Son vəziyyətin təhlili dünyada koronavirusla bağlı problemlərin hələ də davam etdiyini göstərir. Bunun ümdə səbəblərindən biri də sözügedən virusa qarşı istifadə edilən vaksinlərin bölgüsündə qeydə alınan ədalətsizlikdir.
Ekspertlər qeyd edir ki, koronavirusa qarşı mübarizədə hələ də əsas problemlərdən biri dünyada vaksin ədalətsizliyinin davam etməsidir. Azgəlirli ölkələrə təqdim edilən peyvəndlərin sayında ciddi artım olmayacağı halda koronavirus təhdidini tam şəkildə aradan qaldırmaq mümkün deyil. Bu zaman o da nəzərə alınmalıdır ki, virus hələ də sürətlə mutasiyaya uğramaqda davam edir. Xüsusən də mutasiya nəticəsində yaranan Britaniya, Brazilya, Cənubi Afrika, Hindistan ştammları əvvəlkilərlə müqayisədə daha təhlükəli xarakter daşıyır. Azgəlirli bir çox ölkələrin iqtisadi böhran yaşaması və səhiyyə sistemlərinin həddən artıq yüklənməsi şəraitində onların böyük həcmdə vaksin alması ciddi problemə çevrilib. Bu səbəbdən dünyanın zəngin ölkələrinin vaksin ədalətsizliyinə son qoyması mühüm əhəmiyyətə malikdir. Əks halda pandemiyaya qalib gəlmək və bəşəriyyəti koronavirusdan xilas etmək mümkün deyil. Azərbaycan dəfələrlə vaksin ədalətsizliyinə son qoyulması üçün müxtəlif təşəbbüslər irəli sürüb, əməli addımlar atıb. Ümumiyyətlə, Azərbaycan “vaksin millətçiliyi”, vaksinlərin inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında ədalətsiz bölgüsünü qlobal xarakterli ciddi problem hesab edir. Bunun aradan qaldırılması istiqamətində ölkəmizin təşəbbüslərinin dəstəklənməsi koronavirus probleminin çözümündə böyük önəm kəsb edir.
Qeyd edək ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının əsas qərarverici orqanı olan Ümumdünya Səhiyyə Assambleyasının “Pandemiyaya son qoyaraq növbəti pandemiya təhlükəsinin qarşısının alınması: birlikdə daha sağlam, təhlükəsiz və ədalətli dünyanın qurulması” mövzusuna həsr edilmiş 74-cü sessiyasında Azərbaycan bu məsələni yenidən qaldırıb. Belə ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının baş direktoru Tedros Qebreyesusun dəvəti əsasında mayın 31-də sessiyanın bağlanış mərasimində Prezident İlham Əliyevin videoformatda çıxışı təqdim edilib. Burada dövlət başçısının toxunduğu əsas məsələlərdən biri yenə “vaksin millətçiliyi” ilə bağlı olub: “Azərbaycan bəzi ölkələr tərəfindən ehtiyaclarından bir neçə dəfə artıq peyvənd əldə edilməsini və inkişaf etməkdə olan ölkələri öz əhalisini qorumaq imkanından məhrum etmələrini ictimai şəkildə pisləmişdir. Davam edən “peyvənd millətçiliyi”, inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında peyvəndlərə çıxışla bağlı getdikcə dərinləşən qeyri-bərabərlik narahatlıq doğurur. Beynəlxalq hesabatlara əsasən, bugünə qədər dünyada mövcud olan peyvənd dozalarının 82 faizi zəngin ölkələr tərəfindən alınmış, peyvəndlərin yalnız 0.3 faizi azgəlirli ölkələrin payına düşmüşdür. Bu problemin həlli məqsədilə Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatı adından BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasında bütün ölkələrin peyvəndlərə bərabər və universal çıxışının təmin edilməsi ilə bağlı qətnamə irəli sürmüş və həmin qətnamə cari ilin mart ayında yekdilliklə qəbul olunmuşdur. Bu xüsusda biz inkişaf etmiş ölkələri və donor təşkilatlarını inkişaf etməkdə olan, xüsusilə ən az inkişaf etmiş ölkələrə dəstək verməyə çağırırıq”.
