Bankların kredit faizlərinin yüksək olması müzakirə edilən məsələlərdəndir. Danılmaz faktdır ki, bu gün Azərbaycan bankları əhaliyə yüksək faizlə kredit verir. Məlumat üçün bildirək ki, yerli banklar istehlak kreditlərini orta hesabla illik 23%-lə, biznes kreditlərini isə illik 8%-lə təklif edir. Kredit faizlərinin yüksək olması məsələsi dəfələrlə müzakirəyə çıxarılıb. İctimai xadimlər, millət vəkilləri, hətta Prezident İlham Əliyev də bankların təklif etdiyi kredit faizlərinin yüksək olması barədə öz narazılıqlarını bildirib. Ancaq bankların kredit faizlərini aşağı salmaq kimi fikirləri yoxdur.
Hətta Azərbaycan banklarının təklif etdiyi kredit faizlərinin qonşu ölkələrlə müqayisədə yüksək olmadığı bildirilir. Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının İdarə Heyətinin sədr əvəzi İbrahim Alışov media nümayəndələrinə açıqlamasında qeyd edib ki, bu gün Azərbaycan banklarının təklif etdiyi kreditlərin faizləri qonşu ölkələrlə müqayisədə yüksək deyil: “Hazırda yerli banklar istehlak kreditlərini orta hesabla illik 23%-lə, biznes kreditlərini isə illik 8 faizlə təklif edir. Bununla belə, apardığımız təhlillər göstərir ki, bu gün bankların 8,2 milyard manat likvid vəsaiti var”.
Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının nümayəndəsi iddia edir ki, Azərbaycan banklarının təklif etdiyi kredit faizi qonşu ölkələrlə müqayisədə yüksək deyil. Ancaq apardığımız araşdırma zamanı məlum olub ki, Azərbaycanda banklarının təklif etdiyi kredit faizi qonşu ölkələrlə müqayisədə dəfələrlə yüksəkdir.
Məlumat üçün bildirək ki, inkişaf etmiş ölkələrdə, xüsusilə daşınmaz əmlakın kreditlə alınması adi haldır. Avropa Birliyinə üzv ölkələrdə bu məqsəd üçün verilən kreditlərdə faiz dərəcələri 3-7 arasında dəyişir. Məsələn, Ispaniyada mənzil almaq istəyən şəxs bankdan bu məqsədlə 3-4 faizlə kredit ala bilər. Italiyada eyni məqsəd üçün kreditlər 4,5 faizlə verilir. Almaniya banklarında bu məqsəd üçün 5,5 faizlə kredit almaq olar.
Rusiyada Avropa ölkələri ilə müqayisədə faiz dərəcələri yüksək olsa da, Azərbaycanla müqayisədə aşağıdır. Məsələn, ipoteka kreditlərində bu göstərici 17 faizdr. ABŞ-da 4,5-6 faiz, Kanadada 3-6 faiz, Fransada 3-4 faiz, Yunanıstanda 6 faiz, Portuqaliyada 2-3 faiz, Kiprdə isə 4-5 faizdir. Böyük Britaniyada ipoteka kreditlərinə görə faiz dərəcələri 2-7 arasında dəyişir. Britaniya banklarından böyük məbləğdə kredit götürmək istəyən şəxslər vəsaiti hansı məqsədlərə sərf edəcəyini açıqlamağa borclu deyil.
Avropa Birliyi ölkələrində istehlak krediti orta hesabla 7-8 faizlə verilir. Almaniya, Lüksemburq, Finlandiya, Belçika və Fransada dərəcələr müddətindən asılı olaraq 2-7 faiz təşkil edir. ABŞ-da bu göstərici 5 faizdən çox deyil.
Çində 6, Braziliyada 5, Avstraliyada 3, Norveçdə 2-3 faiz ətrafındadır. Rusiyada və Türkiyədə 10 faizədək dərəcəylə istehlak və biznes kreditləri götürmək olur. MDB ölkələrinin çoxunda faizlər 10-20 faiz arasında dəyişir.
Apardığımız araşdırma zamanı məlum oldu ki, Azərbaycan banklarının təklif etdiyi kredit faizləri qonşu ölkələrlə müqayisədə qat-qat yüksəkdir.
“Əksər xarici ölkələrdə olan banklar Mərkəzi Bankdan eyni uçot dərəcəsi ilə kredit götürür və aralarında rəqabət olduğundan aşağı faizlə kredit verməyə çalışırlar, bizdə isə…”
İqtisadçı Fuad İbrahimli bildirdi ki, Azərbaycanda kredit faizlərinin yüksək olması, həmçinin banklarda depozit və kredit faizləri arasındakı fərqin hissolunacaq dərəcədə böyük olması cəmiyyətimizdə haqlı narazılıqlar yaradır. Kredit faizlərinin yüksək olmasında adətən əsas günahkar banklar hesab olunur: “Etiraf etmək lazımdır ki, bəzi banklar, izafi likvidliyin olmasına baxmayaraq, kredit üzrə faiz dərəcələrinin (əsasən istehlak kreditləri) aşağı endirilməsində maraqlı deyil. Banklar bunun ölkənin kredit bazarda olan tələb və təklif amilindən asılı olduğunu iddia edirlər. Lakin bununla belə unutmaq olmaz ki, heç bir kredit təşkilatı kredit faizlərinin yüksək olmasında maraqlı deyil. Çünki kredit faizlərinin yüksək olması gələcəkdə kreditin qaytarılmama risqini artırır, bank-müştəri münasibətlərini kəskinləşdirir və nəticədə əsas zərərçəkmiş tərəf bankların özləri olur”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, əksər xarici ölkələrdə olan banklar Mərkəzi Bankdan eyni uçot dərəcəsi ilə kredit götürür və aralarında rəqabət olduğundan aşağı faizlə kredit verməyə çalışırlar. Bizdə isə vəziyyət fərqlidir. Banklar bir-birilə rəqabət aparmaqda maraqlı deyil.
Günel CƏLİLOVA
