“Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həll olunub, Azərbaycan ərazisində Dağlıq Qarabağ inzibati ərazisi yoxdur və olmayacaq”. Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev cari ilin birinci rübünün yekunlarına həsr olunan müşavirədə səsləndirib.
Dövlət başçısı onu da diqqətə çatdırıb ki, münaqişənin sona yetməsini beynəlxalq ictimaiyyət də qəbul edir: “İndi məsələ Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşmasıdır və istənilən beynəlxalq təşkilat, bu sahədə öz töhfəsini verə bilən təşkilat, əlbəttə ki, qəbulediləndir. Eyni zamanda, Avropa İttifaqı ilə bizim təmaslarımız müharibədən sonra daha intensiv xarakter almışdır. Avropa İttifaqı da postmünaqişə dövrünün reallıqlarını qəbul etmişdir. Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti cənab Şarl Mişelin təşəbbüsü ilə dekabr və aprel aylarında üçtərəfli görüşlər keçirilmişdir. Görüşlər haqqında məlumat verilmişdir, bu məsələ ilə əlaqədar çox da danışmaq istəmirəm. Ancaq, əlbəttə ki, həm ekspertlər, həm Azərbaycan ictimaiyyəti gördülər ki, yekun kommünikedə “Dağlıq Qarabağ” adı yoxdur, bu da təbiidir. Çünki Azərbaycan buna etiraz etmişdir və “münaqişə” sözü də yoxdur. Bu da təbiidir, çünki münaqişə yoxdur. Münaqişə həll olunub. İndi isə Avropa İttifaqı Azərbaycan-Ermənistan əlaqələrinin normallaşması ilə məşğuldur və son aprel görüşündə - 6 aprel tarixində keçirilmiş görüşdə bu məsələlər müzakirə edilmişdir. Bildiyiniz kimi, Azərbaycan iki ölkə arasındakı əlaqələri normallaşdırmaq üçün 5 prinsipdən ibarət təklif vermişdir və Ermənistan tərəfi də bu təklifə müsbət yanaşmışdır və Brüssel görüşünə qədər artıq bu açıqlamalar verilmişdir. Brüssel görüşündə isə mən bunu özüm üçün, sadəcə olaraq daha da, yəni aydınlaşdırmaq istəyirdim və aydınlaşdırdım ki, Ermənistan 5 prinsipi qəbul edir. Beləliklə, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü qəbul edilir və Ermənistan Azərbaycana ərazi iddiasından əl çəkir”.
Azərbaycanın Qarabağ məsələsində istədiklərinə nail olduğunu, əslində, Ermənistanda da etiraf edirlər. Hər halda bunu ölkə parlamentində çıxışı zamanı Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın dedikləri də təsdiq edir. Paşinyan bildirib ki, Qarabağda qalan ermənilər üçün hansısa status istəmək əbəsdir, bu həm də beynəlxalq birliyin iradəsinə zidd getmək deməkdir: “Beynəlxalq ictimaiyyət Ermənistanı "Dağlıq Qarabağın statusu" məsələsində mövqeyini yumşaltmağa çağırır. Dünya birliyi Ermənistandan Qarabağın statusu məsələsində "plankanı aşağı endirməsini" istəyir. Bu gün bizə beynəlxalq ictimaiyyət açıq deyir ki, Türkiyənin müttəfiqi olan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımayan dünyada yeganə ölkə olmaq tək Qarabağ üçün deyil, həm də Ermənistan üçün böyük təhlükədir. Beynəlxalq ictimaiyyət bizə deyir: Qarabağın statusu məsələsində plankanızı bir az endirin və bununla Ermənistan ətrafında böyük beynəlxalq dəstək təmin etmiş olarsınız. Əks təqdirdə, beynəlxalq birlik deyir ki, bizə ümid bəsləməyin - ona görə yox ki, sizə kömək etmək istəmirik, ona görə ki, kömək edə bilmərik. Günahkaram ki, xalqımıza deməmişəm, beynəlxalq birlik birmənalı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır, bizdən də tanıyacağımızı umur, onu da gözləyir ki, Qarabağdan çıxmış azərbaycanlılar da Qarabağın gələcəyinin müəyyən edilməsi və idarəçiliyi məsələlərinə cəlb olunsunlar”. Ermənistan baş naziri Azərbaycanın Qarabağ məsələsində həmişə sərt mövqe tutduğunu da iddia edib: "Azərbaycanı razı salmaq lazımdır ki, qəbul etsin. Hətta Azərbaycan təklif olunan ssenarilərdən bizim üçün qəbuledilməz variantları rədd edib. Və beynəlxalq birlik nümayəndələri də bəzən qəti, bəzən də diplomatik tərzdə deyirdilər ki, bütün bunlar erməni tərəfindən qəbul olunsa belə, Azərbaycanı razı salmaq lazımdır ki, qəbul etsin". Paşinyan bunları xalqa açıq izah etmədiyinə görə özünü ittiham edib:
