Azərbaycan və Rusiya prezidentləri arasında imzalanan müttəfiqlik bəyannaməsi hələ də siyasi gündəmin ən çox diqqət çəkən mövzularından biridir. Məsələ burasındadır ki, bəyannamə Bakı-Moskva münasibətlərinin gələcək inkişafının yol xəritəsi hesab olunur.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Mariya Zaxarova qeyd edir ki, bəyannamə regional müstəvidə də mühüm rol oynayaraq Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan arasında üçtərəfli əməkdaşlığı gücləndirməyə kömək edəcək: “Bizim fikrimizcə, Bakı ilə bəyannamənin imzalanması Ermənistan, Azərbaycan və Rusiya arasında üçtərəfli əməkdaşlığın, o cümlədən təhlükəsizlik məsələləri, Cənubi Qafqazda iqtisadi və humanitar sahədə əməkdaşlığın gücləndirilməsinə kömək edəcək”. Zaxarova əlavə edib ki, həm Bakı, həm də Ankara ilə hərbi-siyasi əlaqələr mövzusu müzakirə olunur: “Eyni zamanda, bizim ümumi qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq formatlarımız var: xüsusilə 3+3 məsləhətçi regional platforması. Onun çərçivəsində Azərbaycan və Türkiyə ilə yanaşı, həm İran, həm də Ermənistanla qarşılıqlı əlaqədəyik və Gürcüstan üçün qapıları açıq saxlayırıq”. Rusiyanın bu qiymətləndirməsinə baxmayaraq, Ermənistanda məsələyə fərqli yanaşılır. Bunun ümdə səbəblərindən biri Qarabağ məsələsi ilə bağlıdır. Məlumdur ki, Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının yaradılması ilə bağlı fərman imzalayıb, bununla da bütövlükdə “Dağlıq Qarabağ” ifadəsi artıq tarixə qovuşub. Bəyannamədə də heç bir yerdə “Dağlıq Qarabağ” ifadəsinə rast gəlinmir. Ümumiyyətlə, Dağlıq Qarabağ deyilən inzibati ərazi vahidi yoxdur və sənəddə də bu reallıq öz əksini tapıb. 43 bənddən ibarət bəyannamədən görünür ki, bu, postmüharibə dövrünün sənədidir. Yəni burada artıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimləməsi prosesindən söhbət getmir. Eyni zamanda, tənzimləmə prosesində ATƏT-in Minsk Qrupunun adı belə çəkilmir. Bununla o ehtiva edilir ki, münaqişə bitib və bu baxımdan ATƏT kimi bir vasitəçiyə də ehtiyac yoxdur. Həmçinin burada postmünaqişə dövrünün həllini gözləyən məsələlərinə də baxış öz əksini tapıb. İlk növbədə, sənəddə 2020-ci ilin 10 noyabr, 2021-ci ilin 11 yanvar və 26 noyabr sənədlərinə istinad edilir. Postmünaqişə dövrünün həllini gözləyən məsələlərinin tənzimlənməsi istiqamətində səylərin birləşdirilməsi fikri əks olunur. Bu, ilk növbədə, heç şübhəsiz, erməni silahlı qüvvələrinin tör-töküntülərinin Qarabağdan çıxarılmasını, eyni zamanda, Zəngəzur dəhlizinin açılmasını özündə ehtiva edən bir məqamdır.
Təbii ki, bütün bunlar Ermənistanda ciddi təşviş yaradır. Erməni ekspert Husik Arayan bu xüsusda qeyd edir: “Ermənistanın strateji tərəfdaşı olan Rusiya ilə Ermənistanla müharibə vəziyyətində olan Azərbaycan arasında müttəfiqlik əməkdaşlığı haqqında bəyannamə imzalanması heç də bizim lehimizə deyil”. Onun sözlərinə görə, 43 bəndlik bəyannamənin elə birinci bəndi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə aiddir ki, bu da Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi görmək deməkdir: “İlham Əliyevi ən çox ruhlandıran, ona açıq təbəssüm və sevinc bəxş edən bənd budur. İki ölkədən birinin ərazi təhlükəsizliyi üçüncü ölkə tərəfindən təhdid olunarsa, qarşılıqlı hərbi yardımdan edilməlidir. Bizim müttəfiqimiz rəqibimizin müttəfiqinə çevrilir”. O vurğulayıb ki, Ermənistan hakimiyyəti həm ölkənin qonşuları, həm də “dostları” ilə ardıcıl olaraq münasibətləri korlaya bilib. Ermənistanın Milli Demokrat Partiyası Moskva Bəyannaməsi ilə bağlı bəyanatında ölkəsinin daha bir məğlubiyyət yaşadığını etiraf edib: “22 fevral 2022-ci il tarixində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Rusiya Federasiyasına rəsmi səfəri çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin tərəfindən “Rusiya Federasiyası və Azərbaycan Respublikası arasında müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında Bəyannamə” imzalanıb. Bəyanatda 11-ci bənddə deyilir ki, Rusiya və Azərbaycan öz ərazilərində təşkilatların və şəxslərin digər tərəfin dövlət suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı yönəlmiş fəaliyyətinin qarşısını qətiyyətli surətdə alırlar. Daha sadə desək, bu müddəaya əsasən, Rusiya öz ərazisində Qarabağ və ya Naxçıvanın Azərbaycanın bir hissəsi olmasına söz və yaxud əməli ilə qarşı çıxan bütün təşkilat və şəxsləri öz ərazisində cavabdehlik etməyi öhdəsinə götürür. Məsələn, kimsə Qarabağın Ermənistana məxsus olduğunu desə, belə bir qeydin olduğu plakatla küçələrə çıxsa, məsuliyyət daşıyacaq. Rusiya və Azərbaycan, faktiki olaraq, 1921-ci ili bir daha təsdiqləyir. Rusiya, Türkiyə və Azərbaycan yenidən Ermənistana qarşı ittifaq yaradıb. Gündən-günə güclənən Rusiya-Türkiyə-Azərbaycan ittifaqı ermənilər üçün, Ermənistan üçün ölümcül təhlükədir. Nə qədər ki vaxtımız, imkanımız var, milli fəlakətin qarşısını almaq üçün ayağa qalxmalı, birləşməli, rəqib ittifaqına xidmət edən rejimi aradan götürməli, milli hökumət qurmalıyıq”.
Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş direktoru David Şahnazaryan da pessiçistdir: “Moskva ilə Bakı arasında imzalanmış bizim üçün çox təhlükəli bəyannamədə qəbuledilməz bəndlər var, məsələn, separatizmə qarşı mübarizə”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan hakimiyyətinin müttəfiqlə münasibətləri sıfıra endirdiyi şəraitdə hər şey gözləmək olar: “Rusiya həmişə öz maraqlarını rəhbər tutur və müttəfiq öz maraqlarını izah etməyi bacarmalıdır. Onların üst-üstə düşdüyü yerdə bunu dərinləşdirin, uyğun gəlməyən yerdə danışıqlar aparın. Moskva regionda Azərbaycanın timsalında ikinci müttəfiqini qazandı. Əgər Ermənistan hakimiyyəti Qarabağ məsələsini həll olunmuş hesab edirsə, o zaman belə bir inkişafın olması təbiidir”.
Nahid SALAYEV
