Birmənalı həqiqətdir ki, bu gün dünyada baş verən geosiyasi proseslər, yaşanan müharibələr qlobal miqyasda bir çox iqtisadi və siyasi çətinliklərə səbəb olub. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsi dünya bazarının idxal və ixracatına hələ də mənfi təsirlərini göstərməkdədir.
Bu fonda aktual məsələlərdən biri də dünya bazarlarında təbii qaza olan tələbatın durmadan artmasıdır. Heç kimə sirr deyil ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi nəticəsində təbii qaz məsələsi Avropa ölkələri üçün indi ən aktual və prioritet məsələlərdən biridir. Elə bu fonda da Avropa ölkələrinin Azərbaycan qazına olan tələbatı durmadan artmaqdadır. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayen Tallin rəqəmsal sammitində çıxışı zamanı yenidən bu mövzuya toxunub. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan qazını nəql edən və bu günlərdə açlışı olan Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektoru etibarlı mənbələrə çıxışın əldə olunması deməkdir: “Düzgün infrastruktur vacib əhəmiyyət daşıyır. Yaxşı xəbər ondan ibarətdir ki, Avropa hər gün keçdikcə daha böyük nailiyyətlər əldə edir. Bir neçə gün əvvəl Bolqarıstanla Yunanıstan arasında qaz interkonnektorunun açılışını etdik. O, Azərbaycandan və Aralıq dənizindəki mayeləşdirilmiş təbii qaz terminallarından qazı təkcə Bolqarıstana deyil, həm də Rumıniya, Serbiya və Şimali Makedoniyaya çatdıracaq. Bu marşrutlar Avropanın enerji təhlükəsizliyi üçün oyun qaydalarını dəyişir. Bu, bütün Aİ-də etibarlı enerji mənbələrinə çıxışın əldə olunmasını və Rusiya qazından asılılığın azalmasını ifadə edir”. Məsələyə nəzər salan Böyük Britaniyanın aparıcı qəzetlərindən biri “The Telegraph” qeyd edir ki, Azərbaycan yaxın gələcəkdə Avropaya təbii qaz tədarükünü ikiqat artırmağı planlaşdırır. O da vurğulanır ki, son 30 ildə Azərbaycan Qərb dövlətləri ilə təhlükəsizlik, enerji şaxələndirilməsi və regional əməkdaşlıq üzrə tərəfdaşlığa güclü diqqət yetirməklə balanslaşdırılmış müstəqil siyasət yürüdür. Bildirilir ki, Xəzər dənizinin sahillərində yerləşən və zəngin təbii ehtiyatlara malik olan Azərbaycan Avropaya qaz kəmərinin buraxılış gücünü iki dəfə artıracaq. Məqalədə cari ilin iyulunda Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında qaz təchizatının illik ötürülmə gücünün 2027-ci ildə 20 milyard kubmetrə çatdırılması barədə də razılaşma əldə olunduğu qeyd edilir. Bütün bunlar indiki halda Avropa üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məsələ burasındadır ki, Rusiyadan Avropaya enerji ixracı durmadan azalır. Ursula fon der Lyayen bu xüsusda bildirir: “Rusiya kömüründən tamamən azad olmağı bacardıq”. Onun sözlərinə görə, ilin sonuna kimi Rusiyadan idxal edilən neftin həcmi 10%-ə endiriləcək: “Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayanda Avropa İttifaqına ixrac olunan qazın həcmi 40% idi. Son 7 ay ərzində bu rəqəmi 7,5%-ə endirməyi bacardıq”.Rusiyaya tətbiq olunan sanksiya paketlərindən danışan Lyayen Aİ-nin Rusiyaya qarşı tətbiq olunan 8-ci sanksiya paketinə xüsusilə toxunub: “Burada çox vacib məqam ondan ibarətdir ki, Avropa məhsullarını idxal edən üçüncü ölkələr bu məhsulu Rusiyaya ixrac edərsə bunu edən qurum, ya şəxs bizim tərəfimizdən sanksiya siyahısına salınacaq”. Rusiyadan enerji ixracını azaldan Avropa digər mənbələr üstünlük verir. Lakin həmin mənbələrdən enerji idxalı elə də asan deyil. Məsələn, Avropa Afrikadan qaz almağı düşünür. Lakin bunun üçün Nigeriya-Mərakeş kəməri inşa edilməlidir. Hələ ən azı bir ildən sonra dünyanın ən uzun sualtı qaz kəməri olan Nigeriya-Mərakeşin tikintisinə başlanacaq. Nigeriya-Mərakeş qaz kəməri layihəsi vasitəsilə Afrika qazının tədarükü Avropanın enerji müstəqilliyini təmin edəcək. Yeni Cənubi Siyasət Mərkəzinin eksperti Camal Makrux qeyd edir ki, Avropa Nigeriya-Mərakeş qaz kəmərinin tikintisində strateji marağa malikdir və bu, Avropa ölkələrinin qaz ehtiyatlarının şaxələndirilməsinə səmərəli töhfə verəcək. Boru kəməri, xüsusilə Avropanın Rusiya qazından asılılığını təhlükəli iqlim nəticələri ilə qeyri-ənənəvi enerji mənbələrindən asılılıqla əvəz etmək risqini azaldacaq və həmçinin Qərbi Afrika regionuna inteqrasiyanı stimullaşdıracaq ki, bu da öz növbəsində Avropa iqtisadiyyatı üçün geniş və faydalı istehlak bazarına çevriləcək. Nigeriya dünyada ən böyük təsdiqlənmiş təbii qaz ehtiyatlarına malik ölkələrin reytinqində yeddinci yeri tutur. Uzunluğu 5600 kilometr olan Nigeriya-Mərakeş qaz kəməri işlənmə və hazırlanma mərhələsindədir. Layihənin məqsədi qaz ehtiyatlarının Nigeriyadan Mərakeşə on üç Qərbi Afrika ölkəsi vasitəsilə nəqlini nəzərdə tutur. Boru kəməri Niger deltasındakı Brass adasından başlayacaq, Mərakeşin şimalında başa çatacaq və orada Əlcəzairi Mərakeş vasitəsilə İspaniyaya birləşdirən mövcud Avropa Mağrib boru kəmərinə birləşdiriləcək. Amma layihənin hələ nə zaman tam yekunlaşacağı bəlli deyil. Halbuki, Azərbaycandan Avropaya qaz nəql edən infrastuktur yaradılıb. Bu kəmər həm daha böyük həcmdə Azərbaycan qazının daşınmasına imkan verir, həm də Mərkəzi Asiya qazını Avropaya çatdırmaq iqtidarındadır. Bu mənada hazırda Azərbaycan Avropada enerji oyun qaydalarını dəyişən yeganə əsas ölkədir.
Ramil QULİYEV
