İki gün öncə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Çin lideri Si Tsinpin Moskvada görüş keçiriblər. Görüş zamanı tərəflər bir sıra məsələləri, həmçinin, Rusiya və Çinin ABŞ-la əlaqələrini müzakirə ediblər.
Bundan başqa, iki ölkə liderləri iqtisadi-ticari əməkdaşlıq məsələlərinə də toxunublar. Putin qeyd edib ki, Rusiya və Çin dollardan imtina edərək, hesablamaları milli məzənnələrdə (rubl və yuan) aparmaq niyyətindədirlər: “Rusiya və Çin milli valyutalarla ödəmə tətbiqini inkişaf etdirmək niyyətindədirlər. İkili ticarətdə rubl və yuan istifadəsinin genişləndirilməsi və qlobal bazardakı qeyri-sabitliyin fonunda bank sektorunda daimiliyin təmin olunması məqsədilə hökumətlərarası razılaşma imzaladıq”.
O da məlum olub ki, Rusiya neft ixracını dollarla deyil, digər valyutalarla planlaşdırır. Belə ki, Rusiya tərəfi Avrasiya İqtisadi İttifaqının üzvlərinə nefti rublla, digər ölkələrə isə avro və Çin yuanı ilə ixrac etməyi planlaşdırır.
Maraqlıdır, zərurət yaranarsa, Azərbaycan da öz neftini dollarla deyil, digər valyutalarla ixrac edə bilərmi? Nəzərə almaq lazımdır ki, hələlik neft gəlirləri ölkənin ixracında və büdcənin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycan neftini dollarla deyil, digər valyutalarla ixrac edərsə, bu sərfəli olarmı?
Fikrət Yusifov: “Bu o qədər asan olsaydı, Rusiya indiyə qədər buna nail olardı”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad elmləri doktoru Fikrət Yusifovun sözlərinə görə, neftin dollarla deyil, digər valyutalarla ixracı Azərbaycana sərfəli deyil. O bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırdı: “Lap bunun avro ilə aparılması belə bizə sərfəli deyil. Niyə? Ona görə ki, neft ixracını dollarla deyil, qeyri-neft valyutalarla aparmaq çətindir. O mənada çətindir ki, bununla bağlı etalon, ölçü vahidi dollardır. Çünki bütün dünya təşkilatlarının, dünya ölkələrinin qəbul etdiyə bir nömrəli valyuta dollardır. Bu gün dünyada xarici hesablaşmaların hardasa 75-80 faizi dollarla aparılır. Belə bir fonda neft ixracını başqa valyutalarla aparmaq mümkün olsaydı, yəqin ki, Rusiya çoxdan buna nail olardı. Rusiya, Çin, İran, Türkiyə və digər ölkələr dəfələrlə ticarətdə dollardan imtina etməyi bəyan ediblər, amma bu, praktiki olaraq, reallaşmayıb. Çünki bu, deyildiyi qədər asan deyil. Ona görə ki, bu gün dünyada milli valyutaların kursları dollara nisbətdə müəyyən edilir. Belə bir vəziyyətdə Azərbaycanın buna getməsi risqlidir. Bu o qədər asan olsaydı, Rusiya indiyə qədər buna nail olardı. Rusiya illərlə çalışır ki, dollarla hesablaşmalardan çıxsın. Xüsusən də Ukrayna ətrafında baş verən hadisələrdən sonra ABŞ-ın tətbiq etdiyi sanksiyalarla əlaqədar Rusiya neft satışını başqa valyutalarla həyata keçirməyə cəhd edir. Ancaq hələ ki, bununla bağlı bir nəticə ortada yoxdur. İnanmıram bundan sonra da buna nail olsunlar. Rusiyanın bununla bağlı növbəti qərarını inanmıram ki, həyata keçirmək mümkün olsun. Nə qədər ki, dünya ölkələri tərəfindən dolları əvəz edən valyuta ortaya qoyulmayıb, hesablaşmalarda dollardan imtina etmək mümkün olmayacaq. Bununla bağlı qərarlar siyasi gedişlərdən və bəyanatlardan o tərəfə keçmir. Praktiki olaraq, bunu reallaşdırmaq mümkün olmur”.
Vidadi ORDAHALLI
