Müasir Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqelərinin müəyyən edilməsi və möhkəmlənməsi ölkəmizin xarici siyasətinın başlıca prioritetləri sırasında yer alır. Bu fonda Azərbaycan müxtəlif ölkə və təşkilatlarla qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın qurulması və inkişafını daim xüsusi diqqətdə saxlayır. Elə Prezident İlham Əliyevin Albaniyaya səfərinə də bu prizmadan yanaşmaq lazımdır.
Qeyd edək ki, noyabrın 15-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Albaniyaya dövlət səfəri başlayıb. Paytaxt Tiranada Prezident İlham Əliyevin Albaniya dövlət başçısı Bayram Beqay ilə təkbətək və geniş tərkibdə görüşü olub. Tərəflər qarşılıqlı münasibətlərin inkişafında öz maraqlarını ifadə ediblər. Elə Azərbaycan Prezidentinin də səfərinin məqsədi ölkələrimiz arasında yüksək səviyyədə olan əlaqələrin daha da inkişafına və qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə əməkdaşlığın gücləndirilməsinə töhfə verməkdir. Onu da bildirək ki, beynəlxalq platformalarda, o cümlədən Ermənistanın ölkəmizə qarşı həyata keçirdiyi işğal siyasəti fonunda Albaniya daim Azərbaycana dəstək verib. Prezident İlham Əliyev də Albaniyanın dəstəyini yüksək qiymətləndirib. Dövlət başçısı Albaniya prezidenti Bayram Beqayla birgə mətbuata bəyanatı zamanı bildirib: “Siz qeyd etdiniz ki, Albaniya həmişə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyib və bu dəstək həmişə qarşılıqlı olub. Biz bunu çox yüksək qiymətləndiririk. Həm işğal dövründə, həm İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə Albaniya rəsmilərinin bəyanatları Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə göstərilən dəstəyi biz çox yüksək qiymətləndiririk”. Azərbaycan da daim Albaniyaya dəstək göstərib. Xatırladaq ki, 2019-cu il 26 noyabr tarixində Albaniyada baş vermiş zəlzələnin fəsadlarının aradan qaldırılması məqsədilə Azərbaycan tərəfindən humanitar yardım olaraq 500 min avro ayrılıb. Albaniyanın enerji təhlükəsizilyinin təmin edilməsində də Azərbaycanın rolu artır. Enerji sahəsində əməkdaşlıq iki ölkənin iqtisadi əlaqələrinin əsas istiqamətidir. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin sonuncu seqmenti olan “Transadriatik” boru kəməri (TAP) layihəsinin həyata keçirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır və hər iki ölkə bu istiqamətdə uğurla əməkdaşlıq edib. Eyni zamanda, Albaniya Azərbaycan tərəfinin ölkənin enerji infrastrukturunda aktiv iştirakında maraqlıdır. Albaniyanın yüksək səviyyəli rəsmiləri “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurasının bütün iclaslarında iştirak edib və layihənin icrasına töhfə veriblər. Albaniya TAP vasitəsilə “Cənub Qaz Dəhlizi”nin iştirakçısıdır. TAP layihəsinin həyata keçirilməsi çərçivəsində Albaniyanı öz tranzit imkanlarından faydalanması ilə yanaşı, layihənin icrası Albaniyada məşğulluğun artmasına böyük töhfə verib. Layihə həmçinin Albaniya üçün ÜDM və büdcə gəlirlərinin artımını təmin edib. Qeyd edək ki, TAP konsorsiumu Albaniyaya 1,5 milyard avro dəyərində sərmayə yatırıb. Layihənin ömrü ərzində ölkəyə gözlənilən vergi ödənişləri 285 milyon avro olacaq. Bu fonda Prezident İlham Əliyev Albaniya prezidenti Bayram Beqayla birgə mətbuata bəyanatı zamanı qeyd edib: “Bizim qaz ehtiyatlarımız çox zəngindir və hazırda həm TAP, həm TANAP qaz kəmərlərinin iki dəfəyə genişləndirilməsi məsələsi müzakirə olunur. “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi cəmi iki ilə yaxındır ki, istismardadır. Amma artıq “Cənub Qaz Dəhlizi”nin ayrılmaz hissəsi olan hər iki kəmərin genişləndirilməsi müzakirə olunur. Bu onu göstərir ki, buna böyük ehtiyac var, təlabat var. Azərbaycan Avropa İttifaqı rəsmiləri tərəfindən etibarlı tərəfdaş kimi artıq tanınır və qiymətləndirilir. Əlbəttə ki, biz də bu məsuliyyəti yaxşı başa düşürük”. Dövlət başçısı bildirib ki, Azərbaycanın və Avropa İttifaqının sədrliyi ilə bugünə qədər keçirilmiş “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurasının bir çox toplantılarında Albaniyanın nümayəndələri həmişə çox fəal iştirak ediblər: “Bu gün Azərbaycan qazı Avropanın enerji təhlükəsizliyinə də öz töhfəsini verir. Bu ilin iyul ayında Azərbaycanla Avropa Komissiyası arasında enerji sahəsində strateji əməkdaşlıq üzrə Anlaşma Memorandumu imzalanıb və bu memorandum əsasında biz 2027-ci ilə qədər Avropaya gedən qaz təchizatını iki dəfə artırmaq fikrindəyik. Və təbii ki, bu qaz Albaniya üzərindən keçəcək və beləliklə Avropanın enerji təhlükəsizliyinə əlavə dəstək və töhfə veriləcək”.
