Məlum olduğu kimi, Rusiya-Ukrayna savaşı Qərblə Moskva arasında da kəskin ziddiyyətlər yaradıb. Bu ziddiyyətlər qlobal iqtisadiyyatı, geosiyasi təhlükəsizliyi artıq çox ciddi təhdidlər altına atır. Bu şəraitdə problem həm də ondan ibarətdir ki, tərəflərdən heç biri mövqeyindən geri çəkilmək niyyətində deyil.
Elə bu fonda Qərb Rusiyanı sovet xəyallarını gerçəkləşdirməkdə ittiham edir. ABŞ dövlət katibinin siyasi işlər üzrə müavini Viktoriya Nulandın TASS-a müsahibəsi də bunu təsdiq edir. Öncə Rusiya ilə münasibətlərin hansı şərtlər əsasında normallaşmasının mümkünlüyünə toxunan Viktoriya Nuland qeyd edir: "Rusiya müharibəni dayandıraraq Ukraynada tikintilərə yardım və sülhü bərpa edərsə, ölkənin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tanıyarsa, sanksiyalar da aradan götürülər. Rusiyanın danışıqlar masasının qoyduğu sualların çoxu ilə bağlı danışıqlara hazır idik. Biz hətta Ukraynada hücum silahlarını yerləşdirmək niyyətində olmadığımızı da bəyan etmişdik. Biz NATO-ya qoşulmaq istəyən dövlət barədə başqası ilə danışmağa, həm də alyansın əvəzində Rusiyanın qərar qəbul etməsinə icazə verməyə hazırlaşmırdıq”. Nuland deyib ki, Rusiya hazırda Ukraynanın bir dövlət olaraq mövcudluğunu inkar edir. Rusiya ilə Ukrayna arasında münaqişəni Qərbin yaratdığını inkar edən amerikalı diplomat deyib: “İstəsəniz, bu məsələni sizinlə gün boyu müzakirə edə bilərik. Ancaq Ukrayna və NATO Rusiyaya qarşı sıfır təhlükə törədirdi”. Nuland Moskvanı Ukraynanı Rusiyaya yenidən birləşdirməklə Sovet İttifaqı yaratmaqda ittiham edib: “Moskva lap əvvəldən Ukrayna və Belarusu yenidən özünə birləşdirməklə 1979-cu ilin sovet fantaziyasına qayıtmaq istəyirdi”. Bu fonda xatırladaq ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin Təhlükəsizlik Şurasının üzvləri ilə görüşündə maraqlı məqamlara toxunub. Ukraynada Rusiya ordsunun həyata keçirdiyi əməliyyatların plan üzrə, qrafikə ciddi əməl edilərək getdiyini, bütün vəzifələrin uğurla həll olunduğunu bildirən Putin yenidən rusların və ukraynalıların bir xalq olduğunu vurğulayıb. Putinin sözlərinə görə, bundan heç vaxt vaz keçməyəcək. Beləliklə, Putin Ukraynanı birmənalı şəkildə Rusiyanın orbitinə qaytarmaqda israrlıdır. Belarus isə onsuz da artıq Moskva ilə yaxın müttəfiqdir. Əhalisinin cəmi 8.3 faizi rus olsa da, 70 faizi rus dilində danışır. Rusiyanın bu ölkəyə müdaxiləsi ehtimal edilmir, çünki iki dövləti bundan daha yaxın münasibətdə təsəvvür etmək çətindir. Belarus Rusiya ilə iqtisadi müttəfiqdir və rus dili ölkənin rəsmi dilidir.
Bununla yanaşı, fikirlər səslənir ki, Ukraynadan sonra Putinin hədəfi Moldova olacaq. Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun ölkəsinin Təhlükəsizlik Şurasının toplantısında xəritə üzərindəki çıxışı bu ehtimalı daha da artırıb. Belə ki, xəritə araşdırıldığı zaman Ukraynanın 4 yerə bölündüyü görünür. Lukaşenkonun qarşısında brifinq verdiyi xəritə Rusiyanın Ukrayna daxilində hücumlarını hansı istiqamətdə həyata keçirdiyini göstərib. Xəritəyə görə, Rusiya Odessanı işğal edir və oradakı qoşunlarını da Moldova sərhədləri daxilindəki Dnestryanı bölgəsinə doğru hərəkətə keçirir. Məsələni işıqlandıran beynəlxalq mətbuat bu xəritənin Putinin gizli planı ola biləcəyini bildirib. Qeyd edək ki, Avropa İttifaqının baş diplomatı Jozep Borrell müharibənin ilk günlərində verdiyi açıqlamada Rusiyanın Moldovada təzyiqlərinin yaxın günlərdə arta, Qərbi Balkanlarda da oxşar vəziyyətlərin yaşana biləcəyini bildirib. Xatırladaq ki, Moldovanın separatçı Dnestryanı regionu özünü artıq Rusiyaya təklif edib. 1990-cı ildə müstəqillik elan edəndən sonra regionun müstəqilliyi beynəlxalq aləmdə tanınmayıb. Dnestryanı rusdilli əhalinin yaşadığı regiondur, ancaq moldovalıların çoxu rumın dilində danışır. Moldovanın Qaqauziya muxtar vilayəti də təhdid mənbəyidir. Bura dörd anklavdan ibarətdir və əhalisinin sayı 160 mindir. Gaqauzlar türkdilli pravoslav xristianlardır. 2014-cü ilin fevralında Qaqauziya referendum keçirdi və seçicilərin çoxu Rusiyanın Gömrük İttifaqına qoşulmaq istədiyini bildirib. Moldova hökuməti referendumu qeyri-legitim adlandırır. Hesab edilir ki, Qazaxıstan da Rusiya üçün xüsusi diqqət cəlb edir. Ruslar hələ də Qazaxıstanın şimalında əhalinin yarısını təşkil edir. Ukrayna kimi Qazaxıstan da 1994-cü ildə nüvə tərksilahı müqaviləsini imzalayıb. Onun Krımdakı Sevastopol kimi limanı yoxdur, amma Baykonur kosmodromu var. Üstəlik, Qazaxıstanın Rusiya ilə yaxın münasibətləri var və Belarusla yanaşı Gömrük İttifaqının üzvü olan dövlətlərdən biridir. Qırğızıstan və Ermənistanın da Putinin yaratmaq istədiyi ittifaq dövlətinə daxil edilməsi problem deyil. Digər postsovet ölkələri, o cümlədən Azərbaycanla bağlı vəziyyət isə tamam fərqlidir.
Indilikdə bir sıra ekspertlər hesab edir ki, “SSRİ-nin dağılmasına sevinənlərin ürəyi yoxdur, onun bərpasını istəyənlərin isə başı”, yaxud “SSRİ-nin süqutu XX əsrin ən böyük geosiyasi faciəsi idi” kimi açıqlamalar Putinin hansı fikirdə olduğunu göstərir. Putinin şəxsi düşməni sayılan Mixail Saakaşvili isə müsahibələrinin birində SSRİ-nin bərpa olacağı konkret tarixi də göstərib: “Putin qərara alıb ki, 2024-cü ilə, yəni növbəti seçkilərə qədər Sovet İttifaqını bərpa etsin və bu məqsədlə Gürcüstanı, Ermənistanı, Moldovanı, Belarusu, Ukraynanın qərbi istisna olmaqla əsas hissəsini özünə birləşdirsin. Onun planı belədir”.
Samirə SƏFƏROVA
