Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması üçün əsas şərtlərdən biri rəsmi İrəvanın 2020-ci il noyabrın 10-da, 2021-ci il yanvarın 11-də və noyabrın 26-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatlardan irəli gələn vəzifələrini yerinə yetirməsidir. Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan rəhbərləri arasında imzalanmış üçtərəfli bəyanatlarda təsbit edilmiş şərtlərin yerinə yetirilməsi Ermənistan üçün hüquqi öhdəlik xarakteri daşıyır.
Azərbaycanın yanaşması bundan ibarətdir ki, Ermənistan üçtərəfli bəyanatların şərtlərini yerinə yetirməli, regionda sülh və əməkdaşlıq istiqamətində əməli addımlar atmalıdır. Ölkəmizin bu mövqeyi dünya miqyasında dəstəklənir. Çünki bu bəyanatların icrası postmünaqişə dövründə Ermənistanla Azərbaycan arasında normallaşma prosesinin getməsinə, o cümlədən kommunikasiyaların açılması, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyasına imkan verir. Mövcud vəziyyətdə yalnız Ermənistan üçtərəfli bəyanatların şərtlərini tam şəkildə yerinə yetirmir. Bundan isə təkcə Azərbaycan yox, Rusiya və Qərb də narazıdır. Həm Qərbdə, həm də Rusiyada nəzərə alırlar ki, Azərbaycan bu günlərdə Ermənistana beş bənddən ibarət olan, beynəlxalq hüquqa əsaslanan konkret sülh təklifləri ünvanlayıb. Bununla dünya bir daha ona şahidlik edir ki, Azərbaycan Ermənistanla sülh razılaşmasının əldə edilməsini istəyir. Sülh üçün əldə edilmiş razılaşmalar çərçivəsində Azərbaycan öz öhdəliklərinə əməl edir və onları tam yerinə yetirir. Azərbaycanın sülh prosesində aktiv fəlaiyyətinə rəğmən, Ermənistan həm üçtərəfli bəyanatlardan irəli gələn vəzifələrinin tam şəkildə icrasını yubadır, həm də rəsmi Bakının sülh təkliflərinə qeyri-adekvat reaksiya sərgiləyir. Bununla Ermənistan sülh prosesinə qarşı pozuculuq fəaliyyətindən əl çəkmədiyini nümayiş etdirir. Real vəziyyət göstərir ki, Ermənistan hələ də üçtərəfli bəyanatların tam icrasından yayınmağa cəhd edir, bu da postmünaqişə dövründə sülh prosesinə xələl gətirir. Məsələn, erməni tərəfi hələ də Qarabağda qalan qanunsuz silahlı dəstələri buradan çıxarmır. Bunlara paralel olaraq, düşmən növbəti təxribata da əl atmağa çalışır. Ermənistan Milli-Demokratik Qütb Şurasının yaydığı bəyanatda bu xüsusda maraqlı məqamlar yer alıb. Qurum qeyd edir ki, ermənilərin yeni təxribatı onların Qarabağdan birdəfəlik qovulmasına gətirib çıxara bilər: “Etibarlı məlumatlara görə, Qarabağda Rusiyaya birləşmək məsələsi ilə bağlı qeyri-ictimai şəkildə imzatoplama keçirirlər. Bu xəyanət, təbii olaraq, Nikol Paşinyan administrasiyasının razılığı ilə baş verir. Biz Qarabağda yaşayan soydaşlarımıza müraciət edir və onları, nəyin bahasına olursa-olsun, bu antierməni aksiyasının qarşısını almağa çağırırıq. Xəbərdarlıq edirik ki, xain imzatoplama həm də Qarabağda yaşayan ermənilərin son qovulması üçün əlverişli şərait yarada bilər”.
