Azərbaycan ərazilərini işğal altında saxladığı müddət ərzində Ermənistan burada çoxsaylı qanunsuzluqlar həyata keçirib, o cümlədən ekoloji qanunsuzluqlar törədib. Təəssüf ki, müharibə başa çatsa da, Ermənistanın bu qəbildən olan əməllərinə tam son verilməyib.
Azərbaycana qarşı ekoloji terror siyasətini davam etdirən Ermənistan bu kontekstdə beynəlxalq hüquq normalarını pozmaqda, bütünlükdə region üçün ciddi təhlükə mənbələri formalaşdırmaqdadır. Qeyd edilənlər Oxçuçay ətrafında baş verənlər fonunda özünü qabarıq büruzə verir.
Azərbaycan heç nəyi unutmur: ermənilərə yardım edən xaricilər də cavab verəcək...
Mənbəyini Zəngəzur dağ silsiləsindən götürən Oxçuçay hələ də Ermənistan ərazisində kəskin çirklənməyə məruz qalır. Bu məsələyə Prezident İlham Əliyevin sədrliyilə keçirilən cari ilin birinci rübünün yekunlarına həsr olunan müşavirədə xüsusi toxunub.
Ermənistanın ekeoloji cinayətlərinə toxunan dövlət başçısı xatırladıb ki, Avropa Şurası Parlament Assambleyasında bir neçə il bundan əvvəl Ermənistanın Azərbaycana qarşı ekoloji terroru ilə bağlı xüsusi məruzə hazırlandı və qəbul edildi: “Orada hər şey açıq-aşkar deyilmişdi. Tərtər çayının suyundan bizi məhrum etmişdilər. Halbuki Heydər Əliyev Suqovuşan su anbarını inşa edəndə Bərdə, Ağdam, Goranboy, Yevlax, Ağcabədi və digər rayonların 100 min hektar torpağını suvarması nəzərdə tutulurdu və su gedirdi... Oxçuçay çayının fəlakəti indi dünyanın gözü qabağındadır. Biz bu məsələni qaldırmışıq. Məsələni qaldıranda bizə söz verildi ki, bu fəlakəti törədən şirkət gəlib bunu təmizləyəcək. Amma artıq bundan bir il vaxt keçib, bizə heç bir təklif verilmir. Oxçuçayı zibilləyən, zəhərləyən “Cronimet” şirkətidir. Bu, böyük şirkətdir və bəzi xarici mətbu orqanlarında gedən məlumatlara görə, korrupsiya sxemləri əsasında Serjik Sarkisyanın keçmiş xunta rejiminin nümayəndələri ilə bunların qanunsuz biznes əlaqələri olub və onlar birlikdə orada o mis kombinatını işlədiblər. Ondan sonra Ermənistan hökuməti korrupsiyalaşmış həmin o erməni nümayəndələrindən bu kombinatın payını alıbdır. Ancaq bu fəlakəti törədən “Cronimet” şirkəti buna cavab verməlidir, yoxsa yox? Mən demişəm ki, beynəlxalq məhkəmələrdə məsələ qaldırılmalıdır. İndi mən çox şey demək istəmirəm, biz artıq hüquqi iddia ilə də çıxış edəcəyik, hazırlıq işləri gedir, beynəlxalq mütəxəssislər cəlb olunub. Biz erməniləri törətdikləri vəhşiliklərə görə bütün dünyada ifşa edəcəyik. O cümlədən xarici şirkətləri, hansılar ki, bizim təbii yataqlarımızı istismar ediblər. Qızıl yataqlarımızı, digər yataqlarımızı qanunsuz istismar edən xarici şirkətlər hesab edirlər ki, bizdən yaxa qurtaracaqlar? Yox! Biz onları məhkəməyə gətirəcəyik, onları biabır edəcəyik. Oxçuçay suyunu sarı rəngə boyayan “Cronimet” şirkəti gəlsin o zibilini təmizləsin. Yoxsa hesab edirlər ki, vaxt keçdi və biz hər şeyi unutduq. Biz heç nəyi unutmamışıq və unutmayacağıq”.
Qeyd edək ki, Ermənistanın Qacaran mis-molibden, Qafan mis saflaşdırma kombinatlarının toksik tullantılarının Oxçuçaya axıdılması bu su resursunu əsl ekoloji fəlakət girdabına sürükləyib. Ermənistanın Mis saflaşdırma kombinatlarının toksik tullantılarının Oxçuçaya axıdılmadan beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə toplanılması və zərərsizləşdirilməsi üçün İrəvan və həmin kombinatlarda iş aparmış Almaniyanın “Cronimet” şirkəti tərəfindən heç bir tədbir gprülməyib. Halbuki, “Cronimet” şirkətinin Azərbaycana qarşı ekoloji terrorda iştirak etməsi Almaniyanın beynəlxalq nüfuzuna ciddi zərbədir. Bu, Almaniya qanunvericiiyinin də pozulmasıdır. Almaniya qanunvericiliyi ölkə ərazisindən kənarda da bu ölkəyə məxsus şirkətlərin beynəlxalq hüquq və normaları gözləməsini özündə təsbit edir. Bu tələb pozduğu halda onlara qarşı Almaniya hökuməti müvafiq hüquqi addımlar atmaq səlahiyyətlərinə malikdir. Öz qanunvericiliyini və tərəfdar olduğu beynəlxalq hüquq normalarını, öhdəliklərini rəhbər tutaraq Almaniya hakimiyyəti “Cronimet” şirkətinə qarşı müvafiq addımlar atmalıdır. Əks hal Almaniyanın beynəlxalq imicinə ciddi zərər vuracaq, bu ölkənin qanunların aliliyinə hörmət prinsipinə əməldə riayət etmədiyinə dair rəy formalaşdıracaq.
