Ölkə iqtisadiyyatında həyata keçirilən islahatlar qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanı iqtisadi müstəvidə daha güclü mövqeyə çıxarmaqla yanaşı, onun maliyyə durumuna da əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərəcək. Belə görünür ki, Azərbaycanın enerji ilə yanaşı, gələn il ərzində qeyri-neft sektoru üzrə də ixrac etdiyi məhsulların həcmində əhəmiyyətli artım gözlənir. Bu isə ölkəyə daxil olan valyutanın miqdarını xeyli artıracaq.
Həmçinin, bu və gələn il ərzində Azərbaycanın turizm üzrə gəlirlərinin 3-4 milyard dollar arasında dəyişməsi, belə vəziyyətdə isə manata qarşı təzyiqlərin daha da güclənməsi gözlənir. Yəni baş verənlər manatın kursunun güclənməsi istiqamətində əlavə təzyiqlər yaradır. Artıq manat devalvasiya yox, revalvasiya, yəni məzənnənin yenidən qaldırılması risqi ilə üz-üzədir.
O da məlumdur ki, indiki mərhələdə manatın məzənnəsinin güclənməsi məqsədəuyğun deyil. Ona görə ki, real sektorun qorunması, xüsusən də qeyri-neft sektorunun inkişafı, ixracın artırılması baxımından yerli valyutanın möhkəmlənməsi məqsədəuyğun sayılmır. Bunu Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmovun son açıqlamaları da təsdiq edir: “Bu gün hesab edirik ki, revalvasiya Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün yararlı deyil, zərərli ola bilər”.
Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, gələn il valyuta gəlirlərinin artacağı proqnozlaşdırılır. Belə olan halda, manatın məzənnəsinin möhkəmlənməsi baxımından nə gözləmək olar? Bu yöndə hansı işlərin görülməsinə eytiyac var?
“Mərkəzi Bank müxtəlif iqtisadi rıçaqları işə salmalıdır ki, dövriyyədə böyük həcmdə pul vəsaiti olmasın”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov buna bir neçə kontekstdən yanaşdı. Onun sözlərinə görə, manatın ucuzlaşması prosesi kimi, möhkəmlənməsi prosesi də gedə bilər: “Azərbaycanın ixracdan əldə etdiyi gəlirlərin həcmi artdıqca, manata yönələn təzyiqlər artır. Ölkəyə daha çox vəsait daxil olduqca, bu, milli valyutanın möhkəmlənməsinə münbit şərait yaradır. Manatın möhkəmlənməsi bizə lazımdırmı? Təbii ki, yox. Bunun yeganə cavabı həm də odur ki, manatın məzənnəsi optimal olmalıdır. Optimal o deməkdir ki, makroiqtisadi səviyyənin ən uyğun rəqəmi müəyyənləşdirilməlidir. Yəni Mərkəzi Bank müxtəlif iqtisadi rıçaqları işə salmalıdır ki, dövriyyədə böyük həcmdə pul vəsaiti olmasın. MB-nin əlində bununla bağlı xeyli alət var. Bu nöqteyi-nəzərdən narahatlıq üçün elə də əsas yoxdur. Hətta biz bilsək ki, bu gün manatın məzənnəsinin möhkəmlənməsi üçün yetərincə məqam yaranıb, o zaman iqtisadi rıçaqları işə salmaqla vəziyyətə nəzarət etmək olar. Bu zaman manatın məzənnəsini optimal səviyyədə saxlaya bilərik. Bu gün Azərbaycan üçün ən optimal variantlardan biri 1 dolların 1.65-1.75 manat olmasıdır. Yəni məzənnənin bu aralıqda dəyişməsi daha məqsədəuyğundur. Bu variant bizim üçün ən optimaldır. Çünki iqtisadiyyat, bank sistemi buna uyğunlaşıb. Məzənnə ilə bağlı bir elastiklik yaranıb”.
Vidadi ORDAHALLI
