“Bugünə qədər erməni silahlı birləşmələri bizim torpağımızdan çıxarılmayıb. Biz bunu tələb edirik. Düzdür, onların bir qismi çıxarılıb, amma hələ də onlar torpağımızda mövcuddur və ümid edirəm ki, buna da son qoyulacaq”.
Bunu Prezident İlham Əliyev Praqada Azərbaycan televiziya kanallarına müsahibəsində deyib.
Ölkə başçısının sözlərinə görə, çünki bir şeyi artıq bütün dünya ictimaiyyəti açıq dərk edir ki, Qarabağ Azərbaycandır: “Bunu biz hər dəfə deyirdik, işğal dövründə, müharibə dövründə, müharibədən sonra. Bu gün dünya birliyi bu həqiqəti artıq nəinki dərk edir, həm də bunu tələffüz edir. Qarabağda yaşayan ermənilər, - mən bunu dünən Ağdamda demişəm, - bizim vətəndaşlarımızdır və onların taleyini, onların gələcək həyatını biz hər hansı bir ölkə ilə müzakirə etmək fikrində deyilik, o cümlədən Ermənistanla. Bu, bizim daxili işimizdir və Azərbaycan vətəndaşları hansı hüquqlara malikdirlərsə, ermənilər də o hüquqlara malik olacaqlar”.
Maraqlıdır, erməni silahlı birləşmələrinin çıxarılma mexanizmi necə olmalıdır, ekspertlər bunu necə təsəvvür edir? Bu proses hansı zaman çərçivəsində həyata keçirilməlidir? Çünki hələ də sözügedən silahlı birləşmələr Qarabağda ciddi siyasi faktor olaraq özünü göstərir. Sülh sazişinə qədər bu iş görülməlidir, yoxsa sülh sazişi imzalanandan sonra həmin silahlı birləşmələr Qarabağdan çıxarılmalıdır? Kimin nəzarəti və monitorinqi altında həmin silahlı birləşmələr Qarabağdan çıxarılmalıdır ki, birdəfəlik tam etimad yaransın? O mənada ki, artıq Qarabağda erməni silahlı birləşmələri qalmasın. Onların tam təmizlənməsi, ciddi bir təminat altına alınması hansı mexanizm əsasında mümkün olacaq və hansı vaxt qrafiki çərçivəsində həyata keçiriləcək? Sülh sazişinə qədər, yoxsa ondan sonra?
“Tərəflərin hər üçü razı olarsa, o zaman beynəlxalq müşahidəçilər də prosesdə iştirak edə bilər”
Məsələyə münasibət bildirən hərbi ekspert Ramil Məmmədlinin fikrincə, ən optimal variant sülh sazişi imzalanmazdan əvvəl bunun reallaşmasıdır: “Məsələ ondadır ki, 10 noyabr 2020-ci ildə imzalanan üçtərəfli bəyannamədə erməni silahlı birləşmələrinin Qarabağdan çıxarılması öz əksini tapıb. Burada söhbət ilk növbədə sənədin 4-cü bəndindən gedir. Reallıq odur ki, həmin bəndin ziddinə olaraq Qarabağda günü bu gün də erməni qanunsuz silahlı dəstələri qalır. Onların bir qismi çıxsa da digər qismi qalmaqdadır. Baxmayaraq ki, sentyabradək bütün silahlı birləşmələri çıxaracaqlarını vəd etmişdilər, amma buna əməl etmədilər. Halbuki, Rusiya sülhməramlı kontingenti Qarabağa yerləşən kimi, erməni silahlı birləşmələri oranı tərk etməli idi. Bunu isə Rusiya icra etməli idi, çünki 4-cü bəndin birbaşa tələbidir. Bəyannamə 3 tərəf arasında imzalanıb və onlardan biri Rusiyadır. Tərəflərin hər üçü razı olarsa, o zaman beynəlxalq müşahidəçilər də prosesdə iştirak edə bilər. Yəni erməni silahlı birləşmələrin çıxarılmasını müşahidə edə bilərlər. Sülh sazişi imzalanana qədər bu reallaşsa, o zaman daha etibarlı etimad mühiti yarana bilər. Düz bir aydan sonra 10 noyabr bəyannaməsinin 2 ili tamam olur. Ancaq indiyə qədər bu proses tam reallaşmayıb. Hesab edirəm ki, bu proses 10 noyabra qədər həyata keçirilməlidir. O baxımdan prosesi sürətləndirmək lazımdı”.
Vidadi ORDAHALLI