Oxçuçayın kəskin çirklənməyə məruz qalması əkin sahələrinin suvarılmasına və içməli su təminatına mənfi təsir göstərir
Ermənistanla yanaşı, Almaniya da nəzərə almalıdır ki, transsərhəd çayları normadan artıq çirkləndirmək və bu çaylar vasitəsilə qonşu ölkələrin ərazilərinə çirkab axıtmaq təbiətin mühafizəsinə dair beynəlxalq konvensiyalara ziddir. Hələ 1972-ci il Stokholm Bəyannaməsində təsbit edilir ki, öz yurisdiksiyasi çərçivəsində dövlətlər digər dövlətlərin və beynəlxalq rejimli ərazilərin təbii mühitinə zərər yetirə bilən hərəkətlərdən çəkinməli, belə zərər yetirə bilən fəaliyyətin qarşısını almalıdırlar. Bu prinsip Ermənistan və Almaniya tərəfindən də tanınsa da, onlar bu tələblərə riayət etmir. Araşdırmalar göstərir ki, Oxçuçayın Ermənistan ərazisində daim kəskin çirklənməyə məruz qalması regionda əkin sahələrinin suvarılmasına və içməli su təminatına da olduqca mənfi təsir göstərir.
Onu da qeyd edək ki, Oxçuçayın davamlı çirkləndirilməsinin qarşısının alınmasının zəruriliyi və təxirəsalınmaz tədbirlərin görülməsi məqsədilə Azərbaycan tərəfindən beynəlxalq təşkilatlara müraciətlər ünvanlanıb. Lakin hələ də istənilən nəticə yoxdur. Halbuki, transsərhəd suaxınlarının və beynəlxalq göllərin mühafizəsi və istifadəsinə dair 1992-ci il Konvensiyasının da şərtləri Oxçuçay timsalında Ermənistan və “Cronimet” şirkətinin yol verdiyi pozuntular sırasındadır. Konvensiyaya əsasən, transsərhəd təsir göstərən və ya göstərə bilən çirklənmənin qarşısını almaq və azaldtmaq üçün bütün müvafiq tədbirləri görməlidirlər. Lakin Ermənistan tərəfindən bu xüsusda heç bir tədbir görülmür. Yaranmış vəziyyətdə Azərbaycan Ermənistan və “Cronimet” şirkətini ekoloji terror törətdiklərinə görə beynəlxalq məhkəmələrə vermək hüququnu özündə saxlayır. Ermənistan istənilən halda Oxçuçayın çirkləndirilməsi, Azərbaycana qarşı digər ekoloji cinayətlərinə görə ölkəmiz və beynəlxalq hüquq qarşısında cavab verəcək. Elə prezident İlham Əliyevin sözügedən müşavirədə səsləndirdiyi fikirlərdən görndüyü kimi, Azərbaycan qeyd edilən xüsusda müvafiq hüquqi addımlar atır. Azərbaycanın bir sıra digər su mənbələrinə münasibətdə də İrəvan analoji davranıb. Məsələn, Tərtərçay üzərində inşa edilən Sərsəng su anbarı texniki xidmət göstərilmədiyindən ətraf ərazilərdə yaşayan əhali üçün potensial təhlükə mənbəyi kimi çıxış edib. Xatırladaq ki, işğal dönəmində su anbarının suyunun ərazinin mövsümi ehtiyacları nəzərə alınmadan qış aylarında buraxılması yaşayış məntəqələri, kənd təsərrüfatı sahələri və kommunikasiya xətlərinin su altında qalmasına səbəb olmuşdu. İsti yay mövsümündə isə suyun buraxılmaması kəskin su qıtlığı və əkin sahələrinin suvarılmasında ciddi problemlər yaratmışdı. İndi bu hallara son qoyulsa da, həmin ərazilərdə su ehtiyatlarının idarə edilməsi və su təhlükəsizliyinin təmin edilməsi mühüm önəm kəsb edir. Azərbaycan qeyd edilən müstəvidə müvafiq addımlar atır, eyni zamanda Ermənistanın ekoloji cinayətlərinə görə cəzasını alması üçün əməli fəaliyyət həyata keçirir.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
