Son günlər banklarda kredit faizlərinin yüksək, depozit və kredit faizləri arasındakı fərqin böyük olması ilə bağlı müzakirə və mübahisələr yenidən geniş vüsət alıb. Tez-tez dövlət rəsmilərinin, iqtisadçıların və müştərilərin kredit faizlərinin aşağı salınması barədə çağırışlarını eşidirik. Qeyd olunur ki, 12 faizlə əmanət cəlb edib, 24 faizlə kredit ayıran banklar yüksək qazanc götürürlər. Arada çox böyük fərq var. Bununla bağlı bir sıra çağırışlara rəğmən, banklar kredit faizlərini aşağı salmaq istəmirlər.
Bu arda, “AccessBank” QSC-nin İdarə Heyətinin sədri Anar Həsənov mətbuata açıqlamasında bildirib ki, kredit faizinə bankın sırf gəliri kimi baxılmamalıdır: “Kredit faizinin içərisində pulun maya dəyəri (cəlb edilməsinə ödənilən faiz), risq faktoru, əməliyyat xərcləri var. Risq faktoru və əməliyyat xərcləri o qədər də böyük pay təşkil etmir. Kredit faizində əsas pay pulun maya dəyərinə düşür. Azərbaycanda banklar kreditləri daha çox əhalidən cəlb etdikləri əmanətlər hesabına verirlər. Burada pulun maya dəyəri əmanətçilərə ödənilən faizdir. “AccessBank”da əmanətlər üzrə orta faiz dərəcəsi 10%-dir. Hətta bəzi banklar 13%-lə əmanət qəbul edirlər. Xərcləri də nəzərə alsaq, 13%-lə cəlb edilən pulu bank daha yüksək faizlə satmalıdır ki, qazanc götürsün. Kredit faizlərinin düşməsi üçün ilk növbədə əmanət faizləri düşməlidir”.
O iddia edir ki, əmanətçi bir ilin sonunda pulunun 12%-i qədər qazansa da, bank kreditin 24%-i qədər qazanmır. Müştəri kredit borcunu azalan qrafiklə qaytardığından, bankın gəliri daha aşağı olur və s.
Bu arqumentlərlə nəinki adıçəkilən bank, digər banklar da çıxış edirlər. O baxımdan kredit faizlərinin yüksək olması ilə bağlı səslənən bu arqumentlər nə dərəcədə əsaslıdır?
Aydın Hüseynov: “Banklar bahalı avtomobillər almaq, özləri üçün komfortlu iş şəraiti yaratmaq fikrində olacaqlarsa, əlbəttə ki, buna vəsait çatmayacaq”
Məsələyə münasibət bildirən millət vəkili Aydın Hüseynovun sözlərinə görə, kredit faizlərinin bu qədər yüksək olmasını depozit faizləri ilə əlaqələndirmək doğru yanaşma deyil: “Depoziti 12 faizlə qəbul edib, krediti 24 faizlə vermək düzgün deyil. Kredit faizinin yüksək olmasını onun maya dəyəri ilə əlaqələndirmək doğru deyil. Bu o demək deyil ki, bütün xərclər kredit götürən tərəfin üzərinə yüklənməlidir. Məsələ ondadır ki, banklar da öz xərclərini tənzimləməli və eyni zamanda optimallaşdırmalıdırlar. Yəni hansı xərclərə getmək olar, hansı xərclərə getmək olmaz. Banklar bahalı avtomobillər almaq, özləri üçün komfortlu iş şəraiti yaratmaq fikrində olacaqlarsa, əlbəttə ki, buna vəsait çatmayacaq. Belə olduqda, bank kredit faizlərini artırmalıdır ki, rentabelli olsun. Ancaq banklar istəsə, lazımsız xərcləri azalda bilərlər və o üzdən, xərclərini optimallaşdırmalıdırlar. Bütün bunların kompleks şəkildə həyata keçirilməsi sayəsində kredit faizlərini aşağı salmaq mümkündür. Təki banklar bunda maraqlı olsunlar. Ona görə də kredit faizlərinin yüksək olmasının səbəbini ancaq depozit faizləri ilə əlaqələndirmək doğru yanaşma deyil. Bütövlükdə götürdükdə isə depozitlərin 12 faizlə qəbul edilməsi məqsədəuyğun deyil. Ona görə ki, 12 faizin özü böyük rəqəmdir. Çünki ölkədə inflyasiyanın səviyyəsi var. Hazırkı rəqəm inflyasiyanın səviyyəsinə uyğun deyil. Görünən odur ki, əmanətləri yüksək faizlə cəlb edib, kreditləri daha yüksək faizlə təklif edirlər. Hesab edirəm ki, bütün bunların hamısı sistemləşdirilməli və kredit faizləri aşağı salınmalıdır. Bir iş adamı kredit götürərkən nə qədər gəlir əldə edə biləcəyi ilə bağlı bank tədqiqat aparmalıdır. Buna müvafiq olaraq kredit faizləri artırılmalıdır. Yoxsa necə gəldi yüksək faizlə kredit vermək düzgün deyil”.
Vidadi ORDAHALLI