Təbii ki, belə təxribatlar fonunda Azərbaycan yenidən məsələni güc yolu ilə çözmək məcburiyyətində qalacaq. Buna Qarabağdakı Rusiya sülhməramlıları da əngəl ola bilməyəcək. Siyasi Elmlər Assosiasiyasının icraçı direktoru Beniamin Poğosyan bu xüsusda bildirir: “Rusiya sülhməramlıları Azərbaycana qarşı çıxmayacaq, Bakı-Moskva münasibətləri korlanmayacaq. İndiki halda bu, Rusiyaya sərf etmir. Rusiya-Türkiyə münasibətlərinə də yersiz kölgə salmamaq üçün Rusiya sülhməramlıları təmkinli olacaq”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın Qarabağda irəliləməsi halında Rusiya sülhməramlıları müqavimət göstərməyəcək: “Ruslar Qarabağda bir şeyə icazə verməyəcəklər: sülhməramlıların məhv edilməsinə. Bu səbəbədən sabah azərbaycanlılar Ağdərəyə daxil olacaqları təqdirdə rus slühməramlıların müqavimət göstərəcəklərini az mümkün hesab edirəm”. Elə Azərbaycanın sabiq xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov da məsələyə qeyd edilən prizmadan yanaşır: “İndi gülməli görünür ki, Rusiya özü belə vəziyyətdə olduğu halda gəlib bizimlə və dolayısıyla Türkiyə ilə vuruşsun. 2020-ci ildə ruslar bunu etməyib, indi də etməsi real görünmür. Rusiyanın yerinə Qərb ölkələrinin, məsələn, Fransanın gəlib onları meydanda müdafiə etməsi də real görünmür. İndi bu regiona gəlib hamı ilə qarşıdurma halında olmaq nə Fransaya, nə də başqa ölkəyə lazımdır. Hamı anlayır ki, burada coğrafi geopolitik reallıqlar var. Bu reallıq da ondan ibarətdir ki, bir tərəfdən 10 milyonluq Azərbaycan iqtisadi və hərbi baxımdan güclüdür və onun Türkiyə kimi hərbi müttəfiqi var. 80 milyonluq Türkiyə isə NATO-nun ikinci güclü ordusudur. Eyni zamanda, Türkiyənin xüsusi siyasəti nəticəsində Rusiya və İranla müstəsna əlaqələr yaranıb. Bu baxımdan Ermənistanın ümid etdiyi ölkələrin bu regionda geopolitik şansı sıfıra bərabərdir...Ermənistanda maksimum iki milyon insan qalıb, ya qalmayıb. Bu şəraitdə fikirləşmək olarmı ki, onlar yaxın dövrdə vəziyyəti dəyişə bilərlər? Şübhəsiz ki, yox! Ermənilər Qarabağdan qaçırlar və göstərirlər ki, münaqişə ilə bağlı oyunlarda üçüncü tərəflərin xeyrinə iştirak etmək niyyətində deyillər. Suriyada, Ermənistanda və digər yerlərdə isə Rusiyanın nüfuzu azalacaq. Qərbin bura gəlməsi və Rusiyanı əvəzləməsi sual altındadır. Real olaraq burada Türkiyənin nüfuzu artır - həm Azərbaycanda, həm də Gürcüstanda. Hamı başa düşür ki, bu region Türkiyənin təsiri altında olacaq. İranın da burada Türkiyə ilə rəqabət aparması mümkün deyil, çünki Tehranın belə potensialı yoxdur. Vəziyyət gələcəkdə bu şəkildə inkişaf edəcək. Əslində, bunun elementləri də artıq görünür. Məsələn, görürük ki, Ermənistan bunu anlayaraq Türkiyə ilə əlaqələri bərpa etməyə çalışır. Bəli, onlar təxribatlarını davam etdirir, amma eyni zamanda reallığı anlayaraq çalışırlar ki, Türkiyə və Azərbaycanla öz təhlükəsizliklərini təmin etmək məqsədilə əlaqələri normallaşdırsınlar”.
Samirə SƏFƏROVA
