İstər Birinci, istərsə də İkinci Qarabağ müharibəsinin gedişində Ermənistan çoxsaylı müharibə cinayətlərinə yol verib. İndi bu cinayətlərin ifşa edilməsi, Ermənistanın layiqli cəzasına çatdırılması Azərbaycan üçün prioritet vzifələr sırasında yer alır.
Ötən dövr ərzində Azərbaycan sözügedən istiqamətə zəruri addımlar atıb, xüsusən də beynəlxalq ictimaiyyətin məlumatlandırılmasında genişmiqyaslı işlər görülüb. Bütün bunlar Ermənistanın layiqli cəzasına çatdırılması üçün etibarlı zəmin hazırlayır.
Dünya ermənilərin insanlıq əleyhinə cinayətlərindən tam şəkildə agah olmağa başlayır...
Hazırda Azərbaycan üçün əsas hədəflərdən biri Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə itkin düşən soydaşlarımızın taleyinə aydınlıq gətirilməsidir. Bu məsələ Prezident İlham Əliyev Avropa Şurasının baş katibi Mariya Peyçinoviç Buriçin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti, eləcə də Beynəlxalq Komissiyanın baş direktoru Katrin Bombergeri qəbul edərkən xüsusi diqqət mərkəzində oldu.
Qeyd edək ki, sözügedən görüşlərdə dövlət başçısı birinci Ermənistan-Azərbaycan müharibəsindən etibarən 3890 nəfər azərbaycanlının itkin düşmüş hesab olunduğunu, onların bir çoxunun işgəncələrə məruz qaldığını və öldürülərək Ermənistan tərəfindən kütləvi məzarlıqlarda basdırıldığını bildirib. O da diqqətə çatdırılıb ki, Azərbaycan humanitar xarakter daşıyan bu məsələ ilə bağlı dəfələrlə Ermənistan tərəfinə müraciət etsə də, qarşı tərəfdən konstruktiv əməkdaşlıq və xoş niyyət nümayiş olunmayıb. Bundan əlavə, prezident İlham Əliyev bu yaxınlarda Xocavəndin Edilli kəndində belə bir kütləvi məzarlığın müəyyən olunduğunu, qazıntı işləri apararaq orada basdırılmış şəxslərin qalıqlarının aşkara çıxarıldığını və bu qalıqların DNT analiz təyinatlı laborator müayinələrə təqdim edildiyini bəyan edib, itkin düşmüş şəxslər məsələsinin daim dövlətin gündəliyində olduğunu, bunun Avropa İttifaqı və digər beynəlxalq təsisatlarla da müzakirə edildiyini vurğulayıb. Öz növbəsində Katrin Bomberger itkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi məsələsində Azərbaycanla yaxından əməkdaşlıq etməyə hazır olduqlarını bildirib: “Təşkilat dünyanın müxtəlif ölkələrində, o cümlədən Qərbi Balkanlarda genişmiqyaslı fəaliyyət göstərib və itkin düşmüş hesab olunan minlərlə insanın taleyini müəyyən edərək onların ailəsinə məlumat verilməsində öz rolunu oynayıb. DNT analiz nümunələrinin toplanması və laborator analizlər vasitəsilə insanların şəxsiyyətinin müəyyən edilməsi vacibdir. zərbaycanda itkin düşmüş şəxslər üzrə məlumat bazasının yaradılması, kütləvi məzarlıqlarda birgə qazıntıların aparılması, yerli mütəxəssislərin peşəkarlıqlarının artırılması kimi işlərə öz töhfəmizi verməyə hazırıq. İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyən edilməsi etimadın yaradılması və davamlı sülhün təmin edilməsi baxımından vacibdir”.
Beləliklə, Azərbaycan dünya birliyinin və müvafiq beynəlxalq təşkilatların iştirakı ilə Ermənistanın müharibə cinayətlərinin ifşa edilməsində fəaliyyət dairəsini genişləndirir. Onu da bildirək ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə çoxsaylı kütləvi məzarlıqlar aşkar edilir. Elə bu günlərdə Xocalı rayonunun Fərrux kəndi ərazisində aşkarlanan insan meyitlərinin qalıqları da bunun daha bir nümunəsidir. Qeyd edək ki, ötən həftə Azərbaycan ordusunun hərbçiləri Fərrux kəndi ərazisindəki mövqelərdə qazıntı işləri apararkən insan qalıqları aşkar ediblər. Bunun ardınca Fərrux kəndində daha bir neçə insan qalığı aşkarlanıb. Qalıqlar Azərbaycanın Birinci Qarabağ müharibəsində Fərrux kəndi və yüksəkliyi uğrunda gedən ağır döyüşlərdə şəhid olmuş vətəndaşlarına aiddir. Hesab edilir ki, belə kütləvi məzarlıqların sayının daha da artması qaçılmaz olacaq. Çünki Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə əsir və girov götürülmüş azərbaycanlıların amansız işgəncələrə məruz qoyulmaqla qətlə yetirilməsi halları baş verib.
