Postmünaqişə dövründə Azərbaycanın xüsusi diqqət mərkəzində saxladığı məqamlardan biri regionda kommunikasiya əlaqələrinin daha da inkişaf etdirilməsi, yeni marşrutların yaradılmasıdır. Elə bundan irəli gəlir ki, Azərbaycanla İran arasında, qonşu ölkənin ərazisindən keçməklə Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu ilə Naxçıvan arasında yeni kommunikasiya bağlantılarının yaradılması haqqında Anlaşma Memorandumu imzalanıb.
Xatırladaq ki, sazişə əsasən, Araz çayı üzərində tikilən körpülər vasitəsilə Zəngilan rayonu ilə Ordubad rayonu avtomobil, dəmir yolu, elektrik, qaz, rabitə xətləri ilə birləşdiriləcək. Həmin körpülər Ermənistanın dövlət sərhədinə 5 kilometr məsafədə keçəcək. Sənəddə həmçininq qeyd edilib ki, tərəflər ərazilərində gündə 500 ədəd giriş və 500 ədəd çıxış olmaqla, ən azı 1000 ədəd yük nəqliyyatı parkını (qəbul edə biləcək dövlət sərhədindən buraxılış məntəqəsinin tikilməsini öz öhdəsinə götürür. Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunu İranla birləşdirən avtomobil körpüsünün, eləcə də rabitə və enerji xətlərinin layihə sənədlərinin hazırlanması, tikintisi və bu tikintiyə nəzarət işləri üzrə bütün xərclər Azərbaycan tərəfindən ödəniləcək. Bundan əlavə, İranı Naxçıvanın Ordubad rayonu ilə birləşdirən avtomobil körpüsünün layihə sənədlərinin hazırlanması, tikintisi və tikintiyə nəzarət işləri üzrə bütün xərcləri İran tərəfi həyata keçirəcək. Bununla Azərbaycan regionda mühümkommunikasia bağı yaradır. Amma bu o demək deyil ki, ölkəmiz Zəngəzur dəhlizindən vaz keçir. Bu məsələ ilə bağlı Prezident İlham Əliyevin cari ilin birinci rübünün yekunlarına həsr olunan müşavirədə qeyd edib: “Keçən ay İranla Azərbaycan arasında körpülərin, dəmir yolu körpülərinin tikintisi ilə bağlı memorandum imzalanmışdır. Eyni zamanda, o memorandumda elektrik xətlərinin çəkilişi ilə bağlı müddəa var. Ona görə biz bu işlərə də tezliklə başlamalıyıq. Hər halda, Azərbaycan ərazisində görüləcək işlərlə bağlı bu il konkret təkliflər verilməlidir. Cəbrayıl yarımstansiyasından Zəngilana qədər xətlərin çəkilməsi və İran İslam Respublikası ilə son razılaşmaya gələndən sonra artıq İran üzərindən bu xətt gedə bilər. Eyni zamanda, avtomobil körpülərinin və dəmir yolu körpülərinin inşası da nəzərdə tutulur. Əlbəttə, bu, Zəngəzur dəhlizinin açılmasını inkar etmir. Zəngəzur dəhlizi açılmalıdır. Zəngəzur üzərindən həm dəmir yolu, həm avtomobil yolu məsələsi ilə bağlı aprelin 6-da Brüsseldə geniş fikir mübadiləsi aparılmışdır”.