Hazırda Albaniya üçün də Azərbaycanla əməkdaşlığın inkişafı ön planda yer alır. Albaniya Prezidenti Bayram Beqay də bildirir ki, ölkəsi Azərbaycanla daha sıx əməkdaşlığa can atır. Onun sözlərinə görə, Albaniya Azərbaycanla enerji, infrastruktur, turizm, kənd təsərrüfatı və sair sahələrdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsində maraqlıdır. O, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Tiranaya səfərini iki dövlət arasında münasibətlər baxımından tarixi adlandırıb: “Mən siyasi dialoqumuza və əməkdaşlığımıza ən yüksək qiymət verirəm. Əminəm ki, bu səfər gələcəkdə qarşılıqlı maraq doğuran sahələr üzrə əməkdaşlığa güclü təkan verəcək". Albaniya prezidenti bildirib ki, müzakirələrdə əsas diqqət ümumi maraq doğuran sahələrin və əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinin konkret yollarının müəyyənləşdirilməsinə yönəldilib: “Biz yaxın illər üçün əməkdaşlığın konkret mərhələlərini və proqram ardıcıllığını müəyyənləşdirmək üçün ən yaxşı siyasi və texniki vasitə kimi 2023-cü ildə birgə iqtisadi komissiyanın keçirilməsinin zəruriliyi barədə danışdıq”. Onu da bildirək ki, 2021-ci ildə Albaniya Azərbaycanın 79-cu xarici ticarət tərəfdaşı olub. Həmin ildə ölkələrimiz arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 4,95 milyon ABŞ dolları, o cümlədən idxalın həcmi 0,66 milyon dollar, ixracın həcmi 4,29 milyon dollar təşkil edib, xarici ticarət saldosu isə müsbət 3,63 milyon dollar olub. Əvvəlki illə müqayisədə, ötən il Albaniya ilə ticarət dövriyyəsi 12,83 dəfə çox olub, o cümlədən idxal 70,47 faiz artıb, ixrac əməliyyatları bərpa olunub. 2022-ci ilin yanvar-sentyabr aylarında Albaniya Azərbaycanın 86-cı xarici ticarət tərəfdaşı olub. Ölkələrimiz arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 1,45 milyon dollar, o cümlədən idxalın həcmi 1,14 milyon dollar, ixracın həcmi 0,31 milyon dollar təşkil edib. "Albanian Daily News” nəşri isə bu günlərdə belə bir yazı ilə çıxış etmişdi ki, Azərbaycan son 30 ildə Albaniyada ən mühüm investora çevrilib: “Albaniyada TAP qaz kəmərinin region üçün əhəmiyyətini vurğulayırlar. Belə ki, TAP qaz kəmərinin başlanğıcını Albaniyadan götürəcək IAP layihəsi ilə davam etdiriləcəyi gözlənilir. Bu, Albaniya iqtisadiyyatına əhəmiyyətli “nəfəs” verə və gələcəkdə, xüsusən də Avropada mövcud enerji böhranı şəraitində sabitliyi təmin edə bilər. Ümumiyyətlə, Azərbaycan iqtisadiyyat, diplomatiya və ticarət sahələrində özünün ən yaxşı dövrlərindən birini yaşayır. Enerji böhranı və mövcud geosiyasi vəziyyət ölkəyə dünya ticarətində mühüm tranzit qovşağı, Avropa üçün həyati əhəmiyyətli enerji mənbəyi kimi mövqeyini möhkəmləndirməyə imkan verib. Azərbaycan energetika və ticarət sahəsində avropalılar üçün əsas həmsöhbətə çevrilib. İki tərəf arasında görüşlərin yüksək intensivliyi də bunu sübut edir”. Məqalədə Azərbaycan qazının Avropaya ixracının 30%-dən çox artdığı və bununla “köhnə dünya”nın alternativ təchizatçılarından birinə çevrildiyi diqqətə çatdırılır. İqtisadiyyatla yanaşı, ölkələrimiz arasında siyasi dialoq yüksələn xətlə inkişaf etməkdədir. 2016-2019-cu illərdə Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi tərəfindən təşkil edilən Qlobal Bakı forumlarına bir qayda olaraq Albaniya Prezidenti, həmçinin Mərkəzin fəaliyyətində fəal iştirak edən keçmiş prezidentləri qatılıblar. Albaniya 2022-2023-cü illər üzrə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvüdür. Həmçinin Dünya Bankı, UNESCO, NATO, Ümumdünya Ticarət Təşkilatı, Avropa Şurası, ATƏT və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv ölkədir. 2014-cü ildən Avropa İttifaqına üzvlüyə rəsmi namizəddir. Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və Aralıq dənizi İttifaqı da daxil olmaqla Enerji Birliyinin qurucu üzvlərindən biridir. Bu mənada beynəlxalq müstəvidə Albaniya ölkəmiz üçün mühüm tərəfdaş hesab oluna bilər.
Tahir TAĞIYEV
