Kirayə bazarlarımızda bahalaşma sürətlənir

Tarix: 28.08.2015 / 02:38
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkənin daşınmaz əmlak bazarında aktivlik yüksək olmasa da, yeni tədris ilinin yaxınlaşması fonunda kirayə evlərə tələbin sürətlə artması müşahidə olunur. Qeyd edək ki, adətən kirayə bazarı üçün mövsümi aylar avqust- sentyabr hesab olunur. Çünki bu zaman tələbələr rayonlardan Bakıya doğru istiqamət aldığından, evlərin kirayə qiymətlərində artım müşahidə olunur.

Ekspertlər vəziyyətin oktyabr ayına kimi məhz bu tempdə inkişaf edəcəyini proqnozlaşdırır.

İndilikdə isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, əsasən Bakıda kirayə mənzil bazarında qiymət artımı müşahidə edilir. "MBA Consulting Group" konsaltinq şirkətinin direktoru Nüsrət İbrahimovun sözlərinə görə, əvvəlki illərin təcrübəsinə istinad etsək, bu mövsümdə də kirayə mənzil bazarında 5-6% artım müşahidə ediləcək. Onun sözlərinə görə, bu il artım ötən illə müqayisədə çox olmayacaq. O bunu daşınmaz əmlak bazarındakı durğunluqla əlaqələndirir: "Ötən il 12 faiz artım olub. Ondan əvvəl 8, 2013-cü ildə isə 10 faiz olub. Yəni orta hesabla götürəndə hər il 10 faiz artım olur. Bu il sentyabrın əvvəllərində də artımın olacağı şübhəsizdir. Amma bu il vəziyyət bir az başqa cürdür. Daşınmaz əmlak bazarında durğunluq hökm sürür. Ona görə də bahalaşma təxminən 6 faizə qədər olacaq". Onu da bildirək ki, kirayə ev axtaranlar daha çox ali məktəblərə yaxın əraziləri seçir. Bu, insanların rahatlıq istəyi və şəhər yollarında nəqliyyatın sıx olmasından irəli gəlir. Qeyd edək ki, kirayə ev daha çox Bakı Dövlət Universiteti, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti, Azərbaycan Texniki Universiteti və digər ali məktəblərin ətrafında axtarılır.

Kirayə bazarında qiymət artımı kəskin xarakter daşımasa da, istənilən halda belə mənzil axtaranların narahatlıq və narazılığına səbəb olur. Hesab olunur ki, kirayə bazarında qiymət artımının qarşısını almaq indilikdə mümkün olmasa da, prosesi tənzimləmək üçün müəyyən işlər görülə bilər. Məsələn, ABŞ-da olduğu kimi, rayonlar üzrə qiymətlərdə maksimum və ya hətta minimum hədlərin müəyyənləşdirilməsi həyata keçirilə bilər. Digər metod isə ölkədə sosial mənzil fondunun formalaşdırılmasıdır. Belə fond daxilində mənzillər uzunmüddətli dövrdə aşağı ödənişlə gənc ailələrə və ya tələbələrə təklif edilir. Qeyd edək ki, ölkəmizdə Mənzil Məcəlləsində sosial mənzil fondunun yaradılması məsələsi öz əksini tapsa da, hələlik bu istiqamətdə real addımlar atılmayıb. Digər ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, sosial mənzil fondunun formalaşması üçün büdcədən tikinti ilə bağlı vəsait ayrılmalıdır və özəl şirkətlər tərəfindən bu tikilərək dövlətə təhvil verilməlidir. Bu mənzillər aztəminatlı ailələrə yalnız kirayəyə deyil, aşağı qiymətlə uzun müddətə kreditə də verilə bilər. hər halda, bu istiqamətdə müvafiq addımların atılması üçün hökumətin lazımi imkanları mövcuddur.

Bununla yanaşı o da vurğulanır ki, mənzillərin satış qiyməti indiki templə azalarsa, kirayə evlərdə bahalaşma daha az xarakter daşıyacaq. Mənzillər isə, ən azından, neftin qiymətinə görə aşağı düşməkdə davam edəcək. Neftin ucuzlaşmasının əmlak bazarına təsiri adətən 6-8 aydan sonra özünü göstərir. Ekspert Nüsrət İbrahimov da bu təsirin mütləq olduğunu bildirir: "Neftin qiyməti ucuzlaşmağa başlayırsa, bu, 6-8 ay sonra daşınmaz əmlakın qiymətində öz təsirini göstərir. Yəni 6-8 ay gecikmə ilə. Mənzil bazarı ilə neft bir-biri ilə sıx bağlıdır. Neft ölkələrinə neftin qiymətinin 2 dəfə enməsi daşınmaz əmlak qiymətinin 20-30% azalmasına gətirib çıxarır. Qeyri-neft ölkələrində isə 5-10% enmələr müşahidə olunur".

Lakin onu da qeyd edək ki, yaxın tezlikdə mənzil bazarında böyük aktivlik gözlənir. Xatırladaq ki, dövlət büdcəsindən ipoteka kreditləşməsinə əlavə 200 milyon manatın ayrılması gözlənir ki, bu da daşınmaz əmlak bazarında fəallığın artmasına və tikinti sektorunun inkişafına səbəb olacaq. Bu vəsaitlə orta hesabla 5000 mənzilin alınmasını maliyyələşdirmək olar. Belə olan halda ev satmaq istəyənlərin qiymətləri tələbin artması fonunda yüksəltməsi qaçılmaz olacaq. Lakin ekspertlər onu da bildirir ki, vəsaitlərin coğrafi bölgüsü paytaxt və regionlar üzrə düzgün aparılsa, qiymətlərə təsiri minimuma endirmək olar. Bunun üçün ayrılan vəsaitin ən çoxu 50%-i təkrar bazara yönəldilməlidir və uzun zaman çərçivəsində olmalıdır. Lakin o da faktdır ki, ipoteka kreditləşməsi daşınmaz əmlak bazarının sabitləşməsində vacib rol oynayır. Hələ 2008-2009-cu illərdə daşınmaz əmlak bazarı böhran vəziyyətində olub, 2009-cu ildə isə məhz ipoteka kreditləşməsinin bərpa edilməsi sayəsində canlandı. Hazırda bazar ən passiv dövrünü yaşayır, buna görə də əlavə maliyyələşdirmə bazarda aktivliyi artıracaq. Hökumət də bu məsələdə maraqlı tərəf kimi çıxış edir.