Qonşu Gürcüstanda artıq bir neçə ildir diqqət mərkəzində yer alan məsələlərədən biri burada yaşayan soydaşlarımızın soyadları ilə bağlıdır. Məsələ burasındadır ki, Gürcüstandakı azərbaycanlıların əksəriyyəti soyadlarını dəyişdirmək, milliləşdirmək istəyir. Amma qanunvericilik bu xüsusda ciddi əngələ çevrilib.
Hələ iki il əvvəl Gürcüstan parlamentində ölkədə yaşayan azərbaycanlı vətəndaşların soyad sonluqlarının dəyişdirilməsi ilə bağlı qanun layihəsi müzakirə olunub. Qanun layihəsi Gürcüstanda yaşayan etnik və milli azlıqların soyadlarının tarixi və mədəni ənənələrə uyğun olaraq dəyişdirilməsinə imkan yaratmalı idi. Amma o vaxtdan indiyə kimi məsələ həll edilməyib və qanun layihəsi də qəbul edilməyib. Bu arada onu da qeyd edək ki, Gürcüstanda milli və dini azlıqların “Salam" platforması qeyri-hökumət təşkilatı artıq üç ildir ki, “Soyadımı qaytarın” adlı kampaniya aparır. “Exo Kavkaza” saytı yazır ki, ötən uzun müddətə baxmayaraq, kampaniya hələ də Gürcüstan hakimiyyətindən etnik azlıq nümayəndələrinin soyadlarının milliləşdirilməsi tələbinə cavab ala bilməyib. Söhbət ilk növbədə azərbaycanlıların soyadlarındakı “ov”, “ova” rus sonluqlarının götürülməsindən gedir. Platformanın azərbaycanlı nümayəndəsi Səma Sadıq bildirir ki, etnik azlıqların, o cümlədən azərbaycanlıların “ov”, “ova” sonluqlu soyadları Rusiya imperiyasının, sonralar isə Sovet İttifaqının siyasətləri nəticəsində yaranıb: “Biz bu kampaniyaya 2019-cu ildən başlamışıq. Amma buna qədər də azərbaycanlıların soyadlarındakı rus sonluqları ilə bağlı problemləri olub. Bu məsələ hələ bizim əcdadlarımızı, valideynlərimizi də narahat edib. Amma biz Gürcüstan qanunlarına görə soyadımızdakı bu sonluqları dəyişə bilmirik”. Səma Sadıq bildirir ki, indi Gürcüstan ərazisinin 20 faizi işğal olunduğu kimi, vaxtilə azərbaycanlıların da soyadları “işğala” məruz qalıb. O qeyd edir ki, Gürcüstanın Ədliyyə Nazirliyi soyadlarının dəyişdirilməsinə icazə vermədiyinə görə platforma üzvləri Gürcüstanda müvafiq qanunvericilik aktının qəbulunu tələb edən petisiya hazırlayıblar. Bu petisisyaya 25 min nəfər imza atıb: “2016-cı ildə mən atamla birlikdə Tiflisdəki “Ədliyyə evinə” getdik. Orda bizə dedilər ki, qanuna görə biz soyadımızdakı sonluğu ata bilmərik. Bizə bildirdilər ki, nəslimizdə kiminsə belə bir soyadı daşıdığını təsdiq edən sənəd təqdim etməliyik”. Səma Sadıq izah edir ki, Rusiya imperiyası, sonralar Sovet İttifaqının ilk dövrlərində onların, əslində, SSRİ əhalisinin hamısının, ümumiyyətlə heç bir sənədi olmayıb və o da belə bir sənədi təqdim edə bilmir: “Ədliyyədə mənə dedilər ki, bu məsələni qaldırmaq üçün ərizə yazmalıyam. Ərizənin təqdim olunması üçün 300 lari (112 dollar) ödəməliyəm. Mən ərizə üçün 300 lari ödənməsini tələb edən qanunla ilk dəfə idi üzləşirdim. Amma dərhal da əlavə etdilər: “Onsuz da sizə rədd cavabı veriləcək. Çünki bizdə belə bir qanun yoxdur”. Belə çıxırdı ki, rədd ediləcək ərizəyə görə məndən 300 lari istəyirdilər. 2016-cı ildən sonra ailəmiz və mən qərara gəldik ki, soyadımızı hər yerdə şifahi Sadıq kimi işlədək. Yəni “ov”suz. Amma təəssüf ki, bütün sənədlərimizdə biz Sadıxovlar kimi qalırıq”.
O bildirir ki, bu məsələ ilə bağlı bir neçə millət vəkilinə müraciət ediblər. Müxalif “Girçi” partiyasından deputatlar Vaxtanq Meqrelişvili, Zurab Caparidze və partiyasız Tariyel Nakaidze onu bu prosesin əvvəlindən sonunadək dəstəkləyiblər. O, hakim “Gürcü Arzusu” partiyasından insan haqları komitəsinin sədri Mixail Sarcveladzeyə də müraciət edib. İqtidar deputatı ona deyib ki, hakim partiya bu məsələ ilə bağlı qanun layihəsi üzərində işləyir. Bu görüş 2020-ci ildə olmuşdu. Belə görünür ki, sözügedən qanun layihəsi üzərinə iş hələ də bitməyib. “Exo Kavkaza” yazır ki, Səma və onun platforması məsələ ilə bağlı məhkəməyə müraciət edib. Səma bildirir ki, buna qədər məsələyə üç məhkəmə prosesində baxılıb: “Bizə dedilər ki, topladığımız imzalardan 3400-ü etibarsızdır”. Buna səbəb kimi həmin imzaların yanında mobil telefon nömrələrinin yazılmamasını irad tutublar. Səma qeyd edir ki, apellyasiya məhkəməsindən də müsbət nəticə gözləmir. O bildirir ki, mübarizəni dayandırmayacaqlar və Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinədək müraciət edəcəklər. Gürcüstanda bir sıra rəsmi qurumlar etiraf edir ki, ölkədə yaşayan bəzi etnik qrupların soyadları onların tarixi-mədəni ənənələrinə xarakterik olmayan formada süni olaraq yaradılıb. Gürcüstanda soyadların bu cür dəyişdirilməsi təcrübəsi Rusiya İmperiyası dövrünə təsadüf edir. Bu proses sovet dövründə, xüsusən də rus dilinin dominantlığı ilə daha intensiv hal aldı və assimilyasiya siyasəti nəticəsində bir sıra entik qruplar üçün xarakterik olan soyadlar zorla dəyişdirilib. Sovet illərində Gürcüstanda azərbaycanlıların soyadlarının suffiksləri rus soyadlarına xas suffikslərlə əvəzlənirdi. Beləliklə, etnik azlıqlar milli mənsubiyyətlərinə xarakterik soyad daşımaq hüququndan və özünəməxsus autentik soyad daşımaq imkanından məhrum olunublar. Amma indi də bu məsələnin həllinə Gürcüstan süni əngəllər yaradır.
Samirə SƏFƏROVA
