Prezident İlham Əliyev oktyabrın 28-də Rusiyanın İnterfaks agentliyinə müsahibəsində yenidən Minsk Qrupunun səmərəsiz fəaliyyətinə toxunub:
“Bu bir ay ərzində mən Minsk Qrupunun fəaliyyəti barədə dəfələrlə danışmışam və Azərbaycan xalqına müraciətimdə dediklərim əsl həqiqətdir. Axı hər bir struktur, necə adlanmasından, kimlərdən ibarət olmasından asılı olmayaraq, əgər qarşısına qoyulmuş məsələni yerinə yetirmirsə, özünün səmərəsiz olduğunu etiraf etməlidir. Axı, qarşıya qoyulmuş vəzifə yerinə yetirilməyib. Hərçənd, mən özümün bəzi müsahibələrimdə demişəm ki, Minsk Qrupu tərəfindən nizamlamaya yönəlmiş cəhdləri tamamilə inkar edə bilmərəm. Ona görə ki, hər halda baza prinsipləri Minsk Qrupu tərəfindən işlənib hazırlanmışdı. Onlar işləyirdilər, variantlar təklif edirdilər. Təkliflərin bəziləri ilə biz razılaşmırdıq, bəziləri ilə erməni tərəfi razılaşmırdı. Yəni bu proses Paşinyan Ermənistanda hakimiyyətə gələnədək davam etdi. Lakin səmərəlilik, nəticəlilik baxımından, əlbəttə, Minsk Qrupu özünü doğrultmadı. Mən həmsədrlərin fəaliyyətini nəzərdə tuturam. Özü də əgər Minsk Qrupunun həmsədrləri hansısa başqa ölkələr olsaydı, bunu hələ onunla izah etmək olardı ki, o ölkələrin dünyada kifayət qədər təsir qüvvəsi yoxdur, hətta BMT Təhlükəsizlik Şurasının onların özlərinin qəbul etdikləri qətnamələrini reallaşdırmaq üçün kifayət qədər nüfuzu yoxdur. Lakin Minsk Qrupunun həmsədrləri BMT Təhlükəsizlik Şurasının üç daimi üzvü, üç nüvə dövləti olduğu halda onların Ermənistana təzyiq göstərməsinin mümkün olmaması, əlbəttə, çoxlu suallar doğurur”.
Prezident bildirib ki, münaqişəni nizamlamaq üçün biz formal məsələlərdən yapışmamalıyıq: “Minsk Qrupu indiki kimi öz işini davam etdirə bilər. Ancaq praktiki olaraq siyasi nizamlama səviyyəsinə çıxmaq üçün region ölkələri arasında regional əməkdaşlığın hansısa yeni mexanizmləri barədə düşünmək lazımdır. Fikrimcə, Prezident Putin bu barədə danışanda, yəqin ki, o da bunları nəzərdə tuturdu”.
Məlumdur ki, ölkə başçısı son vaxtlar bəzi ekspertlərin 2+2 formulu kimi ad verdikləri və Türkiyə ilə Rusiyanın iştirak edəcəyi mexanizmi nəzərdə tutur.
Prezident bu formulun nə dərəcədə məqbul olması ilə bağlı suala belə cavab verib:
“Bu bizim üçün məqbul olardı. Ona görə ki, həm Rusiya, həm də Türkiyə bizim qonşularımızdır. Bu ölkələrlə sıx qarşılıqlı münasibətlərimiz var. Bu ölkələrin öz aralarında yaxşı əməkdaşlıq potensialı var. Təkcə son illərin tarixinə baxmaq kifayətdir. Türkiyə və Rusiya həm ikitərəfli gündəlikdəki bir çox məsələlər barəsində, həm də regional təhlükəsizlik məsələlərində qarşılıqlı anlaşmanın yüksək səviyyəsinə nail olublar. Bunu Suriyada da, Liviyada da, beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizə ilə bağlı məsələlərin həllində də görürük. Enerji layihələri, iqtisadi, investisiya xarakterli layihələr də öz yerində. Əvvəllər, hələ bu münaqişə kəskinləşənə qədər mən hər zaman deyirdim ki, biz Türkiyə ilə Rusiyanın yaxınlaşmasını həmişə alqışlamışıq. Hesab edirəm ki, bu, regional təhlükəsizliyin mühüm amilidir. Erməni separatizminin və ekstremizminin bizdən ötrü, - təkcə bizdən ötrü deyil, regiondan ötrü, - əsas təhlükə olduğunu nəzərə alsaq, hesab edirəm ki, Türkiyə ilə Rusiyanın səylərini birləşdirməsi regionun xeyrinə olardı, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin siyasi yolla nizamlanmasını sürətləndirə bilərdi”.
Prezidentin də məqbul saydığı 2+2 mexanizminin Minsk Qrupu ilə paralel işləməsi Qarabağ probleminin həllinə hansı töhfəni verə bilər?
Politoloq İlqar Vəlizadə “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu əməkdaşlıq hər halda prosesə yenilik və irəliləyiş gətirə bilər: “Çünki ölkə başçısının da dəfələrlə qeyd etdiyi kimi, biz Minsk Qrupunun fəaliyyətində heç bir inkişafın şahidi olmadıq. Vasitəçi ölkələr də bu məsələyə biganə yanaşdıqlarından, onların iştirakından hansısa səmərəni görmədik. Son günlər baş verən proseslərə nəzər yetirməklə biz bunun bir daha şahidi olarıq. Minsk Qrupunun iki nüfuzlu ölkəsi olan ABŞ və Rusiyanın ayrılqda atəşkəsə nail olmaq cəhdləri uğursuz alındı. Hər iki görüşün nəticəsində humanitar atəşkəsə nail olundu, ancaq Ermənistan tərəfi bunu pozdu. Görünən budur ki, artıq həmin formatın proseslərə təsiri çox zəifləyib. Yeni 2+2 formatında isə yeni təzyiq və ya icra mexanizmləri formalaşdırıla bilər. Bunu deyəndə biz müəyyən təcrübəni də ön plana çəkə bilərik. Suriyada bu iki ölkənin əməkdaşlığı nəticəsində mürəkkəb vəziyyət tənzimlənə bilir. Tərəflər icra mexanizmlərinə riayət edirlər. Misal üçün, deeskalasiya zonaları, nəzarət məntəqələri ilə bağlı tərəflər konkret addımlar atır. Burda da Türkiyə ilə Rusiya arasında olan razılaşmalar müəyyən icra mexanizmlərinin ərsəyə gəlməsinə səbəb ola bilər. Belə olan təqdirdə Rusiya konkret olaraq Ermənistana razılaşma şərtlərinə əməl etməsi üçün təzyiq göstərəcək. Biz görürük ki, bu tandem uğurlu işlərə imza atıb. Bu nailiyyətə bizim regionda da nail oluna bilər. Bunun bizim üçün də böyük faydası olar. Çünki Minsk Qrupu uzun illər ərzində bizim sözümüzü eşitməyib. Bizim mövqeyimiz daha aydın şəkildə Türkiyə eşidib, Rusiyaya çatdıra bilər”.
Bu format həm də münaqişə tərəflərinin hər birinin iki ölkədən birinə yaxın olması baxımından uğurlu sayıla bilər.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
