şəkildə rast gəlinən halları əhatə edir. Jurnalist fəaliyyətinə mane olma halları, kütləvi informasiya vasitələri subyektlərində təkzib və düzəlişlərin verilməsi, şəxslərin təqsirsizlik prezumpsiyasının qorunması kimi hallar üzrə qayda pozuntuları intensiv şəkildə qarşımıza çıxır.
Bu hallar üzrə proseslərin tənzimlənməsi Azərbaycanda həm media qanunvericiliyində, həm də jurnalistlərin Peşə Kodeksində əksini tapıb. Biz jurnalistlərin Peşə Kodeksinə və media haqqında qanunvericiliyə baxsaq, orada təkzib və düzəlişlərin verilməsi, təqsirsizlik prezumpsiyasının qorunması, jurnalist fəaliyyətinə mane olmaq hallarının aradan qaldırılması və s. kimi hallarla bağlı müddəaların əks olunduğunu görə bilərik. Qeyd edilən halların qanunvericilikdə və jurnalistlərin Peşə Kodeksində əksini tapmasına baxmayaraq, bu kontekstdə qayda pozuntularının tez-tez şahidi olmağımızın başlıca səbəblərindən biri həmin hallar və qayda pozuntuları üzrə konkret cərimə mexanizmlərinin və sanksiyaların olmaması, yaxud, mövcud cərimələrin simvolik xarakter daşımasıdır. Sanksiyaların, cərimələrin, cəzalandırma mexanizminin yetərli olmaması, simvolik xarakter daşıması sadaladığımız hallar üzrə pozuntuları stimullaşdırır. Bu baxımdan İnzibati Xətalar Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklikləri dəstəkləyirik. Hesab edirik ki, bu dəyişikliklər və əlavələr kütləvi informasiya vasitələrində qeyd edilən hallar üzrə xətaların, eyni zamanda jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə mane olma hallarının aradan qaldırılması üçün yardım göstərmiş olacaq. Bu sahədə səliqə-sahman yaradacaq, sui-istifadə hallarına yol verilməsinin qarşısını alacaq. Hesab edirik ki, təklif edilən dəyişikliklər günün zəruri tələbidir”.
M.Ələsgərlini fikrincə, cərimələrin tətbiq edilməsi KİV-dən sui-istifadənin yığışdırılması üçün atılan addım kimi dəyərləndirilməlidir.
Ekspertlər hesab edir ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsində bu məsələ öz həllini tapandan sonra artıq cəzasızlıq məsələsi aradan çıxacaq və hər addımda qanunları pozan media qurumları, onların rəhbərləri məsuliyyət hiss edəcək. 300 manatdan 1500 manata qədər cərimənin tətbiq edilməsi qanuniləşdikdən sonra bu sahədə qanun pozuntularının əhəmiyyətli dərəcədə azalacağına ümid edən ekspertlər hesab edir ki, bəziləri söz azadlığından sui-istifadə edərək qanunları pozurlar. Amma qanuni mexanizm hərəkətə gəldikdən sonra biz bu kimi hallarla üzləşməyəcəyik fikrində olanlar çoxdur.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
