“Bank sektoru bizdə iqtisadiyyatın artımına, iqtisadiyyatın real sektorunun artımına o qədər də kömək göstərmir və son illərdə yenə də istehlak kreditlərinin həcmi artır. Mən əvvəlki illərdə bunu demişəm ki, bizim portfelimizdə istehlak kreditləri üstünlük təşkil edir və bank sektorunun böhranının səbəblərindən biri də məhz o idi. İndi də mənə məlumat verilir ki, yenə də bu meyllər artır, iqtisadiyyatın real sektoruna yox, yenə də istehlaka, yəni istehlak mallarının alınmasına kreditlər verilir”.
Bunu Prezident İlham Əliyev oktyabrın 15-də keçirdiyi iqtisadi müşavirədə deyib. Prezident qeyd edib ki, bu davam edərsə, yenə də bir neçə ildən sonra xoşagəlməz problemlərlə üzləşə bilərik: “Ona görə bütün bu məsələləri gərək ümumiləşdirib, təhlil edib və bir qərara gələsiniz ki, bütün alətlər - bank sektoru, Sahibkarlığın İnkişafı Fondu, dövlət investisiya xərcləri bir məqsədi güdməlidir – məşğulluğun artırılması və qeyri-neft sektorunun artımı”.
Həqiqətən də bankların fəaliyyəti qənaətbəxş deyil. Bu gün ölkədəki kommersiya banklarının apardığı yanlış kredit siyasəti yeni problemlərin yaranmasına rəvac verir. Məsələ ondadır ki, banklar, əvvəlki kimi, kreditləri yüksək faizlərlə verirlər. Bu zaman həm istehlak, həm də digər məqsədlər üçün kredit götürən zaman əhali bir sıra problemlərlə üzləşir. Faizlərin yüksək olması səbəbindən kreditlərin qaytarılması zamanı ciddi problemlər yaranır. Yüksək faiz üzündən bir çoxu kredit götürə bilmir. Dəfələrlə ölkə Prezidentinin, Mərkəzi Bankın çağırışlarına rəğmən, kommersiya bankları real sektora kredit verməkdə maraqlı deyillər. Banklar yalnız istehlak kreditlərinin verilməsinə üstünlük verirlər. Yaxın keçmişdə bunun necə ciddi fəsadlar yaratdığını hamı gördü. Yaranan problemli kreditlər üzündən bir çoxu müflis oldu, intihar etdi. Dövlətin problemli kreditlərlə bağlı qərarı olmasaydı, o zaman daha çox insan əmlakından, canından olardı. Ancaq, təəssüflər olsun ki, banklar problemli kreditlərin yaratdığı ağır fəsadlardan nəticə çıxarmadılar. Yenə də istehlak kreditlərinə üstünlük verərək növbəti problemlərin yaranmasına zəmin yaradırlar. Ümumilikdə, banklar hər fürsətdə əhalini kütləvi şəkildə hakimiyyətdən narazı salmağa çalışırlar. İstəyirlər ki, əhali arasında narazılıq artsın. Hökumət problemli kreditlərin böyük hissəsini öz üzərinə götürdü. Müşahidələr göstərdi ki, kompensasiyaların verilməsi zamanı əhali ciddi çətinliklərlə üzləşdi. Günlərlə növbə tutdular, get-gələ salındı və s. Bir növ, banklar məqsədyönlü şəkildə əhalini hökumətdən narazı salmağa çalışırlar. Yeri gəlmişkən onu da qeyd edək ki, bu gün əhalinin ən çox narazı olduğu bank “Unibank”dır. Bu bankla bağlı cəmiyyətdə çox böyük narazılıq var.
“Nə qədər ki, banklar tələblərə uyğun fəaliyyət göstərmirlər, o zaman bənzər problemlər yenidən təkrarlana bilər”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən iqtisadçı-alim Əli Əlirzayevin sözlərinə görə, bankların yenə də istehlak kreditlərinə önəm verməsi təəssüf doğurur: “Bu cür yanaşma ölkə iqtisadiyyatının, sahibkarlığın inkişafına xidmət etmir. Banklar bu məsələlərdə yalnız öz maraqlarından çıxış edirlər. Baxmırlar ki, verilən kredit təyinatına görə istifadə edilir, yoxsa digər məqsədlərə görə. Bunu düşünmürlər. Əslində, banklar 5-6 aydan sonra yoxlama aparmalıdırlar ki, kredit necə istifadə edilir. Bankların məqsədi odur ki, tez və rahat vasitələrlə daha çox qazansınlar. Onları düşündürmür ki, yüksək faizlə verilən istehlak kreditini vətəndaş necə qaytaracaq. Nəticədə vətəndaş götürdüyü krediti qaytara bilmir. Arada zamin duranlar problemlə üzləşir və bu digər narazılıqlara yol açır. Bu gün ən çox real sektorun, kiçik və orta sahibkarların kreditə ehtiyacı var. Ancaq sözügedən sektora kredit verilmir. Min bir bəhanə ilə banklar bundan yayınırlar. Nə qədər ki, banklar tələblərə uyğun fəaliyyət göstərmirlər, o zaman bənzər problemlər yenidən təkrarlana bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