Ermənistan ədalət məhkəməsində məhşər ayağına çəkiləcək...
Ermənistanda İkinci Qarabağ müharibəsinə qədər belə hesab edilirdi ki, bu ölkə tərəfindən həyata keçirilən savaş cinayətləri gizli qalacaq. Amma İkinci Qarabağ müharibəsi və onun nəticələri vəziyyəti kökündən dəyişdi. Topraqlarımız azad olunub və ermənilərin kütləvi cinayətləri bir-bir üzə çıxır. Elə müxtəlif ərazilərdə aşkarlanan insan meyitlərinin qalıqları da bu cinayətlərdən xəbər verir. Hesab olunur ki, torpaqlar minalardan təmizləndikcə daha neçə-neçə belə kütləvi məzarlığa rast gəlinəcək.
Onu da bildirək ki, Ermənistan uzun illər əsir götürülmüş, yaxud itkin düşmüş azərbaycanlılar haqqında məlumat verməkdən boyun qaçırıb. Halbuki, ötən il dekabrın 14-də Brüsseldə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyanla birgə görüşündə əsas diqqət mərkəzinə gətirilən məsələlərdən biri məhz Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşmüş şəxslərlə bağlı olub. Həmin görüşdən sonra Şarl Mişelin adından yayılan bəyanatda ilk dəfə olaraq Avropa İttifaqı gündəliyinə itkin düşmüş şəxslər mövzusu salınıb və onların taleyinə aydınlıq gətirilməsinin zəruriliyi qeyd olunub. Bu il fevralın 4-də Fransa prezidenti Emmanuel Makronun təşəbbüsü ilə Prezident İlham Əliyevin, Fransanın Avropa İttifaqına sədrliyi qismində Emmanuel Makronun, Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin və Nikol Paşinyanın iştirakı ilə videoformatda keçirilən görüşdə də bu məsələ Bakı tərəfindən diqqət mərkəzinə gətirilib. Müzakirələr zamanı Prezident İlham Əliyev Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşmüş şəxslərin taleyinin, kütləvi məzarlıqların yerinin müəyyənləşdirilməsi kimi məsələləri xüsusi olaraq qabardıb. Ermənistan bu şəxslərə dair müvafiq məlumatları təqdim edəcəyini bildirsə də, yenə öhdəliyindən yayınır. Lakin toplanan faktlar İrəvana başqa çıxış yollları qoymur.
Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşmüş şəxs kimi qeydiyyata alınan azərbaycanlıların sayı 3890 nəfərdir. Onlardan 3171 nəfəri hərbçi, 719 nəfəri mülki şəxsdir. Mülki şəxslərdən 71 nəfəri yetkinlik yaşına çatmamış uşaq, 267 nəfəri qadındır. İtkin düşmüş şəxs kimi qeydiyyata alınan azərbaycanlıların Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən əsir və girov götürüldüyü də faktlarla sübutunu tapıb. Bundan əlavə, əsir və girov götürülmüş şəxslərin böyük əksəriyyətinin erməni əsirliyində qətlə yetirilməsi, işgəncə və xəstəliklərdən vəfat etməsi, bir hissəsinin isə gizlədilərək Ermənistanda və işğal dövründə Qarabağda ermənilər tərəfindən ağır fiziki işlərdə qul kimi istifadə olunması sübuta yetirilib. Məhz buna görə də Ermənistan mütləq cavab verməli olacaq. Bundan əlavə, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə Azərbaycan hələ də mina problemindən ciddi şəkildə əziyyət çəkir. 2020-ci il 10 noyabr bəyanatından indiyə qədər 200-dən çox insanın minaların partlaması nəticəsində həlak olub və ya yaralanıb. Ermənistan isə hələ də minalı ərazilərin dəqiq xritəsini təqdim etməyib. Təbii ki, bu cinayətinə görə də Ermənistan ədalət məhkəməsində məhşər ayağına çəkiləcək.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
