Qafqazda hadisələrin inkişaf axarı Azərbaycanın regionda xüsusi maraq dairəsində olan Zəngəzur dəhlizinin reallaşması istiqamətində zəruri proseslərin reallaşdığını göstərir. Qeyd edək ki, dəhlizin reallaşması Ermənistanın Qərbi Zəngəzurda müvafiq addımlar atmasından əhəmiyyətli dərəcədə asılı idi. Azərbaycan tərəfindən isə bu istiqamətdə mühüm addımlar atılıb. İşğaldan azad edilmiş torpaqlarda Horadizdən Ermənistan sərhədinə qədər dəmir yolunun çəkilişi ilə bağlı Azərbaycan dövləti tərəfindən görülən işlər də bunun təsdiqidir.
Eyni zamanda Naxçıvandan da Ermənistan sərhədinə qədər dəmir yolunun çəkilişi istiqamətində müvafiq addımlar atılır. Bundan başqa, Zəngəzur dəhlizi yolunun ölkəmizdən keçən hissəsində tikinti işləri sürətlə və keyfiyyətlə davam etdirilir. Yol üzərində körpü və tunellər inşa edilir. Artıq yolun bəzi hissələrinin asfaltlanması işlərinə də başlanılıb.
Son dövrlərə qədər Ermənistan Qərbi Zəngəzurda müvafiq işlərin həyata keçirilməsini ləngitməyə çalışırdısa, artıq vəziyyət dəyişib. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Arazdəyən-Culfa-Ordubad-Mehri-Horadiz dəmir yolunun Ermənistan hissəsində işlərə başlanıldığını deyib. O, ümid etdiyini bildirib ki, bu işlərə paralel olaraq 2021-ci ildə Soçi və Brüsseldə üçtərəfli görüşlərdə əldə edilmiş razılaşmalar de-yure qeydə alınacaq. Paşinyan onu da bildirib ki, Ermənistan avtomobil yollarının mümkün marşrutları, o cümlədən yeni yolların tikintisi üzərində iş aparır. Məhz bu fonda martın 4-də dəmir yolunun 43 kilometrlik hissəsində qiymətləndirmə işlərinin aparılması üçün Cənubi Qafqaz dəmir yolu mütəxəssisləri və nümayəndələrindən ibarət işçi qrup Mehriyə yola düşüb. Ölkənin ərazi inzibatçılığı və infrastruktur naziri Qnel Sanosyan da təsdiq edib ki, Ermənistan hökuməti Zəngəzur dəhlizi adı ilə tanınan Arazdəyən-Culfa-Ordubad-Mehri-Horadiz dəmir yolunun Ermənistan hissəsinin tikintisinə başlamaq üçün geodeziya işlərinə vəsait ayırmağı tapşırıb. O bildirib ki, dəmir yolunun bərpasına Ermənistan ərazisində hazırlıqla bağlı səhra geodeziya işləri başlayır: “Layihənin texniki planını tərtib etmək üçün Mehri və Arazdəyən arasında 43 kilometrlik sahədə ilkin işləri görməyi təklif edirik. Burada yer ölçmə işləri nəzərdə tutulur”. Dəmir yolunun Ermənistan hissəsinin tikintisi İrəvana 230 milyon dollara başa gələcək.
Ekspertlər Zəngəzur dəhlizi layihəsinin reallaşmasını çox vacib hesab edir. Çünki region dövlətlərinin yeni əməkdaşlıq formatının qurulması həm də Zəngəzur dəhlizinin reallaşmasından asılıdır. Bu və digər bir çox layihənin reallaşması iki ölkə arasında sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyasının aparılmasını da sürətləndirəcək. Sərhədlərin müəyyənləşməsi olduqca zəruri proses, tərəflər arasında mövcud sərhədyanı ərazilərdə baş verə biləcək gələcək münaqişələrdən sığortalanmaq və qarşılıqlı əməkdaşlıq üçün vacib olan bir nömrəli məsələdir. Ötən il noyabrın 26-da Soçidə üçtərəfli görüş zamanı imzalanan növbəti bəyanatda əksini tapan əsas məsələlərdən biri də məhz nəqliyyat əlaqələrinin blokadadan çıxarılması və Azərbaycanla Ermənistan arasında dövlət sərhədinin müəyyənləşdirilməsi üzrə ikitərəfli komissiyanın yaradılması idi. Bəyanatda qeyd olunan məsələlərin həlli, xüsusilə də dövlət sərhədinin delimitasiyası və demarkasiyası sülh sazişinin imzalanması üçün mühüm hazırlıq mərhələsi hesab olunur. Azərbaycan üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməkdə tam qərarlıdır və görünən budur ki, Bakının haqlı mövqeyini İrəvan da qəbul edir. Bu fonda onu da qeyd edək ki, Vətən müharibəsindən sonra regionda yaranmış yeni vəziyyət Azərbaycan üçün logistika və tranzit baxımından yeni imkanlar yaradıb. Bu imkanlar coğrafi baxımdan əlverişli mövqedə yerləşən Azərbaycanın regional əhəmiyyətli logistika və ticarət qovşağına çevrilmək potensialını daha uğurla reallaşdırmasına gətirib çıxaracaq. Postmüharibə dövründə yükdaşıma və nəqliyyat sahələrinin inkişafına şərait yaradacaq mühüm marşrutlardan biri Zəngəzur dəhlizindən keçəcək. Zəngəzur dəhlizi yeni vacib nəqliyyat xətti olmaqla yanaşı, regional və perspektivdə daha geniş miqyasda əməkdaşlıq əlaqələrinin yaradılması baxımından son dərəcə mühümdür. Bu, regiondakı bütün ölkələrin maraqlarına xidmət edir. Zəngəzur dəhlizi Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin əhəmiyyətini yüksəltməklə yanaşı, Azərbaycanın Avrasiya məkanında tranzit ölkə kimi önəm və imkanlarını daha da artıracaq. Zəngəzur dəhlizinin həyata keçməsində, Azərbaycanla yanaşı, Rusiya, Türkiyə, hətta İran da maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Həmin ölkələrin mövqeyi bundan ibarətdir ki, regionda iqtisadi-ticarət əlaqələri və nəqliyyat marşrutlarının bərpa olunması qarşılıqlı əlaqələrin və iqtisadiyyatın inkişafı üçün yeni imkanlar yaradacaq. Bu da regionda davamlı sülh və tərəqqi üçün vacib əhəmiyyət kəsb edir. Bunu Ermənistanda mövcud hakimiyyət də artıq qəbul etməyə başlayııb.
Tahir TAĞIYEV
