Zəngəzur dəhlizinin inşası istiqamətində Azərbaycanın nəzərdə tutduğu addımlar artıq tam reallaşmaq üzrədir. Prosesdə Rusiya da olduqca maraqlı tərəf qismində çıxış etməkdə, əvvəllər buna etiraz edən Ermənistan da artıq yola gəlməkdədir. Bunu Prezident İlham Əliyev Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Adil Karaismailoğlunun başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edərkən də xüsusi olaraq diqqətə çatdırıb: “İkinci Qarabağ savaşından sonra biz yeni bir dəhliz üzərində çalışırıq - Zəngəzur dəhlizi. Artıq beynəlxalq müstəvidə də bunun adı məhz Zəngəzur dəhlizi kimi təsbit edildi. Bu da Türkiyə ilə Azərbaycan arasında yeni bir bağlantını təmin edəcək.
Bildiyiniz kimi, müharibədən sonra ilk mərhələdə Ermənistan bu məsələ ilə bağlı öz etirazını bildirmişdir. Ancaq son vaxtlar mənə məlumat verilir ki, Ermənistan tərəfi də artıq bu dəhlizin qaçılmaz olması ilə bağlı məsələləri düzgün təhlil edir. Bildiyiniz kimi, indi üçtərəfli çərçivədə müzakirələr aparılır. Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan Baş nazirlərinin müavinləri səviyyəsində işçi qrup çərçivəsində bu məsələ müzakirə edilir və yaxşı nəticələr də var”. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Zəngəzur dəhlizinin açılmasında Rusiya olduqca maraqlı tərəfdir. Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk da bu günlərdə bildirib ki, hazırkı vəziyyətdə Cənubi Qafqazda nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı heç vaxt olmadığı qədər vacibdir: “Hər kəs regionda sağlam düşüncənin üstün olacağını gözləyir. Ümid edirik ki, tezliklə sağlam düşüncə hər şeyə üstün gələcək və biz Cənubi Qafqaz regionunda nəqliyyat qovşaqlarının bərpasına başlaya biləcəyik". Nazir müavini əlavə edib ki, bu gün bütün regionun həm iqtisadi, həm də nəqliyyat baxımından inkişafı üçün tamamilə yeni şərtlər yaranır. İqtisadçı ekspert Fuad İbrahimov da bildirir ki, son vaxtlar Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyaların artması və regionda yaranmış problemlər mövcud nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyətini daha da artırıb: “Bu gün Azərbaycan nəqliyyat qovşağına çevrilib. Bu baxımdan Azərbaycanın əhəmiyyəti və xüsusən də Cənubi Qafqazdakı nəqliyyat dəhlizlərinin fəaliyyəti Rusiya üçün xüsusi önəm daşıyır. Xüsusən də tətbiq olunan sanksiyalar nəticəsində planlaşdırılan enerji layihələrinin reallaşdırılmasına yaranan əngəllər yeni yolların tapılmasını vacib edir. Azərbaycanın israrla açılmasını tələb etdiyi Zəngəzur dəhlizi də bu sıradandır. Nəqliyyat dəhlizlərinin bərpası tək Rusiya üçün deyil, həm də bölgə dövlətləri üçün əhəmiyyətlidir”.
Xatırladaq ki, Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderləri arasında 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanat regiondakı bütün ölkələr üçün real əməkdaşlıq imkanları yaradıb. Üçtərəfli bəyannamə təkcə hərbi əməliyyatların dayandırılmasını deyil, həm də Cənubi Qafqazda nəqliyyat əlaqələrinin bərpasını nəzərdə tutur.
Bu il yanvarın 11-də Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderləri arasında üçtərəfli görüş də keçirilib. Görüşün əsas mövzusu yenə də nəqliyyat kommunikasiyalarının bərpası olub. Bu işlərin görülməsi üçün artıq Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya baş nazirlərinin müavinləri səviyyəsində üçtərəfli işçi qrup yaradılıb. Ekspertlər hesab edir ki, Zəngəzur dəhlizi əməkdaşlıq və nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması baxımından son dərəcə mühüm elementdir. Bu, Ermənistan da daxil olmaqla, regiondakı bütün ölkələrin maraqlarına xidmət edir. Zəngəzur dəhlizi Rusiya üçün Cənubi Qafqaz və qonşu ölkələrə yük daşımalarında əsas marşruta da çevrilə bilər. Rusiya qatarları Azərbaycan ərazisindən Zəngəzur dəhlizinə keçə, bununla da Ermənistan, Türkiyə, İran və Cənubi Asiya ölkələrinə istiqamətlənə bilər. Başqa sözlə, bu dəhliz təkcə Türkiyə ilə Rusiya arasında ticarət əlaqələrinə müsbət təsir göstərməyəcək, həm də Moskvanın Türkiyə vasitəsilə Yaxın Şərqdəki bazarlara çıxışı üçün alternativ marşrut olacaq. Üstəlik, Zəngəzur dəhlizi Rusiyanın regiondakı əsas müttəfiqlərindən olan Ermənistana quru yolla çıxa bilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün Moskva Tiflislə aralarındakı siyasi problem üzündən Ermənistana yük daşımalarında quru yoldan istifadə edə bilmir. Həmin yol Gürcüstan ərazisindən keçir. Moskva ilə İrəvan arasında quru yolla nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması, əslində Ermənistanın Rusiya və Avrasiya İqtisadi İttifaqına çıxışla bağlı problemlərinin aradan qaldırılmasına yardım göstərəcək. Ermənistanın əsas ticarət tərəfdaşına quru yolla çıxışının olmaması onun iqtisadi təhlükəsizliyinə və xarici iqtisadi əlaqələrinə mənfi təsir göstərir. Bundan başqa, Zəngəzur dəhlizi Ermənistana digər ticarət tərəfdaşı olan İranla dəmir yolu vasitəsilə əlaqə yaratmaq imkanı da verəcək. Ermənistan uzun illərdir lazımi maliyyə resursu olmadığından, xarici investisyaları isə cəlb edə bilmədiyindən öz ərazisindən İrana dəmir yolu çəkə bilmir. İndi iki ölkə arasında yük daşımalarının yeni dəhliz vasitəsilə həyata keçirilməsi mümkün olacaq.
Ermənistanın baş naziri vəzifəsini icra edən Nikol Paşinyan da tərəfdarları ilə görüşündə Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı müsbət fikirlər səsləndirib: “Nəqliyyat kommunikasiyalarının ləğvi, ilk növbədə, hələ sovet illərində fəaliyyət göstərən dəmir yolu kommunikasiyalarının açılması deməkdir. Hələlik avtomobil yollarından söhbət getmir. Prioritet hesab olunan dəmir yolu xətlərinin bərpası və yenidən açılmasıdır. Dəmir yolu rabitəsi MDB-nin təsdiq etdiyi razılaşmalar çərçivəsində beynəlxalq hərəkət standartlarına uyğun olmalıdır”.
Nahid SALAYEV
