Azərbaycanda yüngül sənayenin tarixi qədimdir.Yüngül sənayenin ən iri qollarından biri də xəz-dəri, gön-dəri istehsalıdır. Bu sahə xarici ölkələrdə mühüm potensiala malik gəlirli sahə hesab olunur. İnkişaf etmiş ölkələrdə gön-dəri istehsalı iqtisadiyyatın ən gəlirli sahəsi hesab olunur.
Azərbaycanda gön-dəri istehsalı üçün böyük potensial var. Ancaq bu sahə hələ də ölkədə normal səviyyədə inkişaf etməyib. Bir neçə il bundan əvvəl dəri məmulatlarının ixrac gömrük rüsumu artırıldı. Belə ki, hər ton üçün 500 dollar gömrük rüsumu müəyyən edildi. Məqsəd o idi ki, ölkədə gön-dəri istehsalı daha da genişlənsin. Yəni gön-dərinin ölkə daxilində emalına xüsusi diqqət yetirilsin. O vaxt xam dəri məmulatlarını ixrac rüsumuna cəlb etməklə dərilərin ölkədə aşılanmasını təşviq etməyə və yerli emal müəssisələri yaratmağa səy göstərilirdi. Ancaq nədənsə, sözügedən qərar bu sahənin inkişafına gətirib çıxarmadı. Əksinə, bu sahə daha da gerilədi. Baxmayaraq ki, xammal bazasının yaradılması, mütəxəssislərin yetişdirilməsi, xüsusilə MDB ölkələrində bazarların tapılması ilə yerli istehsalı ciddi şəkildə inkişaf etdirmək mümkündür. Bunun üçün yeni avadanlıqlar, istehsal sahələrinin qurulması lazımdır. Ancaq hələ ki, bu istiqamətdə inkişaf meyilləri özünü göstərmir.
Maraqlıdır, Azərbaycanda gön-dəri sənayesi niyə yerində sayır? Məlum qərar niyə bu sahənin inkişafına təkan vermədi?
Vahid Məhərrəmov: “Gərək bizdə yüksək keyfiyyətli gön-dəri məhsulu istehsal olunsun və bu təkcə daxili bazarda deyil, xarici bazarda da öz alıcısını tapsın”
Məsələyə münasibət bildirən kənd təsərrüfatı sahəsi üzrə mütəxəssis Vahid Məhərrəmov bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Gön-dərinin emalı ilə yanaşı, əldə olunan xammaldan nə məqsədlə istifadə etmək qərarı da verilməlidir. Təkcə dərinin ölkə daxilində emal edilməsi ilə iş bitmir. Bu gün dəri məmulatlarının istehsalı bazardakı tələbdən asılıdır. Bazarda bəlli tələb var, amma problem ondadır ki, Azərbaycanın bazarı kiçikdir. Ona görə də tək ölkə bazarı üçün ayrıca dəri emalı müəssisəsi tikmək gəlirli olmaz. Gərək bizdə yüksək keyfiyyətli gön-dəri məhsulu istehsal olunsun və bu təkcə daxili bazarda deyil, xarici bazarda da öz alıcısını tapsın. Belə olacağı halda, bu sahə Azərbaycanda inkişaf edə bilər. Azərbaycanda heyvanların sayı çox olsa da il ərzində nə qədər ölkədə dəri istehsal olunması nəzərə alınmalıdır. Ölkədə heyvan dərisinin heç də hamısı emala yönəldilmir. Çünki qiyməti aşağıdır. Bu gün Türkiyədə, Çində gön-dəri sənayesi güclü inkişaf edib. Bu ölkələrdə dəri ilə bağlı resursları çox zəngindir. Ən başlıcası bu ölkələrdə məhsulun maya dəyəri ucuz başa gəlir. Belə bir rəqabət mühitində yerli istehsalı qurmaq çox ciddi dəstək tələb edir. Ona görə də hökumət bu haqda ciddi düşünməli və əhatəli proqram qəbul edilməlidir. Sahibkarlar görsə ki, bu sahə sərfəli və gəlirlidir, o zaman bu işlə məşğul olacaq. Başlıca problem Azərbaycanda bazarın kiçik olması ilə bağlıdır. Xarici bazara daxil olmaq isə indiki şəraitdə çox çətindir”.
Vidadi ORDAHALLI