Araşdırmalar da təsdiq edir ki, peyvəndlərin bölüşdürülməsində varlı ölkələr tərəfindən yol verilən ədalətsizlik koronavirusa qarşı səmərəli və istənilən nəticəyə gətirib çıxaran formada mübarizə aparılmasına imkan vermir. Nəticədə sözügedən virusun yayılması davam edir. Onun yeni mutasiyalarından isə vaksinlərin böyük həcmdə dozasını əldə etmiş varlı ölkələr də sığortalanmayıb. Elə bu səbəbdən, koronavirusa qarşı mübarizədə ədalət prinsipi gözlənilmədiyi halda bu infeksiyaya qalib gəlmək mümkünsüz hesab edilir. Qeyd edilən reallığı əsas götürən Azərbaycan koronavirusa qarşı qlobal səylərin ilk gündən səfərbər edilməsinə dair çağırışlar edir, əməli addımlar atır. Bu gün Azərbaycan COVID-19 pandemiyasına qarşı qlobal miqyasda səylərin səfərbər edilməsində lider ölkələrdən biri kimi çıxış edir. Təsadüfi deyil ki, bir çox beynəlxalq tədbirlərdə koronavirusa qarşı birgə ədalətli mübarizənin aparılması Prezident İlham Əliyev tərəfindən xüsusi olaraq qabardılır, dünyanın diqqəti bu məsələyə cəlb olunur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşən mənzil-qərargahında təşkilatın baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesusun təşəbbüsü ilə təqdim olunan Prezident İlham Əliyevin videomüraciəti də bu qəbildən olan növbəti mühüm addımlar sırasındadır. Videomüraciətdə Prezident İlham Əliyev koronavirusa qarşı mübarizədə Azərbaycanın təcrübəsi və pandemiyanın kəskin fazasının mümkün qədər tez bitməsi üçün hansı tədbirlərin görülməsinin vacib olmasına diqqət yetirib. Azərbaycan dövlət başçısı bir daha koronavirusa qarşı peyvəndlərin bərabər və ədalətli şəkildə paylanması məsələsinin mühüm əhəmiyyət daşıdığını, lakin bu prosesdə ədalətsizliyə yol verilməsinin davam etdiyini bildirib: “Peyvəndlərin inkişaf etməkdə olan və inkişaf etmiş ölkələr arasında qeyri-bərabər və ədalətsiz paylanması bizi dərindən narahat edir. Bəzi ölkələr ehtiyacı olduğundan dəfələrlə çox peyvənd tədarük edir. Aydındır ki, belə şəraitdə digər ölkələr peyvənd qıtlığı ilə üzləşəcək”. Bundan əvvəl də peyvənd ədalətsizliyinə, vaksin millətçiliyinə son qoyulması üçün Azərbaycan tərəfindən konkret çağırışlar edilib. Məhz Azərbaycanın təşəbbüsü ilə 2020-ci ilin aprelində Türk Şurasının, may ayında Qoşulmama Hərəkatının Zirvə toplantıları, dekabrda BMT Baş Assambleyasının dövlət və hökumət başçıları səviyyəsində xüsusi sessiyası keçirilib. Bu beynəlxalq tədbirlərdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən əsas diqqət peyvəndlərin qeyri-bərabər və ədalətsiz paylanmasına yönəldilib. Qlobal miqyasda peyvəndlərin ədalətli şəkildə paylanmasının təmin edilməsi məqsədilə Azərbaycan BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasında “Koronavirus pandemiyası ilə mübarizədə bütün ölkələrin peyvəndlərə bərabər, məqbul qiymətə, vaxtında və universal əlçatanlığının təmin edilməsi” adlı qətnamə layihəsi irəli sürüb. Sözügedən qətnamə 2021-ci il martın 23-də konsensus əsasında qəbul edilib.
Nahid SALAYEV