"Çünki təhvil versəydim, ola bilsin, minlərlə həyat xilas etmiş olardım. Təhvil verməyərək isə faktiki olaraq minlərlə qurbana səbəb olan qərarların müəllifi oldum. Mən bunları keçmiş haqqında söz açmaq üçün deyil, gələcək haqqında söz açmaq üçün deyirəm. Çünki məzmunca bu gün də vəziyyət eynidir və mən eyni səhvləri təkrar etmək istəmirəm". Nikol Paşinyan Ermənistan hökumətinin çox tez vaxtda Azərbaycanla sülh sazişi imzalamaq niyyətində olduğunu bildirib. O, aprelin 6-da Brüsseldə Avropa İttifaqı Şurasının prezidentinin iştirakı ilə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə görüş zamanı iki ölkə XİN rəhbərlərinə sülh sazişinin hazırlanması işlərinə başlamaq tapşırığını xatırladıb: "Bunun praktik nə olduğu, hansı qrafik və formatda icra ediləcəyi - bunun hamısı hələ müzakirə olunub həllini tapmalıdır. Lakin Azərbaycanla tez bir vaxtda sülh sazişinin imzalanması bizim planlarımıza daxildir. Həmçinin delimitasiya məsələsində istisna etmirik ki, Azərbaycan de-yure heç bir ərazi iddiası olmadığını bəyan edərək, Ermənistana qarşı ərazi tələblərini formalaşdırmaq üçün istifadə edə bilər. Lakin bütün risqləri nəzərə alaraq, Ermənistan hökuməti qərara gəlib ki, eyni nöqtədə dayanıb prosesdə müəyyən irəliləyişə nail olmamaq risqləri daha da artırar. Brüsseldə delimitasiya məsələsində də razılığa gəlməyimizin səbəbi bundadır: aprelin sonunadək sərhədin delimitasiyası və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ikitərəfli komissiya yaradıb işə başlamaq". Ermənistan baş naziri bəyan edib ki, Ermənistanın heç vaxt Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları olmayıb, "Qarabağ məsələsi isə ərazi deyil", hüquqi məsələdir. Onun sözlərinə görə, Ermənistan üçün Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizlik qarantiyaları, haqları və azadlıqlarının təmin olunması prinsipial əhəmiyyət kəsb edir: "Bu mövqemiz son Brüssel görüşündə təsbit olunub. Əvvəllər təməldə biz Qarabağın statusunu qoyurduq və bundan təhlükəsizlik və haqlar qarantiyaları irəli gəlirdi, indi təmələ təhlükəsizlik və haqlar qarantiyaları qoyuruq. Biz qeyd edirik ki, hazırkı məqamda status məsələsi məqsəd deyil, Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizliyi və haqlarını təmin etmək vasitəsidir". Paşinyanın da etirafları göstərir ki, Ermənistan Azərbaycana qarşı ərazi iddialarından əl çəkir, ərazi bütövlüyünü tanıyır. Brüssel görüşü bir daha təsdiq etdi ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi üzrə danışıqlar sürətləndirilməlidir. Bu, Azərbaycanın irəli sürdüyü 5 maddədən ibarət təklifin qəbulu və bunun əsasında danışıqların aparılmasıdır. Sənəddə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsi də birmənalı olaraq öz əksini tapır. Həmçinin, tərəflərin sərhəd məsələləri üzrə birinci növbədə delimitasiya prosesinə başlaması barədə də razılıq əldə olunur. Delimitasiyanın tərkibi və nəticəsi olaraq sərhəddə gərginlik aradan qaldırılır. Bütün hallarda danışıqların gündəliyini Azərbaycan müəyyənləşdirir. Ermənistan bu gündəliyə nə qədər uyğun davransa, razılaşmalara nə qədər tez və dəqiq əməl etsə, bir o qədər də onun üçün yaxşı olacaq.
Nahid SALAYEV
