Məlumdur ki, 44 günlük Vətən müharibəsində qalib gələn Azərbaycan regionda yeni reallıqlar yaradıb. Məhz bu reallıqdan irəli gələrək regionun daimi sülh şəraitində inkişafı üçün ölkəmiz tərəfindən Ermənistana əməkdaşlıq təklifləri irəli sürülüb.
Son vaxtlar cərəyan edən proseslər, o cümlədən aprelin 6-da keçirilən Brüssel görüşü Ermənistanın Azərbaycanın təklifləri ilə razılaşmaq niyyətini ifadə edir. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın ölkə parlamentində son çıxışları da bunu təsdiq edir. 44 günlük müharibənin yaddan çıxarılmamalı olduğunu vurğulayan Paşinyan qeyd edir: “Aprelin 13-nə olan məlumata görə, 44 günlük müharibədə Ermənistan tərəfinin itkiləri 3825 nəfərdir. Onların əksəriyyətinin cəsədləri 2021-ci ildə aşkar edilib. Yaxud şəxsiyyətləri müəyyən edilərək dəfn olunub. Eyni zamanda bizi tərk etməyən bir sual da var – niyə belə oldu?”. Paşinyan bu suala özünün cavab verməli olduğunu deyib: “Mən həm müharibəyə, həm də məğlubiyyətə görə günahımı və məsuliyyətimi etiraf etdim. Amma mən 9 noyabr 2020-ci ildən sonra müxalifətin mənə ünvanladığı ittihamları heç vaxt qəbul etməyəcəm. Xüsusilə də məni torpaqları təhvil verməkdə və xəyanətdə ittiham edirlər”. İlk baxışdan təqsirini boynuna alıb, ancaq ittihamları qəbul etməməsinin absurd görünəcəyinə diqqət çəkən Paşinyan həm siyasi, həm də mənəvi müstəvidə bu məsələyə son qoyduğunu açıqlayıb: “Əgər mənə qarşı obyektiv ittihamlar irəli sürmək istəyirlərsə, o zaman məni torpağı təhvil verməkdə deyil, bundan imtina etməkdə günahlandırsınlar. Burada öz günahımı etiraf etmişəm. Mən günahkaram, çünki 2018-2019-cu illərdə bütün yaxın və uzaq dostlarımız, o cümlədən beynəlxalq ictimaiyyət bizdən 7 rayonu Azərbaycana təhvil verməyimizi istəyib. Mən xalqa deməmişəm ki, beynəlxalq birlik Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü birmənalı olaraq tanıyır və bizdən də bunu gözləyir. Mən bütün bu məsələləri erməni xalqına açıq şəkildə demədiyim üçün günahkaram. İndi vəziyyətə real baxmaq lazımdır. Əgər siz Ermənistan hakimiyyətinin təklif etdiyi yolla getməsəniz, o zaman Qarabağ hissə-hissə təhvil veriləcək”. Paşinyan müharibənin Şuşa uğrunda getdiyini qeyd edib və əlavə edib ki, Ermənistan hakimiyyəti müharibəni dayandırmağa çalışmadığı üçün tənqid edilir, lakin bu belə deyil: “İfadəmə görə üzr istəyirəm, amma biz xalqın qurbanlıq qoyun statusundan çıxması üçün yol açırıq. Müharibədə olub-olmamağı biz seçmirdik, biz heç nəyi həll etmirdik. Şuşa olmadan müharibəni dayandırmaq və ya qarşısını almaq mümkün deyildi. Bu, sadəcə olaraq mümkün deyil. Mən bu barədə dəfələrlə danışmışam. Bu gün Ermənistanın müstəqil ölkə olduğunu və qərar vermək haqqının ölkəmizə qayıtmasına çalışdığımızı deyirəm. Bu gün bizə deyirlər ki, Qarabağı təslim etmişik. Qarabağı təslim etmək istəsəydik, Serj Sarkisyanın danışıqlarının məntiqi ilə davam edərdik. Beləliklə də, Qarabağı təslim edərdik. İndi biz fərqli yol tutsaq, Qarabağı təslim edəcəyik. Fərrux hadisələri sizə örnəkdir. Hissə-hissə təhvil verəcəyik. Bir-birinizi aldatmağa son qoyun”. Paşinyan bir daha qeyd edib ki, beynəlxalq ictimaiyyət Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. O, bu fonda Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanmasının zəruri olduğunu qeyd edib.
