“Bu gün Ermənistanın problemlərinin çoxu Türkiyə və Azərbaycandan gəlir”. Bunu türkoloq Varujan Qeqamyan İrəvanda erməni türkoloqların iki yeni kitabının təqdimatı mərasimində deyib. Təqdimatda Azıərbaycan və Türkiyədən gələn “təhdid və təhlükələr” müzakirə olunub.
Kitabların hər ikisi Azərbaycan və Türkiyəyə nifrət hissləri ilə yazılıb. Bunlardan biri “Nifrət ritorikasının klassik hədəfləri”: 2019-2021-ci illərdə Türkiyə və Azərbaycan media sahəsində ermənilər və Ermənistan” adlı kollektiv monoqrafiya, digəri isə Türkiyəyə nifrət dolu “Dünya dövrünün ideoloji konstitusiyası” kitabıdır.
Türkoloq V.Qeqamyanın sözlərinə görə, Ermənistanda son aylarda keçirilən ictimai rəy sorğuları göstərir ki, Ermənistan əhalisinin əksəriyyəti, nəyin bahasına olursa olsun, Türkiyə ilə münasibətlərin qurulmasının əleyhinədir: “Üstəlik, onlar Türkiyəni, Azərbaycanı siyasi, iqtisadi təhdid, təhlükəsizliyə təhdid hesab edir. Hakimiyyət təmsilçiləri isə cəmiyyətdə müsbət tendensiyaların olduğunu söyləyirlər - bu, reallığın tam təhrifidir. Bu, ölkədəki mövcud olan ictimai əhval-ruhiyyəyə heç bir şəkildə uyğun gəlmir. Biz əminik ki, dövlətimizin və cəmiyyətimizin qarşısında duran əsas vəzifələrin öhdəsindən yalnız elmi yanaşma ilə gəlmək olar. Bu çağırışların çoxu bu gün Türkiyə və Azərbaycandan gəlir. Ona görə də, bu çağırışlara, əks-hərəkətlərə effektiv şəkildə qarşı çıxmaq üçün, niyə də olmasın, sərhədlərin o tayında üzləşdiyimiz miqyası və məqsədləri tam dərk etmək lazımdır”.
Ümumiyyətlə, erməni mediasında tez-tez xəbərlər yayılır, belə fikirlər aktuallaşdırılır ki, Ermənistanda cəmiyyət nə Türkiyə ilə, nə də Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanmasını istəyir. Guya buna düşmən kimi baxırlar. Ancaq halbuki, vasitəçilərin təşəbbüsü ilə Praqada, Soçidə keçirilən danışıqlarda əsas fikirlərdən biri xalqların guya sülhə hazırlanmasından ibarət idi. Yəni Ermənistan hakimiyyəti də cəmiyyəti sülhə hazırlamalıdır. Maraqlıdır ki, Ermənistanda müəyyən ictimai, elmi dairələrdən gələn və əslində düşmənçilik fikirlərini qızışdıran belə bəyanatlara qarşı hakimiyyət tərəfindən rəsmi olaraq hər hansı bir addım atılmır. Əksinə, erməni cəmiyyəti Azərbaycan və Türkiyənin üstünə düşmənçilik ruhunda daha çox köklənir. Yəni Ermənistan cəmiyyətinin Azərbaycanla sülhə hazır olmaması, bunu istəməməsi necə təhlükəli faktor sayıla bilər? Əgər doğrudan da cəmiyyət bunu istəmirsə, bu necə imzalanacaq? Yox, əgər erməni cəmiyyəti sülh istəyirsə, o zaman niyə bu qədər yalan fikirlər ortaya atılır, təbliğat aparılır?
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Elşən Manafov buna bir neçə aspektdən yanaşdı: “Münaqişənin doğurmuş olduğu humanitar fəlakət uzun müddət qarşıdurma şəraitində yaşamış erməni və Azərbaycan cəmiyyətlərinin psixoloji durumunda dərin, uzun müddət silinməyəcək izlər qoyub. Bu, psixoloji durumun saglamlaşdırılması, cəmiyyətlərin sülh və barışıq müqavilələrinə uyğun səviyyəyə gətirilməsi zərurətini yaradir. Bu təbliğatı, ideoloji iş dövlət qurumlaı ilə yanaşı, xalq diplomatiyası, elm, təhsil, mədəniyyət təmsilçilərinin də bu işə cəlb edilməsini vacib edir. Uzun müddət “Böyük Ermənistan” xülyasının reallaşacağına inandirilmiş, millətçilik azarına tutulmuş erməni cəmiyyətində bu işin həyata keçirilməsi daha ağır, çətin və keşməkeşlidir. Bununla belə, Ermənistanın sabahı və gələcəyi naminə erməni cəmiyyətinin sağlam, millətçilik azarına mübtəla olunmamış elm, mədəniyyət, nəhayət siyasi dairələri buna getməlidirlər. Lakin ayrı-ayrı erməni siyasətçilərin konyunktur, korporativ maraqları, erməni kilsəsinin uzun müddət münaqişənin alovlanmasına xidmət etmiş destruktiv, qızışdırıcı mövqeyi ümumi işə mənfi təsir edir. Nəhayət bölgədə maraqları üst-ustə düşməyən qlobal maliyyə, beynəlxalq güc mərkəzlərinin sözdə bir, əməldə isə fərqli addımları sülh müqaviləsinin xöş məram kimi erməni cəmiyyəti tərəfindən qarşılanması işinə müsbət təsir göstərmir. Bununla belə, erməni xalqı qarşısında məsuliyyətini anlayan siyasi tərəflər, siyasi iradə və qətiyyət nümayiş etdirəcəkləri təqdirdə, erməni cəmiyyətində olan çaşqınlığa aydınlıq gətirilə bilər. Lakin Ermənistandakı siyasi isteblişmentin məlum beynəlxalq güc mərkəzlərindən olan asılılığı nəzərə alınarsa, son və qəti qərari indiki geosiyasi reallıqlar şəraitində onların verməyəcəyi birmənalıdir”.
Bu baxımdan politoloq hesab edir ki, erməni cəmiyyətini sülhə hazırlamaq üçün bir sıra addımlar atılmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
