Bank kreditlərinə zamin duran şəxslərin böyük problemləri...

Tarix: 28.08.2015 / 03:34
Bölmə: İqtisadiyyat

Bank kreditlərinin şərtləri kifayət qədər sərtləşdirilsə də, kredit almaq üçün sözügedən maliyyə qurumlarına üz tutanların sayı hələ də azalmır. Əksinə, rəqəmlərin təhlili kredit üçün banklara üz tutanların sayında müəyyən artımların olduğunu üzə çıxarır. Mərkəzi Bank yanında Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin cari ilin ilk yarısına olan məlumatına görə, Azərbaycanda kredit götürən şəxslərin sayı artıq 2 milyon 456 min 517 nəfər olub.

Onların böyük hissəsi fiziki şəxslər, daha sadə şəkildə desək istehlakçılar, yalnız 11049 nəfəri hüquqi şəxs, 22 391 nəfəri isə sahibkarlıq subyektidir. Bu fonda digər maraqlı məqam zamin şəxslərin sayında qeydə alınan artımlardır. İlin ilk yarısında zamin şəxslərin sayı bir qədər artaraq 1 milyon 141 min 528 nəfər olub. Qeyd edək ki, borc alanların sayı 2010-cu ildən bu yana 1 milyon 493 min 971 nəfər artıb. Müvafiq olaraq zaminlərin də sayı artıb. Amma zaminlərlə bağlı müəyyən maraqlı məqamların yaşandığını da xüsusi vurğulamaq lazım gəlir. Belə ki, zamin şəxslər əsas müştəri ilə bağlı problem üzə çıxanda ciddi çətinliklərlə qarşılaşmalı olur. Söhbət əsas etibarı ilə son zamanlar ən çox müraciət edilən məsələlərdən birinə çevrilən kredit götürülən vaxt zamin olan vətəndaşların bir sıra hallarda sonradan həmin borcu qaytarmağa məcbur olmasından gedir. İqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov da kredit götürülən vaxt zamin olan vətəndaşları ehtiyatlı olmağa çağırıb: "Bəzi zamin olan vətəndaşlarımız bankla bağlanan müqavilədə kreditin qaytarılmasında problem olduğu halda onun bankda olan kart hesabından pulun çıxılmasına razılıq verdiyindən, sonradan borc qaytarıla bilməyəndə hesabdan vəsait azaldılır. Apardığımız monitorinqlər göstərir ki, əksər hallarda zamin olan şəxslər müqaviləni oxumadan imzalayıb. Belə olan halda formal prosedur hesab edilən zaminlik müqaviləsi sonradan ciddi xərclərə yol aça bilər. Əksər hallarda isə kredit götürən şəxs zaminliyin formal olduğunu deyərək zaminləri cəlb edir. Bankla bağlanan müqaviləyə əsasən, zamin borc götürən qədər məsuliyyət daşıyır. Kredit qaytarıla bilməyəndə isə zamin həmin borcun qaytarılmasına şərik edilir. Ona görə də vətəndaşlar yaxından tanımadıqları, ödəmə qabiliyyətini tam bilmədikləri insanlara zamin duran zaman ehtiyatlı olmalıdır. Nəzərə alın ki, çox fərqli səbəblərdən dolayı istənilən kreditin ödənilməsində problemlərin olması heç zaman istisna edilmir".

Digər ekspertlərə görə, burada məsələ iki səbəbdən qaynaqlanır. Birinci hal odur ki, vətəndaş borcu qaytarmaq istəyir, amma buna imkanı yoxdur. İşdən çıxmış olur və çalışır ki, başqasından da olsa, pul tapıb borcu qaytarsın. Bu mümkün olmadıqda problemli kreditlər yaranır və eyni zamanda bank həm də zamin duran şəxslərə müraciət edir. İkinci hal isə odur ki, borcu götürən şəxs onu ümumiyyətlə qaytarmaq istəmir, ödənişləri vaxtında etmir. Bu halda yaranan problemli kreditlər zaminləri də bezdirir. Araşdırmalar göstərir ki, borcluların təxminən yarısı adətən yaşayış yerini dəyişir və yaxud ümumiyyətlə ölkəni tərk edir. Son nəticədə borcu zaminlər qaytarmalı olur. Bir məqamı da qeyd edək ki, artıq banklar problemi aradan qaldırmaq üçün maksimum dərəcədə şərtləri ağırlaşdırmağa başlayıblar. Müştəri seçimində ehtiyatlılıq nümayiş etdirirlər. Mərkəzi Bank yanında fəaliyyət göstərən məkəzləşdirilmiş kredit reyestri imkan verir ki, müştəriləri düzgün qiymətləndirə bilsinlər. Oradan hər bir müştərinin başqa banka borclu olub-olmadığı, davamlı ödəyib-ödəmədiyi haqda məlumat əldə edirlər. Amma bu durum da məsələnin tam effektiv həllini əngəlləyir. Məhz bu durumda zaminlərin də üzləşdiyi çətinliklər artır.

Ekspertlər isə hesab edir ki, məsələnin ən yaxış həll yolu kreditlərin sığortalanmasından keçir. Onda zaminlər də problem yaşamaz. Amma müştərilərin bir çoxu kreditlərin sığortalanmasında maraqlı deyil və bunun səbəbini kredit faizlərinin yüksək olması ilə izah edir. Əslində isə ən vacib olan sığortadır. Bank anlamalıdır ki, sığorta şirkətinin verdiyi təminat girovdan daha etibarlıdır. Vətəndaş krediti ödəməkdə çətinlik çəkəndə qarşıya bir çox problemlər çıxa və bu da çox vaxt apara bilər. Amma sığorta ilə bağlı vəziyyət fərqlidir. Bəzi banklar kredit götürmək istəyən şəxsin həyatını və ya əmək qabiliyyətini məcburi sığorta etdirir. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu bir qədər spesifik sığorta növü olduğu üçün sığorta şirkətlərinin heç də hamısı bu sığorta növü ilə məşğul deyil. Amma bu ən əhəmiyyətli sığorta növlərindən biridir və təcrübə göstərir ki, problemli kreditlərin çözümündə ən etibarlı yoldur.