Dünya ölkələrində ciddi qəbul olunan mərkəzlərin keçirdiyi rəy sorğularının nəticələri cəmiyyət və siyasi qüvvələr tərəfindən maraqla izlənildiyi halda, təəssüf ki, Azərbaycanda rəy sorğuları keçirən bəzi təşkilatların gəldiyi nəticələr ciddi mübahisələrə yol açmış olur. İstərdik, bu xüsusda diqqəti Azərbaycan Respublikası Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) əsasən Qarabağ müharibəsi mövzusuna həsr olunan sorğusunun nəticələrinə yönəldək.
STM-in təqdim etdiyi nəticələrə görə, əhalinin cəmi 1 faizi yalnız Rusiya sülhməramlılarının bölgədə sülhü təmin edəcəyini düşünür. Doğrudan da, ölkəmizdə çox nadir kimsə tapılar ki, bölgədə sülhün və təhlükəsizliyin yalnız rus sülhməramlılarının ixtiyarına verilməsinə tərəfdar olsun. Lakin elə həmin sorğuya görə, bölgədə sülhün təminatçısı rolunda yalnız Türkiyə sülhməramlılarını görən respondentlərin göstəricisi cəmi 29 faizdir.
Nəticələrdəki daha bir mübahisəli və ziddiyyətli məqam Rusiya sülhməramlılarının bölgəyə gəlişinə münasibətlə bağlıdır. Belə ki, STM-in təqdim etdiyi nəticəyə görə, əhalinin 35.5 faizi Rusiya sülhməramlılarının bölgəyə gəlişinin nəticələrinin müsbət olacağını düşünür.
Elə STM-nin təqdim etdiyi iki fərqli nəticə arasında dərin ziddiyyət üzə çıxır. Haqlı olaraq sual yaranır: əhalinin cəmi 1 faizi yalnız Rusiya sülhməramlılarının bölgədə sülhü təmin edəcəyini düşündüyü halda, necə ola bilər ki, elə həmin insanların 35 faizi rus sülhməramlılarının gəlişinin nəticələrinin müsbət olacağını bildirsin?
“Bizim sorğumuzun düzgünlüyünə əminlik 95, xəta əmsalı isə 2,8-3 faizə qədərdir”
Məsələyə aydınlıq gətirmək üçün sorğunu keçirən qurumun özü ilə əlaqə saxladıq. STM-in Mətbuat xidmətinin rəhbəri Əziz Əlibəyli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, sorğunun nəticələri dərindən tədqiq edilmədiyi üçün belə suallar meydana çıxır: “Biz onu cəmiyyətə açıq formada təqdim etmişik. Kim istəyirsə tanış ola bilər. Gəlin, sualların kontekstinə xüsusilə fikir verək. Həmin sualların növbəti hissəsinə də diqqət edək. Başqa bir suala cavabda respondentlərin 66.8 faizi hesab edirik ki, həmin qüvvələr ermənilərin azərbaycanlılara qarşı təxribatının qarşısını alacaq. Maraqlıdır ki, Azərbaycan xalqı bunu qısa müddət üçün belə hesab edir. Sorğudakı uzunmüddətli qiymətləndirmə ilə bağlı suallarda Rusiyanın mənfi işlər görə biləcəyini düşünənlər çoxdur. Sizin dediyiniz bəzi ziddiyyətlər sorğunun cavablarının tam tədqiq edilməsindən yaranır. Başqa bir sual da var: Rusiyanın ayrıca fəaliyyəti və Türkiyə ilə Rusiyanın birgə missiyasını qiymətləndirmək. Bu cavabda da başqa fərqliliklər üzə çıxır. Digər sualda sülhün təmin olunmasında sülhməramlıların oynadığı rolu soruşmuşuq. Birində 1 faiz çıxıb, ikincidə isə Türkiyənin adı olduğu üçün bu rəqəm 19-a yüksəlib. Fərqliliklər buradan ortaya çıxır. Bir daha deyirəm ki, yalnız nəticələrə yox, həm də sualların kontekstlərinə fikir verilməlidir”.
“Bu sorğu əhalinin hansı kontingenti arasında aparılıb” sualına isə qurum rəsmisinin cavabı belə oldu: “Belə sualı bizə tez-tez verirlər. Rəy sorğusunun aparılmasının öz elmi metodologiyası var. Birinci növbədə ölkə əhalisinin sayına diqqət edilir. Bizim əhalinin sayı 10 milyondur. Bu say üçün beynəlxalq sorğu kvotası 384 nəfərdi. Bu, minumumdur. İştirakçılığın daha yüksək səviyyəsini əldə etmək üçün bu rəqəmi artırmaq da olar. Son sorğumuzda isə 603 nəfər götürmüşük. Pandemiya olduğu üçün biz sorğunu qapı-qapı keçirməmişik. Bunu ev telefonları vasitəsilə etmişik. Beynəlxalq praktikada bundan istifadə olunur. Sorğu ölkənin 7 iqtisadi rayonunda aparılıb. Respondentlərimizlərin arasında şəhər, rayon və kənd sakinləri var. Telefon zəngləri əsasən axşam vaxtları, əhalinin evdə olan dönəmində edilir. Hər respondent sorğuya 12 dəqiqə vaxt ayırıb. Ortaya çıxan nəticələrin emalı ilə bağlı ən müasir proqramdan istifadə edirik”.
Qurum rəsmisinin sözlərinə görə, həmin proqram həm də buraxıla biləcək xətaların əmsalını müəyyənləşdirə bilir: “Bu səbəbdən də bizim sorğumuzun düzgünlüyünə əminlik 95 faizdir. Xəta əmsalı isə 2,8-3 faizə qədərdir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