Lakin Paşinyanın bu mövqeyini Ermənistanın revanşist qüvvələri və Qarabağdakı rejim qəbul etmək niyyətində deyil. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının deputatı Andranik Tevanyan qeyd edir: “Ermənistan hakimiyyəti birbaşa və ya dolayısı ilə təbliğat aparır ki, yeni müharibədən qaçmağın yeganə yolu Qarabağı Azərbaycanın tərkibində buraxmaqdır”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan hakimiyyəti Qarabağ məsələsini yük hesab edir və bu yükdən qurtulmaq üçün sözdə sülh təbliğatı aparır. Erməni deputat vurğulayıb ki, Paşinyanın bulanıq nöqteyi-nəzərinin dipnotunda ciddi çağırış var: “Parlamentdə Nikol Paşinyan bəyan etdi ki, Qarabağın statusu məsələsi onun üçün arxa plana keçir, Qarabağ ermənilərinin hüquqları məsələsi və sair prioritet məsələyə çevrilir. Bu, Qarabağı Azərbaycanın tərkibində buraxmaq deməkdir. Azərbaycanın məqsədləri bəllidir”. İstefada olan erməni general Norat Ter-Qriqoryantsın da sözlərinə görə, Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycanla sülh sazişi imzalamağa hazırlaşır: “Sizin baş naziriniz hələ çoxdan deyib ki, Qarabağ bizim deyil. Paşinyanın eyhamından təəccüblənməmişəm. Onlar sülh müqaviləsi imzalamağa hazırlaşırlar”. Erməni general vurğulayıb ki, Ermənistan Qarabağdan imtina edəcək, Qarabağ Azərbaycan tərkibində qalacaq. Erməni politoloq Alen Gevondyan isə hesab edir ki, Paşinyan müharibədə uğradığı məğlubiyyətə görə yenidən özünə haqq qazandırıb və yeni güzəştlərə zəmin hazırlayıb: “O, əvvəlcə müharibənin günahını Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının keçmiş rəisi Onik Qasparyanın və digər generalların üzərinə atmağa çalışıb. Paşinyan göstərmək istəyir ki, bütün bu adamlar ondan üstün deyillər, sanki onlar da hər şeyi bilib, heç nə etməyiblər. Onik Qasparyan vətənin xilası prosesinə başlayanda geri çəkilə bilməyəcəyini başa düşməli və Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etməməli, praktiki addımlar atıb ölkəni çətin vəziyyətdən çıxarmalı idi”. Erməni politoloq vurğulayıb ki, yaxın gələcəkdə həm xarici, həm də daxili siyasi elementlərlə bağlı kəskin proseslərin gözlənildiyini düşünür: “Paşinyan Qarabağı Azərbaycana daxil etmək üçün hər şeyi edir, yalnız özünün bacaracağını düşünür. Bununla belə, mən hesab edirəm ki, Qarabağ Ermənistanın tərkibində olmayacaq”. Qarabağdakı separatçı rejimin təmsilçisi Qeqam Stepanyan hesab edir ki, beynəlxalq ictimaiyyət Qarabağı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi görürsə, deməli, Ermənistan bu məsələdə uduzub. O, bu məsələdə Paşinyanı ittiham edib. Lakin Paşinyan hakimiyyəti başa düşür ki, Ermənistanın inkişafı onun özündən, qonşu ölkələrə olan münasibətindən asılı olacaq. Çünki Azərbaycanla və Türkiyə ilə əlaqələri normallaşdırmadan Ermənistan inkişaf edə bilməz. Bu, Ermənistan üçün son şansdır. Ya ölkə inkişaf edəcək, ya da daha ağır vəziyyətə düşəcək. Paşinyanın davranışı Ermənistanın bu son şansdan istifadə etmək niyyətini bir daha üzə çıxarır. Belə ki, Nikol Paşinyanın Ermənistan parlamentindəki çıxışında “Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır” deməsi, artıq bədnam qonşularımızın daşı ətəklərindən tökməyə başladıqlarından xəbər verir. Lakin hesab edilir ki, sözlə yanaşı, Ermənistan bunu əməldə də sübut etməli, tez bir zamanda 5 prinsip üzrə müvafiq addımlar atmalıdır. Çünki regionda bütün şərtləri qalib Azərbaycan diqtə edir.
Samirə SƏFƏROVA