Beləliklə, Azərbaycan Zəngəzur dəhlzini də reallaşdırmaqda israrlıdır. Özü də bu prosesdə dünya, o cümlədən Qərb Azərbaycana dəstək verir. Bu xüsusda Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır: “Qərb Zəngəzurla ciddi maraqlanır, Avropa İttifaqı dairələri böyük sosial proqramlar hazırlayıb və Zəngəzura qrantlar ayıracaqlar. Bu barədə Avropa İttifaqının saytında da qeyd olunub. Son günlər sosial proqramlar və gender bərabərliyi məsələlərini müzakirə etmək üçün fəal səfərlər təşkil olunur. Ombudsman Kristin Qriqoryan, BMT-nin Ermənistandakı rezident-əlaqələndiricisi Lila Peters Yahiayi, Avropa İttifaqı nümayəndəliyinin rəhbəri Andrea Viktorin, Litva səfiri Zəngəzurdadırlar və Zəngəzurda vətəndaş cəmiyyəti ilə görüşüblər. Son bir neçə gündə onlar Gorusda, Qafanda olublar, sonra Mehriyə yola düşüblər. Bizə dedilər ki, hansı proqramları həyata keçirəcəklərini anlamaq üçün problemləri inventarlaşdırırlar. Qafanda Qadın Resurs Mərkəzi ilə görüşüblər, qadınların məşğulluğu məsələlərini müzakirə ediblər, istehsala başlamaq üçün tikiş maşınlarının verilməsi qərarına gəliblər. Ötən gün Martirosyan qeyd edib: “Mən yeniyetmələrin, gənclərin, qadınların problemləri ilə məşğulam, qadınların ailə saxlaya bilməsi üçün iqtisadi imkanların gücləndirilməsi məsələsini prioritet hesab edirəm. Biz sadəcə ehtiyacı qeyd etmişik”. Amma reallıq budur ki, Qərbi daha çox Zəngəzur dəhlizi maraqlandırır. Müxtəlif adla həyata keçirilən fəallıq da bununla bağlıdır”. Ermənistanın “1or.am” nəşri isə qeyd edir ki, 44 günlük müharibədən sonra Zəngəzur ən həssas bölgəyə çevrilib. Nəşrə görə, Paşinyan hakimiyyəti nəinki Zəngəzurda ayrı-ayrılıqda böyük təsirə malik olan insanlara zərbə vurmağa, həmçinin öz təbliğatçıları və xidmətçiləri vasitəsilə belə bir təəssürat yaratmağa çalışır ki, bu bölgə üçün hər hansı bir problem mövcud deyil, Azərbaycanın tələbləri isə təhdidlərdən başqa bir şey deyil: “Bu günlərdə iki qrup eyni vaxtda Zəngəzurda olub. Biri “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasından olan bir qrup deputat olub. Bu qrup Qafanda görüşlər keçirib, bölgə əhalisinin müəyyən hissəsini heç bir problemin olmadığına inandırmağa çalışıb. Digər qrup isə Larisa Minasyanın rəhbərlik etdiyi qondarma “Soros qanadı”dır. Onlar Mehridə proqram həyata keçirdiklərini adla açıqlayaraq əslində hansı problemlərin olduğunu yerindəcə anlamağa çalışıblar. 44 günlük Qarabağ müharibəsindən sonra Nikol Paşinyana göndərilən “Zəngəzur salamı” hər kəsin yadındadır və Paşinyanı dəstəkləyən kütlə Zəngəzurda real nüfuzu olan insanlarla üzbəüz görüşlərdən uzaq durmağa çalışır. Paşinyan nəyin bahasına olursa-olsun Zəngəzur əhalisini sıxışdırmağa, təkcə Ermənistanda deyil, Zəngəzurda da yeganə hakimiyyət olduğunu göstərməyə çalışır”. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının deputatı Vahe Hakobyan da Zəngəzur dəhlizinin açılmasının qaçılmaz olduğuu qeyd edir: “Azərbaycanlılar “Madrid prinsipləri”ni irəli sürdükləri beş prinsiplə əvəz etməyə hazırlaşırlar ki, bu da sülh sazişinin əsasını təşkil etməlidir”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın irəli sürdüyü prinsiplərin 5-ci bəndinin dipnotuna Zəngəzur dəhlizi məsələsi qoyulub: “Bu prinsiplərdən 3-ü açıq şəkildə deyir ki, biz Qarabağ məsələsini bağlayırıq. Problemimiz indiki hökumətin səssizcə Qarabağı sinidə təhvil verməsi ilə bağlıdır. Qarabağı verdik, sabah Zəngəzuru verəcəyik, Zəngəzuru verdik, Ermənistanı verəcəyik. Mən əminəm ki, həmin prinsiplərin 5-ci bəndinin dipnotuna Zəngəzur dəhlizi məsələsi qoyulub”. Erməni deputat vurğulayıb ki, hakimiyyət müharibə ilə qorxudaraq davamlı xarakter daşıyan bütün güzəştləri ictimaiyyətə həzm etdirməyə çalışır: “Mən əminəm ki, biz indi ən böyük güzəştlə üz-üzəyik. Söhbət Qarabağdan gedir. Eyni zamanda hakimiyyət bütün bunlardan müxalifətə qarşı istifadə edir. Bu həm də ictimaiyyəti müxalifətə qarşı çıxarır”.
Tahir TAĞIYEV
